કસ્મિંશ્ચિત્ પ્રાક્તને કલ્પે ભિક્ષુર્ એવં પુરાભવત્ । અદ્ય ત્વ્ ઇહ દ્વિતીયો ઽસ્તિ તૃતીયો નોપલભ્યતે
કોઈક પેહલા યુગમાં એવો ભિક્ષુક હતો; પરંતુ હવે અહીં બીજો છે, ત્રીજો ક્યાંય દેખાતો નથી.
મયા તુ પુનર્ અન્વિષ્ટશ્ ચેતસા ચતુરાત્મના । તાદૃગ્ ભિક્ષુસ્ તૃતીયો ઽન્યો જગત્પદ્મોદરાલિના
પણ હું, મનના ચાર ભાગથી ફરી શોધતાં, જગતરૂપે ખીલેલા કમળના ગર્ભમાં એવો ત્રીજો ભિક્ષુક મળી આવ્યો.
અસ્માત્ સર્ગાત્ તુ નો લબ્ધસ્ તૃતીયસ્ તાદૃગાશયઃ । અથાન્યે લીલયા સર્ગા મયા સમ્પ્રેક્ષિતાસ્ તતઃ
આ સર્જનમાંથી એવો ત્રીજો ભાવવાળો મળ્યો નહીં; પછી રમતમાં મેં બીજા સર્જનો પણ જોઈ લીધા.
યાવત્ કસ્મિંશ્ચિદ્ આકાશકોશશાયિનિ સર્ગકે । તૃતીયો વિદ્યતે ભિક્ષુર્ બ્રાહ્મણશ્ ચેદૃશક્રમઃ
એ રીતે, એક સર્જનમાં, આકાશના ગર્ભમાં સુતેલા, એવો ત્રીજો ભિક્ષુક બ્રાહ્મણ મળ્યો, આ જ ક્રમમાં.
એવં તેનૈવ તેનૈવ સન્નિવેશેન ભૂરિશઃ । ભવિષ્યન્ત્ય્ અભવન્ સન્તિ પદાર્થાસ્ સર્ગસન્તતૌ
આ જ રીતે, આ જ વ્યવસ્થાથી, અનંત વસ્તુઓ સર્જનના ક્રમમાં વારંવાર જન્મે છે, લુપ્ત થાય છે અને અસ્તિત્વમાં રહે છે.
અસ્યાં સભાયામ્ અપિ યે મુનયો બ્રાહ્મણા નૃપાઃ । ભાવ્યમ્ એવંસમાચારૈસ્ તૈર્ અન્યૈર્ અપ્ય્ અનેકશઃ
આ સભામાં પણ, મુનિઓ, બ્રાહ્મણો અને રાજાઓ—અને ઘણા બીજા—નક્કી થયેલા પ્રમાણે વારંવાર આવી જ રીતે વર્તે છે.
નારદેનામુના ભાવ્યં પુનર્ અન્યેન ચાનઘ । એવમ્ એવાત્રિણા ભાવ્યં પુનર્ અન્યેન ચાધુના
હે નિર્દોષ, આ નારદ માટે પણ આવું જ destined છે, પછી બીજાને માટે પણ; એ જ રીતે અત્રિ માટે પણ, અને હવે બીજાને માટે પણ આવું જ destined છે.
એવં કલત્રકર્મભ્યાં યુક્તેનાનેન ભૂરિશઃ । એવંજન્માદિના ભાવ્યં વ્યાસેન ચ શુકેન ચ
પત્ની અને કર્મ સાથે જોડાઈને, અને આવાં જન્મ અને શરૂઆતથી, વ્યાસ અને શુક માટે પણ વારંવાર આવું જ destined છે.
જનકેન પુનર્ ભાવ્યં ક્રતુના પુલહેન ચ । અગસ્ત્યેન પુલસ્ત્યેન ભૃગુણાઙ્ગિરસાપિ ચ
ફરીથી, જનક, ક્રતુ, પુલહ, અગસ્ત્ય, પુલસ્ત્ય, ભૃગુ અને અંગિરાસ — આ બધાં સાથે આવું બનવાનું જ છે.
એત એવ તથાન્યે ચ એવંરૂપક્રિયાસ્પદમ્ । ચિરાચ્ ચિરાદ્ ભવિષ્યન્તિ માયેયં વિતતા યતઃ
આzelfde અને બીજા પણ ઘણા, લાંબા સમય સુધી વારંવાર આવી જ સ્થિતિ અને ક્રિયાઓના આધાર બનશે, કેમ કે આ માયા બહુ વ્યાપક છે.
સદૃશાચારજન્માનસ્ ત એવાન્યે ચ ભૂરિશઃ । ભૂયો ભૂયો વિવર્તન્તે સર્ગેષ્વ્ અપ્સ્વ્ ઇવ વીચયઃ
જેનું વર્તન અને જન્મ એકસરખાં છે, અને એવા ઘણા બીજા પણ, સર્જનના ચક્રોમાં વારંવાર પાણીમાં તરંગોની જેમ જન્મે છે.
