દ્વાપરે પૂર્વમ્ અભવદ્ અતીતે સપ્તમે મનૌ । ચતુર્યુગે ચતુર્થે તુ સર્ગે ઽસ્મિન્ વારણાકુલે
પહેલાંના દ્વાપર યુગમાં, સાતમા મનુના સમયમાં અને ચોથા ચતુર્યુગમાં, આ સૃષ્ટિમાં, જ્યાં હાથીઓની ભરમાર હતી,
જમ્બુદ્વીપે પ્રશાન્તસ્ય વિન્ધ્યસ્યાદૂરસંસ્થિતે । માલવાનાં પુરે શ્રીમાઞ્ શિખિધ્વજ ઇતીશ્વરઃ
જંબુદ્વીપ પર, શાંતિભર્યા વિંધ્ય પર્વતોની નજીક, માલવોના શહેરમાં, શિખિધ્વજ નામે એક તેજસ્વી રાજા હતો.
ધૈર્યૌદાર્યદયાયુક્તઃ ક્ષમાશમદમાન્વિતઃ । શૂરશ્ શુભસમાચારો માની ગુણગણાકરઃ
તેમાં ધૈર્ય, ઉદારતા અને દયા હતી; ક્ષમા, આત્મસંયમ અને ઇન્દ્રિયજય પણ હતો; તે બહાદુર હતો, સારા આચારવાળો, ગૌરવ ધરાવતો અને સર્વ ગુણોથી ભરપૂર હતો.
આહર્તા સર્વયજ્ઞાનાં જેતા સર્વધનુષ્મતામ્ । કર્તા સકલકાર્યાણાં ભર્તાપૂર્વવપુર્ ભુવઃ
તે સર્વ યજ્ઞોનો કરનાર, સર્વ ધનુર્ધારીઓને જીતનાર, દરેક કાર્યને પૂર્ણ કરનાર અને પૃથ્વીનો પ્રથમ શાસક હતો.
પેશલસ્ સ્નિગ્ધમધુરો વિદગ્ધઃ પ્રીતનાગરઃ । સુન્દરશ્ શીલસુભગઃ પ્રતાપી ધર્મવત્સલઃ
તે મનમોહક, સૌમ્ય અને મીઠી વાણીવાળો હતો; બુદ્ધિશાળી અને શહેરમાં સૌનો પ્રિય હતો; સુંદર, સારા સ્વભાવવાળો, તેજસ્વી અને ધર્મપ્રેમી હતો.
વેદિતા વિદિતાર્થાનાં દાતા સકલસમ્પદામ્ । ભોક્તા સંસઙ્ગરહિતસ્ સુશ્રોતા સકલશ્રુતેઃ
તે સર્વ અર્થોનો જાણકાર, સર્વ સંપત્તિ આપનાર, આસક્તિ વિના ભોગવનાર અને સર્વ શાસ્ત્રોનું શ્રેષ્ઠ શ્રવણ કરનાર હતો.
સ ભોગૌઘાન્ અનાદૃત્ય સ્ત્રૈણં તૃણવદ્ ઉત્સૃજન્ । પિતરિ સ્વર્ગમ્ આપન્ને બાલ એવોત્તમૌજસા
તે ભોગોની કોઈ કદર કર્યા વિના, સ્ત્રીસુખને ઘાસફૂસ જેવું ત્યજી દીધું; પિતા સ્વર્ગે ગયા ત્યારે, એ બાળપણમાં જ અદભૂત શક્તિ ધરાવતો હતો.
કૃત્વા ષોડશવર્ષાત્મા કૃત્વા દિગ્વિજયં વશી । નૂનં સૌરાજ્યસમ્પત્ત્યા ભૂમણ્ડલમ્ અયોજયત્
સોળ વર્ષનો થતાં જ, બધાં દિશાઓને જીતીને, એણે આખી ધરતીને પોતાની રાજસત્તા હેઠળ એક કરી દીધી.
અતિષ્ઠદ્ વિગતાશઙ્કં પાલયન્ ધર્મતઃ પ્રજાઃ । ધીમાન્ સ મન્ત્રિભિસ્ સાર્ધં યશસા શુક્લયન્ દિશઃ
એણે નિર્ભય રહીને, ધર્મપૂર્વક પ્રજાનું રક્ષણ કર્યું; બુદ્ધિશાળી રાજાએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે મળીને, પોતાની પ્રસિદ્ધિ બધાં દિશાઓમાં ફેલાવી.
