પુરાન્તેષુ વનાન્તેષુ દિગન્તેષુ સરસ્સુ ચ । જઙ્ગલેષુ દિનાન્તેષુ જમ્બૂજમ્બીરશાલિષુ
શહેરના અંતે, જંગલની ઊંડાઈમાં, દિશાના છેડે, સરોવર પાસે, વન્ય પ્રદેશમાં સાંજ પડતી વખતે, તેમજ જાંબુ, લીમડાં અને ધાનના વાવેતર વચ્ચે—
બભૂવાહ્લાદકં સર્વં તયોર્ અન્યોઽન્યચેષ્ટિતમ્ । સદ્વર્ષણાધ્વરાચારૈર્ દ્યુભૂમ્યોર્ ઇવ કાન્તયોઃ
તેમની બધી જ ક્રિયાઓમાં, એકબીજાની સાથે, બધું જ આનંદદાયક બની ગયું; જાણે વરસાદ અને યજ્ઞના શુભ કાર્યોમાં આકાશ અને ધરતીને જે આનંદ મળે, એવો આનંદ તેમને મળતો હતો.
નિત્યમ્ એવાવિયુક્તત્વાત્ પ્રિયત્વાચ્ ચેષ્ટિતસ્ય ચ । મિથઃ કલાકલાપસ્ય કોવિદૌ તૌ બભૂવતુઃ
હંમેશા એકબીજાથી અવિભાજ્ય અને પ્રેમાળ રહેતાં, તેઓ વાતચીત અને રમૂજી વાતોમાં ખૂબ કુશળ બની ગયા.
સ્વરૂપમ્ એકમ્ એવૈતૌ દધતુર્ મિશ્રતાં ગતૌ । અન્યોઽન્યં હૃદયસ્થત્વાદ્ ઇવ સઙ્ક્રાન્તમ્ અક્ષતમ્
તેઓએ એવી એકતા પ્રાપ્ત કરી કે જાણે બંનેનું સ્વરૂપ એક થઈ ગયું હોય; એકબીજાના હૃદયમાં સંપૂર્ણ રીતે પ્રવેશી ગયા હોય અને કંઈ પણ તૂટ્યું ન હોય.
સર્વશાસ્ત્રાદિવૈદગ્ધ્યં ચિત્રાદ્ય્ અપિ મુખાત્ પ્રભોઃ । બાલા ભાણ્ડાદ્ ઇવાગૃહ્ણાદ્ આસીત્ સર્વાર્થપણ્ડિતા
પ્રભુના મોઢેથી તેણે સર્વ શાસ્ત્રો, કળાઓ અને ચિત્રકલા પણ એ રીતે શીખી લીધી જેમ બાળક ભંડારમાંથી વસ્તુઓ લે છે; આમ, તે દરેક વિષયમાં પારંગત બની ગઈ.
નૃત્તં વાદ્યાદિ ગેયાદિ ચૂડાલાવદનાદ્ અસૌ । અશિક્ષત બભૂવાથ કલાનામ્ અતિકોવિદઃ
ચૂડાળાના મોઢેથી તેણે નૃત્ય, વાદ્ય અને ગાન શીખ્યા; અને થોડા જ સમયમાં તમામ કળાઓમાં ખૂબ કુશળ બની ગયો.
આમાવાસ્યાવ્ ઇવેન્દ્વર્કાવ્ અન્યોઽન્યં વિલસત્કલૌ । મિથો હૃદયસંસ્થૌ તૌ દ્વાવ્ અપ્ય્ ઐક્યમ્ ઇવાસ્થિતૌ
અમાવાસ્યાની રાતે ચાંદ્ર અને સૂર્ય એકસાથે તેજ આપે તેમ, એ બંને એકબીજાના હૃદયમાં વસીને, જાણે સંપૂર્ણ એકતા અનુભવી રહ્યા હતા.
તૌ સંસ્થિતાવ્ એકરસાવ્ અનન્યદયિતાવ્ ઉભૌ । પુષ્પામોદાવ્ ઇવાભિન્નૌ ભૂતલસ્થૌ શિવાવ્ ઇવ
એ બંને એકરૂપ, એકમેકને અર્પિત રહીને, પૃથ્વી પર ફૂલોના સુગંધ જેમ ભેદરહિત, કે બે શુભ આત્માઓ જેમ, સાથે ઊભા રહ્યા.
વૈદગ્ધ્યસુન્દરમતી સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદૌ । ક્રીડયેવ ભુવં પ્રાપ્તૌ કમલાકમલાધવૌ
સુંદર બુદ્ધિ અને ઊંડા જ્ઞાન સાથે, બધા શાસ્ત્રોના અર્થમાં નિપુણ, કમળ અને કમળના સ્વામી જાણે રમવા માટે જ ધરતી પર આવ્યા હોય એમ લાગતું હતું.