અત્યન્તસદૃશાઃ કેચિત્ કેચિદ્ અર્ધસમક્રમાઃ । કેચિદ્ ઈષત્સમાઃ કેચિન્ ન કદાચિત્ પુનસ્ તથા
કેટલાક એકદમ સમાન હોય છે, કેટલાક અડધી રીતે મળે છે, કેટલાક થોડા જેટલા જ સમાન હોય છે, અને કેટલાક તો ફરી ક્યારેય આવાં બનતા નથી.
એવમ્ એષાતિવિતતા માયા મનસિ મોહિની । ક્ષણો નેહાસ્તિ નો કલ્પઃ પ્રતિપત્તિર્ હિ જૃમ્ભતે
આ રીતે મનમાં આ વિશાળ માયા, મોહક રૂપે વ્યાપી જાય છે; અહીં તો ક્ષણ પણ નથી, યુગ પણ નથી—માત્ર જ્ઞાન જ ફેલાય છે.
ક્વૈકવિંશત્યહોરાત્રા અનન્તાઃ ક્વ કુયોનયઃ । ક્વ તાસામ્ ઉપલમ્ભો ઽલમ્ અહો ભીમા મનોગતિઃ
અહીં એકવીસ દિવસ-રાત ક્યાં છે? અનંત ક્યાં છે? ખોટા રસ્તાઓ ક્યાં છે? એમનો પ્રાપ્ત પણ ક્યાં છે? અરે, મનની ચાલ કેટલી ભયાનક છે!
પ્રતિભામાત્રમ્ એવેદમ્ ઇત્થં વિકસિતં સિતમ્ । નાનાકલહકલ્લોલચલં પ્રાતર્ ઇવામ્બુજમ્
આ બધું માત્ર ચેતનાની ઝાંખી તરીકે જ દેખાય છે—જેમ પ્રભાતે કમળ ખીલતું હોય, એમ નિર્મળ અને પ્રકાશમાન, પણ અનેક વિવાદોની લહેરોથી હલનચલન પામતું.
જાતં સંવેદનાદ્ એવ શુદ્ધાદ્ ઇદમ્ અશુદ્ધવત્ । સંસારજાલમ્ અખિલં વહ્નિર્ વહ્નિકણાદ્ ઇવ
આ આખું સંસારજાળ શુદ્ધ ચેતનામાંથી જ જન્મે છે, ભલે તે અશુદ્ધ જેવું લાગે; જેમ અગ્નિ એક નાનકડા ચિંકાથી ફેલાય છે તેમ.
પ્રત્યેકમ્ એવમ્ ઉદિતઃ પ્રતિભાસષણ્ડષ્ ષણ્ડાન્તરેષ્વ્ અપિ ચ તત્ર વિચિત્રષણ્ડાઃ । સર્વે સ્વયં નનુ ચ તે ચ મિથો ન મિથ્યા સર્વાત્મનિ સ્ફુરતિ કારણકારણે ઽસ્મિન્
દરેકમાં આવી રીતે અનેક પ્રકારના દેખાવા ઊભા થાય છે; અને દરેક એવા સમૂહમાં પણ અનેક પ્રકારની અદભુત ભિન્નતાઓ જોવા મળે છે. આ બધું પોતે જ અસ્તિત્વ ધરાવે છે, અને ભલે એકબીજામાં સંબંધ દેખાય છે, છતાં એ ખોટું નથી, કારણ કે સર્વના આત્મામાં, કારણ અને પરિણામ બંને પ્રકાશે છે.
મુનિનાયક તં ભિક્ષું ગત્વા સમ્બોધયન્ત્વ્ અમી । નરા મત્પ્રહિતાશ્ શીઘ્રં ચીનબુદ્ધકુટીગતમ્
હે મુનિઓના નેતા, મેં મોકલેલા આ પુરુષો ઝડપથી જઈને ચીન દેશની વિહારમાં રહેતા એ ભિક્ષુને જાગૃત કરે.
રાજંસ્ તસ્ય મહાભિક્ષોસ્ સ દેહઃ પ્રાણવર્જિતઃ । ક્લેદં વૈવર્ણ્યમ્ આયાતો નાસૌ જીવિતભાજનમ્
હે રાજા, એ મહાન ભિક્ષુનું શરીર હવે પ્રાણ વિહોણું થઈ ગયું છે; એ ભીનું અને રંગહીન બની ગયું છે, અને હવે એ જીવનનું પાત્ર રહ્યું નથી.
તસ્ય ભિક્ષોશ્ ચ જીવો ઽસૌ ભૂત્વા પદ્મજસારસઃ । જીવન્મુક્તસ્ સ્થિતો ભૂયો નાસૌ સંસૃતિભાજનમ્
એ ભિક્ષુનો જીવ હવે કમળમાં જન્મેલા ભગવાનના સારરૂપ થઈને, મુક્ત અવસ્થામાં સ્થિર રહ્યો છે; હવે એ પુનર્જન્મના ચક્રમાં બંધાયેલો નથી.
