ષોડશાસ્ય સહસ્રાણિ યોજનાનામ્ અધઃ ક્ષિતેઃ । સ્થિતાઃ પાદાઃ પ્રપૂજ્યન્તે નાનાસુરમહોરગૈઃ
પૃથ્વીથી નીચે, તેની પાદે સોળ હજાર મુખો સ્થિત છે, જ્યાં અનેક શક્તિશાળી અસુરો અને મહાન સાપો તેની પૂજા કરે છે.
અશીતિસ્ તુ સહસ્રાણિ દેહો ઽસ્યાર્કેન્દુલોચનઃ । પૂજ્યતે નાકસદનૈસ્ સુરગન્ધર્વકિન્નરૈઃ
આશી હજાર સૂર્ય-ચંદ્ર જેવા નેત્રો ધરાવતો તેનો દેહ, સ્વર્ગના દેવો, ગંધર્વો અને કિન્નરો દ્વારા પૂજાય છે.
ચતુર્દશવિધાન્ય્ એનં ગૃહસ્થમ્ ઇવ બન્ધવઃ । ઉપજીવન્તિ ભૂતાનિ મિથોઽદૃષ્ટપુરાસ્પદમ્
ચૌદ પ્રકારના જીવો, જેમ ઘરમાં રહેતા માણસના સગાં-સંબંધીઓ એકબીજાને આધાર આપે છે, એમ આ અજાણ્યા અને પ્રાચીન નિવાસસ્થાનમાં એકબીજાને આધાર આપે છે અને જીવંત રહે છે.
અસ્ય ત્વ્ ઈશાનદિગ્ભાગે પદ્મરાગમયં બૃહત્ । વિદ્યતે શૃઙ્ગમ્ અપરો દિવાકર ઇવોદિતઃ
આના ઈશાન દિશામાં, લાલ મણિથી બનેલું એક વિશાળ શિખર છે, જે બીજું ઊગતા સૂર્યની જેમ દેખાય છે.
તસ્યાસ્તિ પૃષ્ઠે ભૂતૌઘવૃતઃ કલ્પતરુર્ મહાન્ । જગતશ્ શિખરાદર્શે પ્રતિબિમ્બમ્ ઇવ સ્થિતઃ
આ શિખર પર, અનેક જીવોથી ઘેરાયેલો એક મહાન કલ્પવૃક્ષ ઊભો છે, જાણે દુનિયાનો પ્રતિબિંબ એના શિખર પર જ મૂકાયો હોય.
તસ્યાસ્તિ દક્ષિણસ્કન્ધે શાખા કનકપલ્લવા । રત્નસ્તબકનીરન્ધ્રા ચન્દ્રબિમ્બાભસત્ફલા
એના દક્ષિણ ફાંદ પર, સોનાની કળીઓથી ભરેલી એક ડાળી છે, જેમાં રત્નોના ગુચ્છો છે અને ચાંદની જેમ ચમકતા ફળો લટકેલા છે.
તત્ર નીડં મયા પૂર્વં કૃતમ્ આસીત્ સ્ફુરન્મણિ । દેવ્યાં ધ્યાનનિષણ્ણાયાં યસ્મિન્ કિલ રમે સુતાઃ
ત્યાં મેં પહેલેથી જ એક સુંદર મણિઓથી ઝગમગતું ગૂંથણું બનાવ્યું હતું, જ્યાં દેવી ધ્યાનમાં તલીન બેઠી હતી અને મારા બાળકો આનંદથી રમતાં હતાં.
રત્નપુષ્પદલચ્છન્નં રસાયનફલાન્વિતમ્ । ચિન્તામણિશલાકાભિર્ વિહિતાલિન્દસંસ્થિતિ
એ ગૂંથણું રત્ન જેવા ફૂલો અને પાંદડાંથી ઢંકાયેલું હતું, અમૃત જેવા ફળોથી ભરેલું હતું અને ચિંતામણિ જેવા રત્નોના થાંભલાંથી બનેલી ઓટલીઓથી શોભતું હતું.
બુદ્ધિપૂર્વસમાચારૈસ્ સમ્પૂર્ણં કાકપુત્રકૈઃ । શીતલાભ્યન્તરં હૃદ્યં પૂરિતં કુસુમોત્કરૈઃ
કાગલાંના બાળકોની સમજદારીપૂર્વકની કળાકૌશલ્યથી એ ગૂંથણું સંપૂર્ણ બન્યું હતું— અંદરથી ઠંડું, હૃદયને ભાવે એવું અને અનેક ફૂલોની ગાંઠોથી ભરપૂર હતું.
