સત્કલ્પપાદપભુજસ્ સુશિખાશૃઙ્ગકન્ધરઃ । રત્નવિદ્યોતનયનો વનાવલિતનૂરુહઃ
જેના હાથ ઇચ્છિત ફળ આપનારા વૃક્ષની ડાળીઓ જેવા છે, શિર પર સુંદર શિખા અને ગળું છે, આંખો રત્ન જેવી તેજસ્વી છે, અને જાંઘો પર વનલતાઓ લપેટાયેલી છે.
કાચકન્દરકેશશ્રીસ્ સ્વવનાવલનાંશુકઃ । પવનોદ્ધૂતકિઞ્જલ્કજાલારુણતલામ્બરઃ
જેના વાળ કાચ જેવી ચમકદાર છે, પોતાની જ વનમાં બનાવેલી વસ્ત્રધારી છે, અને નીચેનું વસ્ત્ર પવનથી ઉડેલા પરાગથી લાલ પડ્યું છે.
તત્રાસ્તે ભગવાન્ દેવો હરશ્ ચન્દ્રકલાધરઃ । શૂલપાણિસ્ ત્રિનયનો ગણૌઘપરિવારિતઃ
ત્યાં ભગવાન હર રહે છે, જેમના માથે ચાંદની કળા છે, હાથમાં ત્રિશૂલ છે, ત્રણ આંખો ધરાવે છે અને અનેક ગણો દ્વારા ઘેરાયેલા છે.
ભવાનીહૃતદેહાર્ધસ્ સર્વલોકૈકકારણમ્ । કન્દર્પદર્પદલનઃ કલાકરકલાધરઃ
જેનાં અડધા શરીરમાં ભવાની છે, જે બધા લોકોનાં એકમાત્ર કારણ છે, કામદેવના અહંકારને નાશ કરનાર છે અને ચાંદની કળા તથા તેની કાંતિ ધારણ કરે છે.
ષણ્મુખાનુગતચ્છાયઃ પ્રમત્તવૃષવાહનઃ । મત્તેભકૃત્તિવસનશ્ શ્મશાનરમણાલયઃ
શણમુખની છાંયામાં, ઉગ્ર બળદ પર સવાર, ઉન્મત્ત હાથીની ચામડી પહેરીને, સ્મશાનમાં વસે છે.
તં પૂજયન્ મહાદેવં તસ્મિન્ન્ એવ ગિરૌ પુરા । કદાચિદ્ અવસં ગઙ્ગાતટે ઽહં રચિતાશ્રમઃ
એ મહાદેવની એ જ પર્વત પર પ્રાચીન કાળે પૂજા કરતાં, હું ક્યારેક ગંગાના કિનારે આશ્રમ બનાવીને રહ્યો હતો.
તપોઽર્થં તાપસાચારે ચિરાય રચિતસ્થિતિઃ । યથાક્રમસદાચારઃ પુણ્યસાનુસમાશ્રયઃ
તપ માટે, લાંબા સમય સુધી તપસ્વી જેવી રીતથી રહી, યોગ્ય ક્રમમાં સદાચાર પાળતો અને પવિત્ર પર્વતની ઢાળ પર વસતો.
નિવાસાર્થં કૃતસ્નાનઃ કૃતનીલદલોટજઃ । બાલવૃક્ષકબદ્ધાસ્થસ્ સંરોપિતલતાવૃતિઃ
રહેઠાણ માટે, સ્નાન કરીને, વાદળી પાંદડા અને છાલના વસ્ત્ર પહેરી, નાનાં વૃક્ષની નીચે બેઠો અને વાવેલી લતાવેલીઓથી ઘેરાયેલો હતો.
સઞ્ચિતાગ્ર્યવનપ્રાણિર્ ઉપાર્જિતકમણ્ડલુઃ । પુષ્પાર્થં સ્યૂતપુટકસ્ સૂમ્ભિતસ્વાક્ષમાલિકઃ
મારે જંગલના શ્રેષ્ઠ પ્રાણીઓ ભેગા કર્યા, પાણી ભરવાનું કમંડળુ મેળવ્યું, ફૂલ માટે થેલી સાથે રાખી અને પોતે જ બીજની માળા ગાંઠી.
શિષ્યસઙ્ઘાતવલિતઃ કૃતશાસ્ત્રાર્થસઙ્ગ્રહઃ । આનીતપુસ્તકવ્યૂહઃ પરિપાલિતસન્મૃગઃ
શિષ્યોની મંડળી સાથે ઘેરાયેલો, શાસ્ત્રોનો સાર સંક્ષિપ્ત કર્યો, અનેક પુસ્તકો એકઠાં કર્યા અને સારા પ્રાણીઓની સાચવણી કરી.
એવંગુણવિશિષ્ટસ્ય કૈલાસવનકુઞ્જકે । તપઃ પ્રચરતો રામ મમ કાલો ઽત્યવર્તત
હે રામ, આવા ગુણો ધરાવતા, કૈલાસના જંગલની વાડીમાં તપસ્યા કરતાં, મારો સમય આવી રીતે પસાર થયો.