અથ ગચ્છત્સુ વર્ષેષુ વસન્તે પ્રોલ્લસત્ય્ અલમ્ । પુષ્પેષુ જૃમ્ભમાણેષુ સ્ફુરત્સુ શશિરશ્મિષુ
પછી વર્ષો પસાર થતાં, વસંતઋતુમાં, જ્યારે ફૂલો ભરપૂર ખીલ્યા હતા અને ચાંદની તેજથી ઝગમગી રહી હતી—
મઞ્જરીજાલદોલાસુ વિટપાન્તઃપુરાન્તરે । રજઃકર્પૂરધવલે ચલદ્દલકવાટકે
ડાળીઓના અંતે આવેલા અંદરના બગીચામાં, જ્યાં ફૂલોની ગૂંચીઓ હલવે છે, પાંદડાની બારીકીઓ ધીમે ધીમે ખસે છે, પરાગના સફેદ ધૂળથી કેમ્ફર જેવું ચમકે છે.
આમોદિનિ લસત્પુષ્પગુલુચ્છકવિતાનકે । ગાયત્સુ ગહનેષૂચ્ચૈર્ મિથુનેષ્વ્ અલિનાં મિથઃ
સુગંધિત અને તેજસ્વી ફૂલોની છાયામાં, ઘન બાગોમાં જ્યાં મધમાખીઓ ઊંચા અવાજે સાથે સંગીત ગાય છે,
આયાતિ મધુરે વાયૌ શશિશીકરશીતલે । કદલીકન્દલીકચ્છતલપલ્લવલાસિનિ
ચાંદનીની ઠંડકથી ભરેલી મધુર હવા આવે છે, કેળાના છોડની જડ પાસે નીકળેલા નાજુક પાંદડાઓમાં રમે છે.
કાન્તાં પ્રતિ બભૂવાસ્ય નવં ચેતસ્ સમુત્સુકમ્ । ક્ષીવં કુસુમસમ્ભારસૌગન્ધિમધુરાસવૈઃ
પ્રીતમ માટે તેનું મન ફરીથી ઉત્સુક બન્યું, ફૂલોની મીઠી સુગંધ અને રસથી મસ્ત થઈ ગયું.
મનોરાજ્યમ્ ઇદં ચક્રે સ વસન્તમદૈધિતઃ । ઉદ્યાનવનદોલાસુ લીલાકમલિનીષુ ચ
વસંતની મસ્તીમાં તૃપ્ત થઈ, તેણે આ બગીચાના વન, ઝૂલાની છાયામાં અને રમતી કમળની તળાવોમાં પોતાનું આનંદભર્યું રાજ્ય રચ્યું.
કદા પ્રણયિનીં મુગ્ધાં બાલાબ્જમુકુલસ્તનીમ્ । કરિષ્યે કામિનીમ્ અઙ્કે પર્યઙ્કે કુસુમાઙ્કિતામ્
ક્યારે મારી નિર્દોષ પ્રિયાને, જેના ઉદયતા સ્તન કમળની કળીઓ જેવી છે, હું પ્રેમથી મારી ગોદમાં અને ફૂલોથી શોભતા પથારી પર બેસાડીશ?
કદા કમલવલ્લીનાં દોલાસ્વ્ અલિર્ ઇવાલિનીમ્ । આલોલતાં વિનેષ્યામિ બાલાં ભુજલતાનુગામ્
ક્યારે હું કમળવલ્લી પર બેઠેલા મધમાખી જેવો, મારી નાજુક પ્રિયાને, જેની બાહુઓ લતાની જેમ મારી સાથે લપટાયેલી છે, ઝૂલામાં ઝૂલાવવાનો આનંદ માણીશ?
મૃણાલહારકુન્દેન્દુવૃન્દતલ્પાભિલાષિણી । મત્કૃતે મદનાતપ્તા કદા સ્યાદ્ ઇન્દુસુન્દરી
ક્યારે ચાંદની જેવો મુખવાળી સુંદરિ, મારી માટે પ્રેમથી વ્યાકુળ થઈ, કમળના ડાંગર, મોગરાના ફૂલો અને શ્વેત કુંદના ગુચ્છોથી બનેલી શૈયા માટે આતુર થશે?
ઇતિ ચિન્તાપરો ભૂત્વા કુસુમાવલનોન્મુખઃ । વિજહાર વનાન્તેષુ કુસુમોપવનેષુ ચ
એ રીતે વિચારમાં તલ્લીન થઈને, ફૂલની વણાવટ માટે ઉત્સુક બની, તે જંગલના અંતરમાં અને ફૂલોથી ભરેલા બગીચાઓમાં ફરતો રહ્યો.
વેલોપવનદોલાસુ લીલાકમલિનીષુ ચ । વલ્લીવલયગેહેષુ વિવિધોદ્યાનભૂમિષુ
કિનારે આવેલા બગીચાના ઝૂલાઓમાં, રમૂજી કમળવાળા તળાવોમાં, વેલીઓથી ઘેરાયેલા મંડપોમાં અને વિવિધ આનંદદાયક ઉદ્યાનોમાં તેણે આનંદ માણ્યો.
