શરીરપઙ્કજભ્રાન્તમનોભ્રમરસમ્ભૃતમ્ । આસ્વાદયતિ સઙ્કલ્પમધુ મત્તા ચિદીશ્વરી
શરીરરૂપ કમળોમાં મન રૂપ ભમરો જે કલ્પનાનું મધ એકઠું કરે છે, એ મધમાં ચેતનાની રાણી મસ્ત થઈને આનંદ માણે છે.
સસુરાસુરગન્ધર્વં સશૈલાર્ણવકં જગત્ । ચિતિ સ્થિરં પ્રવહતિ જલાવર્તે તૃણં યથા
દેવ, દાનવ, ગંધર્વો, પર્વતો અને સમુદ્રો સહિત આખું જગત ચેતના એ રીતે વહેંચે છે, જેમ પાણીના ઘૂંટાળે ઘાસનું તણું વહે છે.
ચઞ્ચચ્ચિત્તમયાચારચારચઞ્ચુરચક્રિકમ્ । સંસારચક્રં ચિચ્ચક્રે ભ્રામ્યતિ ભ્રમભાજનમ્
ચંચળ મન અને કર્મોથી બનેલું સંસારનું ચક્ર ભ્રમના વાટકાની જેમ સતત ફરતું રહે છે અને ભુલાવાની પાત્ર બની જાય છે.
ચિચ્ ચતુર્ભુજરૂપેણ જઘાનાસુરમણ્ડલમ્ । કાલો જલદખણ્ડેન સાયુધેન યથાતપમ્
ચેતના ચાર ભુજાવાળી રૂપે પ્રગટ થઈને અસુરોની ટોળીને નાશ કરી નાખે છે, જેમ સમય મેઘના ટુકડા વડે સૂર્યને ઢાંકી દે છે.
ચિત્ ત્રિનેત્રતયા બ્રહ્મન્ વૃષશીતાંશુચિહ્નયા । ગૌરીકમલિનીવક્ત્રપદ્મષણ્ડાલિતાં ગતા
હે બ્રહ્મણ, ચેતના ત્રિનેત્રવાળી, વૃષભ અને શીતળ ચંદ્રના ચિહ્નવાળી રૂપે ગૌરીના કમળ જેવા મુખથી શોભાયમાન અવસ્થાને પામી છે.
વિષ્ણોઃ પદ્માલિતામ્ એત્ય ચિદ્ ધ્યાનાધીનમાનસીમ્ । ત્રયીનલિન્યાસ્ સરસીં ધત્તે પૈતામહીં સ્થિતિમ્
વિષ્ણુની કમળથી શોભાયમાન અવસ્થાએ પહોંચી, ધ્યાનમાં લીન મનવાળી ચેતના ત્રિ-વેદના કમળોથી ભરેલી સરોવર જેવી પૌરાણિક સ્થિતિને ધારણ કરે છે.
ચિતો બ્રહ્મન્ વિચિત્રાણિ શરીરાણીહ ભૂરિશઃ । પત્ત્રાણીવ તરોર્ હેમ્નિ કેયૂરાદિક્રિયેવ વા
હે બ્રાહ્મણ, ચેતનામાંથી અહીં અનેક અદ્ભુત શરીરો ઊભા થાય છે, જેમ વૃક્ષ પર પાંદડા ફૂટે છે અથવા સોનામાંથી કાંડા-કંગન બને છે.
ચિત્ સમસ્તસુરાનીકપરિવન્દિતપાદયા । ત્રૈલોક્યચૂડામણિતાં ધત્તે વાસવલીલયા
જે ચેતનાના પગલાં સર્વ દેવતાઓ વંદે છે, એ ચેતના પોતાની રમતમાં ત્રણેય લોકના શીર્ષમણિનું સ્થાન પામે છે.
ચિત્ સુરાસુરતામ્ એત્ય ત્રૈલોક્યોદરડમ્બરે । પતત્ય્ ઉદેતિ સંયાતિ સ્વાત્મનૈવાબ્ધિવારિવત્
એ ચેતના દેવ અને દાનવ બનીને ત્રણેય લોકના વિશાળ આકાશમાં ક્યારે ઊભી રહે છે, ક્યારે પડી જાય છે, અને ક્યારેક ચાલતી રહે છે, એ બધું પોતાની જ આત્મા સમુદ્ર પર ફૂંકાતા પવન જેવું છે.
ચિચ્ચન્દ્રિકા ચતુર્દિક્કમ્ એવાભાસં વિતન્વતી । વિકાસયતિ નિશ્શેષભૂતસત્તાકુમુદ્વતીમ્
ચેતનાની ચાંદણી સર્વ દિશામાં પ્રકાશ ફેલાવે છે અને બધાં જીવાત્માના કુમુદ ફૂલને વિકસાવે છે, એક પણ બાકી રહેતું નથી.