અથૈકદા કદાચિત્ તુ બહુલસ્યાષ્ટમે દિને । ગતે શ્રાવણપક્ષસ્ય રાત્ર્યર્ધે ક્ષયમ્ આગતે
પછી એક વખત, શ્રાવણ માસના કૃષ્ણપક્ષની આઠમીના દિવસે, અર્ધી રાતે, જ્યારે રાતનો મધ્યભાગ વીતી ગયો હતો,
દિક્ષુ સંશાન્તરૂપાસુ કાષ્ઠમૌનસ્થિતાસ્વ્ ઇવ । ખડ્ગચ્છેદ્યાન્ધકારેષુ કુઞ્જેષુ ગહનેષુ ચ
દિશાઓમાં શાંતિ છવાઈ ગઈ હતી, જાણે બધું ઊંડા મૌનમાં સ્થિર થઈ ગયું હોય; ઘનઘોર અંધકારથી ભરેલા જંગલના ઘાટ અને ઝાડીઓમાં, જ્યાં અંધકાર તલવારથી કાપી શકાય તેમ લાગતો હતો.
અવશ્યાયલસન્મુક્તાહાસે સરતિ મારુતે । આલવાલોપધાનેષુ મૃગેષ્વ્ આશ્રમશાયિષુ
ત્યાં હળવી શીતળતા અને ઓસની હાસ્યભરી ઝાંખી સાથે પવન ધીમે ધીમે વહેતો હતો; ઘાસના પાંદડાં પર અને આશ્રમમાં શાંતિથી સૂતા પ્રાણીઓની વચ્ચે એ પવન ફરતો હતો.
અમૃતાંશુકરસ્યન્દમ્ આત્મનઃ પરિવૃદ્ધયે । લિહત્સુ શશિરશ્મિભ્યઃ પલ્લવેષ્વ્ અમૃતદ્રવમ્
ચાંદનીના અમૃત સમાન કિરણો પાંદડાં પર પડતાં, એ પાંદડાં પર પડેલા અમૃતરૂપ શીતળ રસને પોતાનું વિકાસ કરવા માટે ચાંદનીની કિરણો ચાટી રહી હતી.
કુમુદ્વતીષ્વ્ ઓષધીષુ ચકોરીષુ લતાસુ ચ । પિબન્તીષ્વ્ અમૃતસ્યન્દં કરૈર્ આકીર્ણમ્ ઐન્દવમ્
કુમુદ અને અન્ય ઔષધિઓમાં, ચકોર પક્ષીઓમાં અને લતામાં, ચાંદનીથી ભરેલા અમૃતના પ્રવાહને એ બધાં પોતાના રીતે પી રહ્યા હતા.
શૈલવિશ્રાન્તનીલાભ્રપલ્લવસ્ય વિસારિણઃ । કૃત્તિકાગુચ્છકે વ્યોમતાપિઞ્છસ્ય ત્રિભાગગે
પર્વત પર આરામ કરતાં નીલા વાદળના ઝૂંપડા જેવી, અથવા કૃત્તિકા તારાઓના સમૂહ જેવી, અથવા આકાશના ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયેલા પાંખ જેવી દેખાય છે—
તારૌઘપ્રતિબિમ્બેન ગિરૌ સ્ફટિકભૂમિષુ । વિકાસિપુષ્પપ્રકરે દ્વિગુણત્વમ્ ઉપાગતે
પર્વતની સ્ફટિક જેવી સપાટીઓ પર તારાઓના પ્રતિબિંબથી ફૂલોના ખીલેલા ગૂંચા તેમની તેજસ્વિતા બે ગણી થઈ જાય છે.
મયિ પલ્લવપલ્યઙ્કગતે મુક્તેહયા ધિયા । ચિન્તયત્ય્ અમલાભાસમ્ આત્મતત્ત્વમ્ અવિપ્લુતમ્
હું કોમળ પાંદડાંના પલંગ પર આરામથી બેઠો છું, ઇચ્છાઓથી મુક્ત મનથી નિર્વિકાર અને શુદ્ધ આત્મતત્વનું ધ્યાન કરું છું.
દ્વિતીયમદ્દેહવતિ વ્યોમ્નિ સપ્તર્ષિમણ્ડલે । મદર્થમ્ ઇવ તામ્ એવ દિશમ્ આપતતીવ ચ
આકાશમાં સપ્તર્ષિ તારામંડળમાં જાણે બીજું શરીર દેખાય છે, જે મારા માટે એ જ દિશામાં દોડી આવતું હોય તેમ લાગે છે.
તારકાત્રિતયે વ્યોમ્નો ગૃહમૂર્ધનિ મધ્યગે । મૃગત્રયે કિરાતાત્તે સદા ભ્રમમ્ ઇવાગતે
આકાશના મધ્યમાં ત્રણ તારાઓ, પર્વતની ટોચની ઉપર, હંમેશા એમ લાગે છે કે મૃગતારાઓને કોઈ શિકારી પીછો કરે છે અને એ તારાઓ સતત ભટકતાં રહે છે.