તદ્ગૃહે માસપર્યન્તે બલાન્ નિષ્કાસિતાર્ગડાઃ । અન્તર્ આલોકયિષ્યન્તિ ભિક્ષુમ્ અક્ષુણ્ણમાનસમ્
તે ઘરમાં, એક મહિનો પૂરું થાય ત્યાં સુધી, રક્ષકો જોરથી બહાર કાઢવામાં આવશે અને અંદર બેઠેલા ભિક્ષુને, જેનું મન અડગ છે, ચુપચાપ નિહાળતા રહેશે.
અન્યેનૈવ સ દેહેન ભિક્ષુર્ મુક્તો વ્યવસ્થિતઃ । કથં પ્રબોધ્યતે નષ્ટં તદ્વિહારે શરીરકમ્
બીજા શરીરથી મુક્ત ભિક્ષુ સ્થિર રહે છે; એ વાસસ્થાનમાં રહેલું ગુમ થયેલું શરીર ફરી કેમ જાગૃત થાય?
એષા ગુણમયી માયા દુર્બોધેન દુરત્યયા । નિત્યં સત્યાવબોધેન સુખેનૈવાતિવાહ્યતે
આ ગુણોથી બનેલી માયા સમજવામાં અને પાર પાડવામાં અઘરી છે; પણ સત્યની સતત જાગૃતિથી એ સહેલાઈથી જીતાઈ જાય છે.
અસત્યૈવ કૃતારમ્ભા હેમ્નઃ કટકતા યથા । પ્રતિભાસવિપર્યાસમાત્રકારણકોદયા
માયાના બધા કાર્યો અસત્ય પર આધારિત છે, જેમ સોનાની ચાંદી ચડાવવી; એ માત્ર દેખાવના ભ્રમથી જ ઊભી થાય છે.
પરમાત્મન એવેયમ્ ઇત્થં માયેતિ મીયતે । તરઙ્ગતેવ પયસિ પ્રેક્ષામાત્રવિનાશિની
આ સર્વે પરમાત્માની માયા છે, જે પાણીમાં તરંગની જેમ માત્ર જોતા જ અસ્તિત્વ ગુમાવી દે છે.
જ્ઞો ઽપિ દૃશ્યમયાદ્ દીર્ઘસ્વપ્નાત્ સ્વપ્નાન્તરં વ્રજન્ । એવં નાન્યત્વમ્ આયાતિ વિવેકાત્ સર્વગાત્મદૃક્
જાણનાર વ્યક્તિ, જોવાની બનાવટથી બનેલા લાંબા સ્વપ્નમાંથી બીજા સ્વપ્નમાં જાય છે, તો પણ વિવેકથી સર્વેમાં આત્માને જ જોનારો બીજું કશું પામતો નથી.
યો યો ઽસ્ય પ્રતિભાસસ્ સ્યાદ્ આત્મૈવ સ સ બોધતઃ । સ એવોદેતિ સંસારકરઞ્જવનગુલ્મદૃક્
જે જે રૂપ દેખાય છે, તે બધું જ આત્મા છે; એજ સંસારના રૂપે, મૃગજળમાં વનના ઝાડઝાંખર જેવું દેખાય છે.
પ્રત્યેકં ભૂતમ્ ઉદિતં પૃથક્ સંસારમણ્ડલમ્ । ભિક્ષોસ્ સ્વપ્નાન્તરમ્ ઇવ પરાદ્ વીચિર્ ઇવામ્ભસઃ
દરેક જીવની ઉત્પત્તિ એક અલગ સંસારમંડળ છે, જેમ ભિક્ષુક માટે બીજું સ્વપ્ન, કે પાણીમાં બીજું તરંગ.
પ્રસૃતઃ પદ્મજાદ્ એવ જગત્સ્વપ્નો ઽયમ્ આદિતઃ । તથૈવાથ સ્વચિત્તોત્કરૂઢસ્ સર્વજનં પ્રતિ
આ જગતનું સ્વપ્ન, શરૂઆતથી જ કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માજી પાસેથી ઊભું થયું છે; અને એ જ રીતે, પછી દરેક મનુષ્યના પોતાના મનમાં મજબૂતીથી વસી જાય છે.
આપિતામહમ્ આભાતિ સર્ગસ્ સ્વપ્નવિલાસવત્ । પ્રત્યેકમ્ ઉદિતસ્ તેન બ્રહ્માણ્ડાનીહ કોટિશઃ
બ્રહ્માજીથી સર્જન દરેકને સ્વપ્નના રમણગમન જેવું દેખાય છે; એ રીતે અહીં અનગણિત બ્રહ્માંડો દરેક વ્યક્તિ માટે અલગ-અલગ ઊભા થયા છે.