ચિદ્દર્પણમહાલક્ષ્મીસ્ ત્રિજગત્ પ્રતિબિમ્બિતમ્ । ગૃહ્ણાત્ય્ અનુગ્રહેણાન્તસ્ સ્વગર્ભમ્ ઇવ ગર્ભિણી
ચેતનાની મહાન દેવી, દર્પણ જેવી, પોતાની કૃપાથી ત્રણેય લોકનું પ્રતિબિંબ પોતાના અંદર ધારણ કરે છે, જેમ ગર્ભવતી સ્ત્રી પોતાના ગર્ભમાં બાળકને રાખે છે.
ચિચ્ ચતુર્દશભૂતાનાં મણ્ડલાનિ મહાન્તિ ચ । ભૂતીકરોતિ વારિશ્રીસ્ સમુદ્રત્વમ્ ઇવામ્બુધેઃ
ચેતના, સમુદ્રની જેમ પાણીની સંપત્તિ ધરાવતી, ચૌદ ભૂતોના વિશાળ મંડળોને પ્રગટ કરે છે અને તેમને અસ્તિત્વ આપે છે.
વિચિત્રાલોકકુસુમા ઘનસઙ્કલ્પપલ્લવા । વ્યોમકેદારિકારૂઢા સત્તૌઘફલશાલિની
તે વિવિધ લોકોના અદભૂત ફૂલોથી શોભાયમાન છે, ઘન નિશ્ચયના કળીઓથી ભરપૂર છે, આકાશ જેવી જમીન પર સ્થિર છે અને અનેક જીવોના ફળોથી સમૃદ્ધ છે.
જીવજાલરજઃપુઞ્જા વાસનારસરઞ્જિતા । સંવેદનત્વગ્વલિતા ચિત્રેહાકલિકાકુલા
તે જીવજાળના ધૂળના ઢગલાથી બનેલી છે, વાસનાના રસથી રંગાઈ છે, અનુભવની ત્વચાથી ઢંકાઈ છે અને અનેક પ્રકારના રૂપોથી ભરપૂર છે.
અતીતાસઙ્ખ્યત્રિજગત્કેસરોજ્જ્વલરૂપિણી । અનારતસ્પન્દમહાવિલાસોલ્લાસહાસિની
અગણિત ત્રણેય લોકનાં કમળનાં ડાંઠ જેવી તેજસ્વી, સતત તેની મહાન રમતમાં આનંદથી હમેશા હસતી અને ઝળહળતી છે.
સર્વર્તુપર્વપરુષા જડશૈલાદિગુમ્ફિતા । વિહગગ્રન્થિવલિતા મૂલાગ્રપરિવર્જિતા
બધા ઋતુઓ અને તહેવારોની કરકશતાથી ભરપૂર, નિષ્ક્રિય પર્વતોમાં ગૂંથાયેલી, પક્ષીઓની ગાંઠોથી વણાયેલી અને મૂળના છેડે કશું પણ નથી એવી છે.
ચિલ્લતેયં વિકસિતા પેલવં સદસદ્વપુઃ । વિચિત્રં દૃશ્યકુસુમં પરામર્શાસહં બહુ
આ ચેતનાની વેલ ફૂલી છે, અસ્તિત્વ અને અનસ્તિત્વના નાજુક સ્વરૂપથી યુક્ત, અનેક અદ્ભુત અનુભવના ફૂલોથી શોભાયમાન અને સ્પર્શથી પકડવી અઘરી છે.
અનયેહ હિ સર્વત્ર ચ્છાયાચ્છાપિ વિજન્યતે । મન્યતે તન્યતે વસ્તુ ગીયતે ક્રિયતે ઽપિ ચ
આમાં સર્વત્ર ફક્ત છાયાઓ પણ ઉત્પન્ન થાય છે; વસ્તુઓ કલ્પાય છે, વિસ્તરે છે, કહેવામાં આવે છે અને કરાય પણ છે.
મહાચિતાનયા નિત્યં ભાસન્તે ભાસ્કરાદયઃ । દેહાસ્ સ્વદન્તે ચ મિથસ્ ત્વન્મચ્ચિજ્જડવિભ્રમૈઃ
મહાન ચેતનાની સંતાનરૂપે સૂર્ય અને બીજા બધા હંમેશાં પ્રકાશે છે; શરીરો એકબીજામાં આનંદ અનુભવે છે — તારી, મારી અને બીજાની ચેતના અને જડતાની ભ્રાંતિથી.
વિતતાવર્તવર્તન્યા ચિદ્વાત્યેયં પ્રનૃત્યતિ । જગજ્જાલરજોલેખા તત્સત્તા દૃશ્યદેહિની
આ વિશાળ ચક્રમાં ફરતી ચેતનાની પવન નૃત્ય કરે છે; જગતનું જાળ માત્ર ધૂળની રેખા છે, અને એની હાજરી એટલે દેખાતું જીવંત સત્ત્વ.