સ્નેહાત્ પ્રસન્નમધુરૌ સમવિજ્ઞાનવેદિનૌ । અનુવૃત્તિપરાવ્ આસ્તાં લોકવૃત્તાન્તતદ્વિદૌ
પ્રીતિથી બંને હંમેશા પ્રસન્ન અને મીઠા રહેતા, સમાન જ્ઞાન ધરાવતા, એકબીજાની સેવા માટે તત્પર અને દુનિયાના વ્યવહારના જાણકાર હતા.
કલાકલાપસમ્પન્નૌ લસદ્રસરસાયનૌ । શીતલસ્નિગ્ધમુગ્ધાઙ્ગૌ શશાઙ્કૌ દ્વાવ્ ઇવોદિતૌ
કલાઓ અને વાણીના સૌંદર્યથી યુક્ત, આનંદના અમૃતથી ઝગમગતા, તેમનાં શરીર ઠંડા, কোমળ અને આકર્ષક હતા, જાણે બે નવા ઉગેલા ચાંદ.
રેજે લસન્નૃપતિભોગવિલાસકાન્તમ્ અન્તઃપુરેષુ મિથુનં તદ્ અનુત્તમશ્રિ । બ્રહ્માબ્જષણ્ડકુહરેષ્વ્ ઇવ રાજહંસયુગ્મં વિકાસિમદમન્મથમન્દચારિ
આ અનન્ય જોડી રાજમહેલના અંદર ભાગમાં રાજશ્રીથી તેજસ્વી લાગતી, જાણે બ્રહ્માના કમળથી ભરેલા ગુફામાં બે રાજહંસ પ્રેમથી વિહાર કરતા હોય તેમ.
એવં બહૂનિ વર્ષાણિ મિથુનં નિર્ભરસ્પૃહમ્ । રેમે યૌવનલીલાભિર્ અનન્તાભિર્ દિને દિને
આ રીતે, વર્ષો સુધી, એ દંપતી ઊંડા આકર્ષણથી ભરાયેલા, રોજ રોજ અણગણિત યુવાનીની મઝામાં આનંદ માણતા રહ્યા.
અથ યાતેષુ વર્ષેષુ બહુષ્વ્ આવૃત્તિશાલિષુ । શનૈર્ ગલતિ તારુણ્યે ભિન્નકુમ્ભાદ્ ઇવામ્ભસિ
પછી, ઘણા વર્ષો પસાર થતાં, જે વારંવાર ફરી આવતાં, યુવાની ધીમે ધીમે ઓસરવા લાગી, જાણે તૂટી ગયેલા ઘડામાંથી પાણી ટપકતું હોય એમ.
શારદસ્યેવ પર્ણસ્ય મિથુનસ્યાસ્ય કાલતઃ । ઈષદ્વિરાગો હૃદયં સમ્યક્પ્રાગ્રસમ્ અસ્પૃશત્
જે રીતે પાન પતજડમાં સુકાઈ જાય છે, એ જ રીતે, સમય જતાં, એ દંપતીના હૃદયમાં હળવો વૈરાગ્યનો સ્પર્શ થયો, ધીમે ધીમે અને સંપૂર્ણ રીતે.
વિરાગવાસનાક્રાન્તમ્ એકાન્તસ્થમ્ અચિન્તયત્ । મિથુનં તજ્ જગદ્યાત્રામ્ ઇમામ્ ઇત્થમ્ અશાશ્વતીમ્
વૈરાગ્યની લાગણીથી ઘેરાયેલા અને એકાંતમાં બેઠેલા, એ દંપતીએ આ સંસારની અસ્થિર યાત્રા વિશે ઊંડા વિચારો કર્યા.
કિં નામેહ મનોહારિ સંસારકુહરભ્રમે । તરઙ્ગનિકરાકારભઙ્ગુરવ્યવહારિણિ
આ સંસારના ભમરામાં, જ્યાં બધું તરંગોની જેમ તૂટી જાય છે, અહીં ખરેખર મનને આકર્ષે એવું શું છે?
પાતઃ પક્વફલસ્યેવ મરણં દુર્નિવારણમ્ । હિમાશનિર્ ઇવામ્ભોજે જરા નિપતનોન્મુખી
પાકેલા ફળ જમીને પડે એ રીતે મૃત્યુ અટકાવી શકાયું નથી; વૃદ્ધાવસ્થા કમળ પર પડતા તૂંટી કે હિમ જેમ શરીર પર આવીને ઊતરે છે.
આયુર્ ગલત્ય્ અવિરતં જલં કરતલાદ્ ઇવ । પ્રાવૃષીવ લતાતુમ્બી તૃષ્ણૈકા દીર્ઘતાં ગતા
આયુષ્ય સતત હાથમાંથી પાણી જેમ સરકી જાય છે; માત્ર ઇચ્છા જ વરસાદમાં વેલ લંબાય એ રીતે વધતી જાય છે.
શૈલનદ્યા રય ઇવ સમ્પ્રયાત્ય્ એવ યૌવનમ્ । ઇન્દ્રજાલમ્ ઇવાસત્યં જીવિતં ક્ષણસંસ્થિતિ
યૌવન તો પર્વતની નદીના પ્રવાહ જેવું વહે જતું રહે છે; જીવન ક્ષણભરનું છે અને જાદુગરના માયાજાળ જેવી અસત્ય છે.