વનોપવનવિન્યાસવર્ણનાવલિતાસુ ચ । શૃઙ્ગારરસગર્ભાસુ કથાસ્વ્ અરમતોન્મનાઃ
જંગલ અને બગીચાના સુંદર ગોઠવણ અને વર્ણનોથી તે મંત્રમુગ્ધ થયો અને પ્રેમથી ભરપૂર વાર્તાઓમાં મન મૂકીને તલ્લીન થયો.
હારિહાસલસચ્છ્વાસવિલોલાલકવલ્લરીઃ । કુમારીઃ પૂજયામ્ આસ સુવર્ણકલશસ્તનીઃ
મધુર હાસ્ય અને હળવા શ્વાસથી લહેરાતા વાળવાળી, સુવર્ણ કળશ જેવી છાતીવાળી કન્યાઓનું તેણે સન્માન કર્યું.
એવમ્ અસ્ય વિદુર્ ભવ્યા મન્ત્રિણો નવનિશ્ચયમ્ । ઇઙ્ગિતાકારવેદિત્વમ્ એવ મન્ત્રિપદં પરમ્
આ રીતે બુદ્ધિશાળી મંત્રીઓએ રાજાનું નવું મનસૂબો સમજ્યો; કારણ કે, સંકેતો અને હાવભાવથી વાત સમજવી એ સાચા મંત્રીની સૌથી ઊંચી લાયકાત છે.
અથ તસ્ય વિવાહાય મન્ત્રિવર્ગો વિચારવાન્ । સુરાષ્ટ્રાધિપતિં કન્યાં યયાચે યૌવનાન્વિતામ્
પછી, મંત્રિમંડળે વિચારીને સૌરાષ્ટ્રના રાજાને વિનંતી કરી કે તેઓના રાજાના લગ્ન માટે યુવાન કન્યા આપે.
રૂપયૌવનસમ્પન્નાં ભાર્યાત્વે વિધિનોત્તમામ્ । ઉપયેમે સ તામ્ આત્મસદૃશીં પ્રતિમામ્ ઇવ
સુંદરતા અને યુવાનીથી ભરપૂર તથા સર્વ રીતે શ્રેષ્ઠ એવી કન્યાને તેણે પત્ની તરીકે વિધિવત્ વિવાહ કરી—જે તેને જાણે પોતાનું જ પ્રતિબિંબ લાગતી હતી.
ચૂડાલેતિ ભુવિ ખ્યાતા નામ્ના નૃપતિસુન્દરી । સા તં ભર્તારમ્ આસાદ્ય રેજે ફુલ્લેવ પદ્મિની
ભૂપૃષ્ઠ પર 'ચૂડા' નામે પ્રસિદ્ધ એવી રાજકન્યા, એ પતિને પામીને ફૂલેલી કમળની જેમ તેજવંત બની ગઈ.
નીલનીરજનેત્રાં તાં ચૂડાલાં સ શિખિધ્વજઃ । સ્નેહાદ્ વિકાસયામ્ આસ શોભયાર્ક ઇવાબ્જિનીં
શિખિધ્વજએ કાજળ જેવી કાળી આંખોવાળી ચૂડાલાને પ્રેમભાવે એવી રીતે ખીલી ઉઠાડી, જેમ સૂર્ય કમળને ખીલાવે છે.
અવર્ધત તયોઃ પ્રીતિર્ અન્યોઽન્યાર્પિતચેતસોઃ । હાવભાવવિલાસાદ્યૈસ્ સેકૈર્ નવલતેવ સા
બન્ને એકબીજાને દિલપૂર્વક અર્પણ કરીને, હાવભાવ અને રમૂજી વાતોથી તેમનો પ્રેમ વધતો ગયો, જેમ તાજા વરસાદથી નવો વેલ ફૂલતો જાય છે.
સ મન્ત્ર્યર્પિતસર્વાર્થસ્ સુસુખી સુસ્થિતપ્રજઃ । રાજહંસ ઇવાબ્જિન્યા રેમે દયિતયા તયા
મંત્રીઓ પર બધું જ જવાબદારી સોંપીને, પ્રજાને સુખી અને સ્થિર રાખી, તે પોતાના પ્રિય સાથે રાજહંસ જેવો કમળમાં આનંદ માણતો રહ્યો.
અન્તઃપુરેષુ દોલાસુ ચન્દનાગુરુવીથિષુ । મન્દારદામદોલાસુ કદલીકન્દલીષુ ચ
અંતઃપુરમાં, ઝૂલાઓ પર, ચંદન અને અગરુની સુગંધભરી ગલીઓમાં, મૃદુ મંડાર અને ફૂલોની ઝૂલાઓ પર, અને કેળાના વનમાળામાં—