ચિત્ સર્વં જગદારમ્ભમ્ ઇમં પ્રકટયત્ય્ અલમ્ । ત્રૈલોક્યદીપકશિખા દીપો વર્ણશ્રિયં યથા
માત્ર ચેતના જ આખા જગતની ઉત્પત્તિને સંપૂર્ણ રીતે પ્રગટ કરે છે, જેમ દીવાના જ્યોત ત્રણેય લોકમાં રંગોની સુંદરતા દેખાડે છે.
ચિચ્ચન્દ્રબિમ્બે વિમલે શશવત્ પ્રાપ્ય સઙ્ગમમ્ । સર્વત્ર લક્ષ્યતામ્ એતિ પદાર્થશ્રીર્ જગદ્ગતા
જગતમાં રહેલી વસ્તુઓની તેજસ્વિતા જ્યારે શુદ્ધ ચેતનાના ચાંદની ચાંદલમાં એકરૂપ થાય છે, ત્યારે એ ચાંદની જેમ સર્વત્ર સ્પષ્ટ દેખાય છે.
ચિદ્રસાયનસેકેન પદાર્થપટલાવલી । રૂપમ્ એતિ ફલં ચૈવ પ્રાવૃટ્સિક્તેવ સલ્લતા
ચેતનાના અમૃતના છાંટાથી, અનેક વસ્તુઓને સ્વરૂપ અને ફળ મળે છે, જેમ વરસાદથી લતા લીલીછમ રહે છે અને ફૂલે છે.
ચિચ્છાયયૈવ સર્વસ્ય જાડ્યં શામ્યત્ય્ ઉદેતિ વા । શવસ્યાસ્ય શરીરસ્ય ગૃહસ્યેવ તમસ્ ત્વિષા
ચેતનાની છાંયાથી જ બધું જડપણ ક્યારેક ઓગળી જાય છે કે ક્યારેક ઊભું થાય છે, જેમ ઘરમાં દીવો હોય તો પ્રકાશ થાય અને ન હોય તો અંધારું રહે.
ચિચ્ચમત્કૃતયો દેહે ન ભવેયુર્ ઇમા યદિ । ત્રૈલોક્યદેહાસ્ તત્ કે તે કાન્ સ્પૃશેયુઃ કિમાકૃતીન્
આ ચેતનાની અદ્ભુત લિલાઓ શરીરમાં ન હોત, તો ત્રણેય લોકના શરીરો શું હોત? તેઓ કોને સ્પર્શી શકત અને કયા રૂપમાં દેખાત?
ચિદાલોકપ્રકાશે ઽસ્મિન્ સઙ્કલ્પશિશુધારિણી । ક્રિયાકુલવધૂર્ દેહગેહે સ્ફુરતિ ચઞ્ચલા
આ ચેતનાના પ્રકાશમાં, જે મનની ઇચ્છાને જન્મ આપે છે, ત્યાં શરીરરૂપે ઘરમાં ક્રિયાની ચંચળ વહુ ઝળહળી ઉઠે છે.
ચિદાલોકં વિના કસ્ય રસનાગ્રે સ્ફુરન્ન્ અપિ । કથં કદા પ્રકટતામ્ એતિ કીદૃક્ ચ વા રસઃ
ચેતનાની પ્રકાશ વિના, જીભના ટોચે સ્વાદ દેખાય તો પણ, એ કેવી રીતે પ્રગટ થાય? અને એ સ્વાદ કયો હશે?
સુસ્કન્ધસ્ સ્વઙ્ગશાખો ઽપિ કુન્તલાલિવૃતો ઽપ્ય્ અલમ્ । ચિન્મઞ્જરીં વિના દેહવૃક્ષઃ ક ઇવ રાજતે
શરીરનું વૃક્ષ જો સારી રીતે ફાંટિયું હોય, પોતાના અંગો અને વાળથી શોભાયમાન હોય, તો પણ ચેતનાની ફૂલ વિના એમાં શું તેજ રહેશે?
વર્ધતે ઽભિલષત્ય્ અત્તિ ચિચ્ ચરાચરકારિણી । ચિદ્ એવાસ્તીતરન્ નાસ્તિ ચિન્માત્રમ્ ઇદમ્ ઉત્થિતમ્
આ ચેતના જ વધે છે, ઇચ્છે છે, ખાય છે—ચાલતું કે અચળ બધું એ જ કરે છે; ચેતના સિવાય બીજું કશું નથી, આ શુદ્ધ ચેતના જ પ્રગટ થઈ છે.
ઇત્ય્ ઉક્તવાન્ અથ ત્ર્યક્ષસ્ સુધાસ્યન્દાચ્છયા ગિરા । પુનઃ પૃષ્ટો મયા રામ વિનયપ્રશ્રયોજ્જ્વલમ્
આવું કહીને, ત્રણ આંખ વાળાએ અમૃત જેવી મીઠી વાણીમાં કહ્યું; પછી મેં, રામે, વિનમ્રતા અને આદર સાથે ફરીથી પ્રશ્ન કર્યો.