સુખાનિ પ્રપલાયન્તે શરા ઇવ ગુણચ્યુતાઃ । પતન્તિ ચેતો દુઃખાનિ ધૃષ્ટા ગૃધ્રા ઇવામિષમ્
આનંદ તો તીરની જેમ તરત જ ઓગળી જાય છે, જ્યારે દુઃખો તો ગિદ્ધ જેવાં નિર્ભય બની મન પર તૂટે છે.
બુદ્બુદઃ પ્રાવૃષીવાપ્સુ શરીરં ક્ષણભઙ્ગુરમ્ । રમ્ભાગર્ભ ઇવાસારો વ્યવહારો વિરાગદઃ
શરીર વરસાદના પાણીમાં ઉભરાતા ફુગ્ગા જેવું ક્ષણભંગુર છે, અને વિકારરહિત વ્યવહાર તો કેળાના સૂકા ગૂઠા જેવો નિરસ છે.
સત્વરં યુવતા યાતા કાન્તેવાપ્રિયકામિનઃ । બલાદ્ અરતિર્ આયાતા વૈરસ્યમ્ ઇવ પાદપમ્
યૌવન તો પ્રિયજનને છોડી જતી સ્ત્રીની જેમ ઝડપથી વિદાય લઈ જાય છે, અને ઉદાસીનતા તો વૃક્ષમાં સ્વાદ ગુમાવાય તેમ જબરદસ્તી આવી ચડે છે.
તદ્ ઇહ સ્યાત્ કુસંસારે કિં નામ બત શોભનમ્ । યદ્ આસાદ્ય પુનશ્ ચેતો દશાસુ ન વિદૂયતે
આ ખોટા સંસારમાં એવું શું છે જે ખરેખર સુંદર કહેવાય, જે મળ્યા પછી મન ફરીથી કોઈ હાલતમાં દુઃખી ન થાય?
ઇતિ નિર્ણીય યુગ્મં તત્ સંસારવ્યાધિભેષજમ્ । ચિરં વિચારયામ્ આસ શાસ્ત્રમ્ અધ્યાત્મ સમ્મતમ્
આ રીતે, સંસારના રોગ અને તેના ઉપાય — આ બંનેને નક્કી કરીને, તેઓ આત્મજ્ઞાનને માન્ય એવા શાસ્ત્ર પર લાંબા સમય સુધી વિચાર કરતા રહ્યા.
આત્મજ્ઞાનૈકમન્ત્રેણ સંસૃત્યાખ્યા વિષૂચિકા । સંશામ્યતીતિ નિશ્ચિત્ય તાવ્ આસ્તાં તત્પરાયણૌ
સંસારરૂપ રોગ માટે આત્મજ્ઞાન જ એકમાત્ર ઉપાય છે — એવું નિશ્ચય કરીને, બંને એ માર્ગમાં સંપૂર્ણ રીતે લાગ્યા.
તચ્ચિત્તૌ તદ્ગતપ્રાણૌ તત્કથૌ તદ્વિદાશ્રયૌ । તદ્વિદેકાર્ચનપરૌ તદીહૌ તૌ બભૂવતુઃ
તેમનું મન અને પ્રાણ એમાં લીન, વાતચીત અને આશ્રય પણ એમાં જ, પૂજા પણ એ જ માટે, અને તમામ પ્રયત્નો પણ એ જ માટે — એમ બંને એમાં જ તત્પર રહ્યા.
તત્રૈવાતિઘનાભ્યાસૌ બોધયન્તૌ પરસ્પરમ્ । તત્પ્રીતૌ તત્સમારમ્ભૌ ચિરકાલં બભૂવતુઃ
ત્યાં, ખૂબ જ અભ્યાસ કરીને, એકબીજાને સમજાવતા, એમાં આનંદ પામતા અને એ માટે જ કાર્ય કરતા, તેઓ લાંબા સમય સુધી એ રીતે રહ્યા.
અથ સાવિરતં બાલા રમણીયપદક્રમાન્ । શ્રુત્વાધ્યાત્મવિદાં વક્ત્રાચ્ છાસ્ત્રાર્થાંસ્ તારણક્ષમાન્
પછી, એ યુવાન છોકરીએ આત્મજ્ઞાનીઓના મોઢેથી સતત આનંદદાયક અને મુક્તિ આપનારા શાસ્ત્રના અર્થો સાંભળ્યા હતા.
ઇત્થં વિચારયામ્ આસ સ્વમ્ આત્માનમ્ અહર્નિશમ્ । અવ્યાપૃતા વ્યાપૃતા ચ ધિયા ધવલયાશયે
એ પછી, એ છોકરીએ દિવસ-રાત પોતાના મન શુદ્ધ ઈરાદા સાથે, ક્યારેક વ્યસ્ત અને ક્યારેક નિર્વ્યસ્ત રહીને, પોતાને સમજવા માટે વિચારવાનું શરૂ કર્યું.