તદ્ ગચ્છત સુતા નીડં દુર્ગં નાકસદામ્ અપિ । ભોગં મોક્ષં ચ તત્રસ્થા નિર્વિઘ્નં સમવાપ્સ્યથ
મારા બાળકો, એ ગૂંથણામાં જાવ— એવુ ગઢ જે સ્વર્ગના વાસીઓ પણ પાર ન પાડી શકે. ત્યાં રહીને તમે નિર્વિઘ્ને આનંદ અને મુક્તિ બંને પ્રાપ્ત કરશો.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાસ્માન્ પિતા તત્ર ચુચુમ્બાભ્યાલિલિઙ્ગ ચ । દદૌ દેવ્યૈ યદ્ આનીતમ્ અસ્મભ્યં ચ તદ્ આમિષમ્
આ રીતે કહીને અમારા પિતાએ ત્યાં અમને ચુંબન કર્યું અને ભેળવીને આલિંગન આપ્યું. પછી તેમણે દેવીને જે લાવ્યું હતું તે આપ્યું અને અમને પણ તે જ ખોરાક આપ્યો.
તદ્ ભુક્ત્વા ચરણૌ દેવ્યાઃ પિતુશ્ ચૈવાભિવન્દ્ય ચ । વિન્ધ્યકચ્છાદ્ વયં તસ્માત્ સ્થાનાદ્ આલમ્બુસાત્ પ્લુતાઃ
એ ખોરાક ખાઈને, અમે દેવી અને પિતાના પગે વંદન કર્યું. પછી અમે વિંધ્ય પર્વતના કિનારે, અલંબુસા પરથી ઉડીને ત્યાંથી નીકળી ગયા.
ક્રમેણાકાશમ્ ઉલ્લઙ્ઘ્ય નિર્ગત્યામ્બુદકોટરૈઃ । પવનસ્કન્ધમ્ આરુહ્ય વન્દિતવ્યોમચારિણઃ
અમે ધીરે ધીરે આકાશ પાર કરીને, પર્વતની ગુફાઓમાંથી બહાર નીકળી, પવનના ખભા પર ચડી ગયા અને આકાશમાં ફરતા દેવતાઓને વંદન કર્યું.
પરિહૃત્ય દિનાધીશં લોકાન્તરપુરાદ્ ગતાઃ । સ્વર્ગમ્ ઉલ્લઙ્ઘ્ય યાતાસ્ સ્મો બ્રહ્મલોકં મુનીશ્વર
સૂર્યદેવને ટાળી, અમે બીજા લોકના શહેરમાં ગયા. સ્વર્ગને પાર કરીને, હે મહાન મુનિ, અમે બ્રહ્મલોક સુધી પહોંચી ગયા.
પ્રણામપૂર્વં તત્રૈતદ્ યથાવસ્તુ પિતુર્ વચઃ । માત્રે ચ ભગવત્યૈ ચ બ્રાહ્મ્યૈ ચાશુ નિવેદ્ય હ
પહેલાં, શ્રદ્ધાપૂર્વક, મેં પિતાજીના શબ્દો જેમના તેમ માતાજી, પૂજનીય દેવી અને બ્રાહ્મીજીને કહ્યા.
તાભ્યાં સસ્નેહમ્ આલિઙ્ગ્ય ગચ્છથેત્ય્ આજ્ઞયૈધિતાઃ । વયં કૃતનમસ્કારા બ્રહ્મલોકાદ્ વિનિર્ગતાઃ
બંનેએ પ્રેમથી અમને વળગી લીધાં અને જવા કહ્યું. પછી અમે નમસ્કાર કરીને બ્રહ્મલોકમાંથી બહાર નીકળી ગયા.
ઉલ્લઙ્ઘ્ય લોકપાલાનાં પુરીસ્ તપનભાસુરાઃ । આકાશગામિનો લોલાઃ પવનસ્કન્ધચારિણઃ
અમે દુનિયાના રક્ષકોના લોકોથી આગળ જઈને, સૂર્ય જેવું તેજ લઈને, આકાશમાં સ્વચ્છંદ ફરતા, પવનના સહારે વિહાર કરતા હતા.
ઇમં કલ્પતરું પ્રાપ્ય નિજં નીડં પ્રવિશ્ય ચ । નિરસ્તબાધં તિષ્ઠામો મુને મૌનમ્ અવસ્થિતાઃ
આ કલ્પવૃક્ષ પાસે આવીને અને અમારા પોતાના નિવાસમાં પ્રવેશી, હે મુનિ, અમે નિર્વિઘ્ન અને મૌનમાં સ્થિર છીએ.
જાતા યથા વયમ્ ઇમે સ્થિતિમ્ આગતાશ્ ચ સમ્પ્રાપ્તબોધમ્ ઉપશાન્તધિયો યથા ચ । એતત્ તદ્ ઉક્તમ્ અવિખણ્ડમ્ અલં મયા તે શેષેણ માં સમનુશાધિ મહાનુભાવ
જેમ આપણે જન્મ્યા, એમ જ આ લોકોએ પણ પોતાનું સ્થાન મેળવ્યું છે; અને જેમ આપણે સમજ અને મનની શાંતિ પ્રાપ્ત કરી છે, તેમ જ તેઓએ પણ કરી છે. આ બધું મેં તને સંપૂર્ણ રીતે કહી દીધું છે, હવે, મહાનુભાવ, તું મને આગળ માર્ગદર્શન આપ.