ઉત્ફુલ્લકુમુદામોદદ્વિગુણોદ્દામમન્મથે । ચક્રવાકગણે શૈલસરસીષ્વ્ અન્યતાં ગતે
જ્યારે ખીલી ગયેલા કમળની સુગંધ રાત્રીના કારણે બમણી મીઠી થાય છે, ત્યારે ચક્રવાક પક્ષીઓના ઝુંડ પોતાનું વસવાટ બદલીને બીજા પર્વતના તળાવોમાં ચાલ્યા જાય છે.
શિલાશિખોપવિષ્ટાસુ શૈલોત્કીર્ણાસ્વ્ ઇવાભિતઃ । પિબન્તીષુ ચકોરીષુ શીતં શશિકરામૃતમ્
પર્વતની પથ્થરની ટોચ પર બેઠેલી, જાણે પર્વતમાંથી જ ઊભી થયેલી ચકોરીઓ四 તરફથી શીતળ ચાંદનીની કિરણોનું અમૃત પી રહી છે.
વહતિ મધુરમારુતે વને ઽન્તશ્ શશિકરશીકરવર્ષણૈકશીતે । દલચયચલનોત્થશબ્દગીતે કુમુદવધૂપ્રથમાભિસારિણીવ
વનમાં મધુર પવન વેગે ફૂંકાય છે, પાંદડાંની ખખાર સાથે સંગીત જેવું લાગે છે, ચાંદની ઠંડા શીતલ બિંદુ વરસાવે છે, ત્યારે કમળવધૂઓ એમ લાગે છે કે પહેલીવાર પ્રેમમિલન માટે નીકળી પડે છે.
એતસ્મિન્ સમયે તત્ર યામાર્ધે પ્રથમે ગતે । સમાધિં તનુતાં નીત્વા સ્થિતો ઽહં બાહ્યલગ્નદૃક્
એ સમયે, જ્યારે રાત્ર્રીનો પહેલો અર્ધો ભાગ વીતી ગયો હતો, ત્યારે હું ત્યાં જ બેઠો રહ્યો, મનને એકાગ્ર કરીને, બહાર નજર ગડાવી રાખી.
અપશ્યં કાનને તેજો ઝગિત્ય્ એવ સમુત્થિતમ્ । મન્દરાહનનોદ્ધૂતક્ષુબ્ધક્ષીરોદભાસુરમ્
હું જંગલમાં એક તેજસ્વી પ્રકાશને અચાનક ઉદ્ભવતો જોયો, જે મન્દર પર્વતથી ક્ષીરસાગરનું મથન થાય ત્યારે જેવો તેજ ફેલાય છે, એવો જ ઝળહળતો હતો.
શુભ્રાભ્રશતસઙ્કાશં નૃત્યદિન્દુગણોપમમ્ । ચણ્ડાનિલબલોદ્ધૂતં હિમરાશિમ્ ઇવાચલમ્
એ પ્રકાશ સો સફેદ વાદળના ગોટાની જેમ લાગતો, નૃત્ય કરતા ચાંદનીઓના સમૂહ જેવો દેખાતો, તીવ્ર પવનથી ઉછળતો, અને બરફના પર્વત જેવો લાગતો.
યુગાન્તતાપગલિતં સુસ્ફાટિકમ્ ઇવાચલમ્ । નાવનીતમ્ ઇવામ્ભોદં કેતકૌઘમ્ ઇવોત્થિતમ્
એ પ્રકાશ યુગના અંતે તાપથી ઓગળી ગયેલા શુદ્ધ સ્ફટિક પર્વત જેવો હતો, ઘીથી ભરેલા વાદળ જેવો કે અચાનક ઉગેલા કેતકીના ફૂલોના ગુચ્છ જેવો લાગતો.
શઙ્ખશૌક્લ્યમ્ ઇવોડ્ડીનં શુભ્રાભ્રમ્ ઇવ સમ્ભૃતમ્ । ક્ષીરફેનમ્ ઇવોત્ફાલં મુક્તાસારમ્ ઇવોદ્ધતમ્
તે સફેદ શંખની જેમ ઊંચે ઉઠેલું હતું, ચમકતા વાદળ જેવું ભેગું થયેલું, દૂધના ફેનની જેમ ઉછળતું અને મોતીની માળા જેવી ઝળહળતું હતું.
ગઙ્ગાતરઙ્ગભરવત્ પ્રવિષ્ટં કન્દરાન્તરમ્ । પિણ્ડહાર્યં સુદધિવચ્ છાર્વં હાસમ્ ઇવાતતમ્
ગંગાની લહેરો જેવું તે ગુફામાં પ્રવેશ્યું, દહીંના ગોળા જેવું ઘન હતું, દરિયા જેવું સુંદર અને હાસ્યની જેમ ફેલાયું હતું.