આસીત્ કિઞ્ચિત્પુરાકલ્પે જગદ્ યચ્ ચિરવિસ્મૃતમ્ । સન્નિવેશેનામુનૈવ તદ્ યદ્ અદ્યાતિદૂરગમ્
પહેલા એક યુગમાં એક જગત હતું, જે બહુ જ જૂનું અને ભૂલાઈ ગયું છે; તેનું બંધાણ પણ આ જ રીતે હતું, પણ હવે તે બહુ દૂર થઈ ગયું છે.
તદ્ એતદ્ વૃત્તમ્ અભ્યાસાદ્ વર્તમાનેન વર્ણિતમ્ । મયા મુનીન્દ્ર બોધાય પ્રાગ્જગત્સામ્યદર્શિના
આ વાત મેં વારંવાર યાદ કરીને, વર્તમાનમાં તને સમજાવવા માટે કહી છે, હે મુનિપ્રમુખ, કારણ કે મેં અગાઉના જગતોની સમાનતા જોઈ છે.
અદ્ય મે ફલિતં પુણ્યૈશ્ ચિરકાલોપબૃંહિતૈઃ । નિર્વિઘ્નમ્ એવં પશ્યામિ યદ્ ભવન્તં મુને તતઃ
આજે, લાંબા સમયથી એકઠા થયેલા પુણ્યના ફળે, મારી ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ છે; તેથી, હે મુનિ, હવે હું તને નિર્વિઘ્ન જોઈ શકું છું.
ઇદં નીડમ્ ઇમાશ્ શાખા અયં ચાહમ્ અયં દ્રુમઃ । અદ્ય પાવનતાં પ્રાપ્તાન્ય્ એતાનિ તવ દર્શનાત્
આ છે માળો, આ છે ડાળીઓ, હું છું અને આ છે વૃક્ષ; આજે તમારા દર્શનથી આ બધું પવિત્ર થઈ ગયું છે.
ઇદમ્ અર્ઘ્યમ્ ઇદં પાદ્યં ગૃહીત્વા વિભવાર્પિતમ્ । નૂનં પાવનતાં નીત્વા શેષેણાદિશ માં મુને
આ છે અર્ઘ્યનું પાણી, આ છે પગ ધોવા માટેનું પાણી, ભક્તિપૂર્વક આપેલું છે; નિશ્ચયથી, હવે પવિત્ર થઈને, હે મુનિ, મને આગળ માર્ગદર્શન આપો.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાર્ઘ્યં ચ પાદ્યં ચ ભૂયો દત્તવતિ સ્વયમ્ । ભુસુણ્ડવિહગે તસ્મિન્ન્ ઇદં રામાહમ્ ઉક્તવાન્
આવી રીતે બોલીને અને ફરીથી પોતે જ અર્ઘ્ય અને પગ ધોવાના પાણી અર્પણ કર્યા પછી, મેં, રામે, તે ભુસુંડ નામના પક્ષીને કહ્યું.
ભ્રાતરસ્ તે વિહઙ્ગેશ તાદૃક્સત્ત્વા મહાધિયઃ । ઇહ કસ્માન્ ન દૃશ્યન્તે ત્વમ્ એવૈકો હિ દૃશ્યસે
હે પક્ષીઓના સ્વામી, તમારા ભાઈઓ પણ એવા જ ગુણવાળા અને મહાન બુદ્ધિશાળી હતા; તો પછી અહીં તેઓ કેમ દેખાતા નથી અને માત્ર તમે જ કેમ દેખાવ છો?
તિષ્ઠતામ્ ઇહ નઃ કાલો મહાન્ અતિગતો મુને । યુગાનાં પઙ્ક્તયઃ ક્ષીણા દિવસાનામ્ ઇવાનઘ
હે મુનિ, અહીં આપણો ઘણો લાંબો સમય વીતી ગયો છે; યુગોની પાંખડીઓ પણ હવે દિવસોની જેમ પૂરી થઈ ગઈ છે.
એતાવતા ચ કાલેન સર્વ એવ મમાનુજાઃ । તનૂસ્ તૃણમ્ ઇવ ત્યક્ત્વા શિવે પરિણતાઃ પરે
આટલા લાંબા સમયમાં, મારા બધા નાના ભાઈઓએ પણ પોતાનું શરીર ઘાસના તણાંની જેમ છોડીને પરમ કલ્યાણમય અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરી છે.
દીર્ઘાયુષો મહાન્તો ઽપિ સન્તો ઽપિ બલિનો ઽપિ ચ । સર્વ એવ નિગીર્યન્તે કાલેનાકલિતાત્મના
લાંબુ આયુષ્ય ધરાવતા, મહાન, સારા અને શક્તિશાળી લોકો પણ, પોતાને ઓળખ્યા વિના, સમય દ્વારા આખરે ગળી જવામાં આવે છે.
સ્કન્ધરૂઢાર્કશશિષુ વહત્સ્વ્ અવિરતં જવાત્ । વાતસ્કન્ધાતિવાતેષુ કચ્ચિત્ તાત ન ખિદ્યસે
પિતા, જ્યારે આકાશના ખભા પર સૂર્ય અને ચંદ્ર સતત અને ઝડપથી પવનની લહેરોમાં વહેતા રહે છે, ત્યારે તમને ક્યારેય થાક લાગતો નથી કે શું?