પત્ત્રપુઞ્જાત્ સમુત્તસ્થૌ મેઘશાવ ઇવાચલાત્ । હે મુને સ્વાગતમ્ ઇતિ પ્રોવાચ મધુરાક્ષરમ્
પાંદડાના ગુચ્છમાંથી તે એ રીતે ઊભો થયો, જેમ પર્વત પરથી નવો વાદળ ઊઠે, અને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'મુનિ, તમારું સ્વાગત છે.'
સઙ્કલ્પમાત્રજાતાભ્યાં કરાભ્યાં કુસુમાઞ્જલિમ્ । મહ્યમ્ આશુ દદૌ બાલમેઘો હૈમમ્ ઇવોત્કરમ્
માત્ર મનના સંકલ્પથી બનેલા હાથોથી, તેણે તરત જ મને ફૂલોની અંજલિ આપી, જેમ નવું વાદળ હિમનો ઢગલો આપે.
ઇદમ્ આસનમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા નવં કલ્પતરુચ્છદમ્ । ઉપનીતવતિ ત્યક્તભૃત્યે વાયસનાયકે
"આ બેઠકો છે," એમ કહી, તેણે નવી બેઠકો, ઈચ્છિત ફળ આપતી વૃક્ષની છાંયમાં લાવી, અને પવનને, જે તેનો સહાયક હતો, પરત મોકલી દીધો.
ભુસુણ્ડાનૂત્થિતેષ્વ્ ઈષચ્ચલપક્ષેષુ પક્ષિષુ । ઉપવિષ્ટં મુનિં દૃષ્ટ્વા સ્વાસનોન્મુખદૃષ્ટિષુ
ભુસુણ્ડાના પક્ષીઓએ, જેમના પાંખ થોડાં હલનચલન કરતા હતા, ઊભા થઈને જોયું કે મુનિ બેઠેલા છે અને તેમનું ધ્યાન બેઠકો પર કેન્દ્રિત છે.
સસભાખગવૃન્દેન ભુસુણ્ડેન સમં તતઃ । તસ્મિન્ કલ્પલતાકુઞ્જે ઉપવિષ્ટો ઽહમ્ આસને
પછી, ભુસુણ્ડા અને પક્ષીઓની સભા સાથે, હું પણ ઇચ્છિત ફળ આપતી લતાવાળા બગીચામાં એ બેઠકો પર બેઠો.
અથ પાદ્યાદિ દત્ત્વા સ ભુસુણ્ડસ્ તુષ્ટમાનસઃ । મામ્ ઉવાચ મહાતેજાસ્ સૌહાર્દમધુરાક્ષરમ્
પછી ભુસુણ્ડાએ, આનંદિત મનથી, મારા પગ ધોવા માટે પાણી અને અન્ય આદર આપ્યો અને મિત્રતાભર્યા, મધુર શબ્દોમાં, તેજસ્વી અવાજે મને સંબોધન કર્યું.
અહો ભગવતાસ્માકં પ્રસાદો દર્શિતશ્ ચિરાત્ । દર્શનામૃતસેકેન યત્ સિક્તાસ્ સદ્રુમા વયમ્
અરે, મહારાજ, ઘણા સમય પછી આપનો કૃપાદ્રષ્ટિ અમારે પર વરસી છે. આપના દર્શનના અમૃતસ્નાનથી અમે અને આ વૃક્ષો પણ ભીંજાઈ ગયા છીએ.
મત્પુણ્યચિરસમ્ભારપ્રેરિતેન ત્વયાધુના । મુને માન્યૈકમાન્યેન કુત આગમનં કૃતમ્
મહર્ષિ, કદાચ મારા પુણ્યના સંચયથી આજે આપ, સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ, અહીં પધાર્યા છો. આપના આવવાનો કારણ શું છે?
કચ્ચિદ્ અસ્મિન્ મહામોહે ચિરં વિહરતસ્ તવ । અખણ્ડિતૈવ સમતા સ્થિતા ચેતસિ પાવને
આ મહામોહમાં તમે લાંબા સમયથી નિવાસ કર્યો છે, તો પણ શું આપના pavitra મનની સમતા અખંડિત જ રહી છે?
કિમર્થમ્ અદ્યાગમનક્લેશેનાત્મા કદર્થિતઃ । ત્વદ્વચશ્શ્રોતુકામાનામ્ આજ્ઞાં નો દાતુમ્ અર્હસિ
આજે અહીં આવવાની તકલીફ લઈને આપનું મન દુઃખાયું છે, તેનું કારણ શું છે? અમે તો આપના વચન સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ, કૃપા કરીને અમને આજ્ઞા આપો.
ત્વત્પાદદર્શનાદ્ એવ સર્વં જ્ઞાતં મયા મુને । યથાગમનપુણ્યેન વયમ્ આયોજિતાસ્ ત્વયા
હે મુનિ, તારા ચરણોનું દર્શન કરતાં જ મને બધું જ જાણી ગયું છે. અગાઉના શુભ કર્મોના ફળે, તું આપણને અહીં મળાવ્યો છે.
ચિરજીવિતચર્ચાભિર્ વયં તે સ્મૃતિમ્ આગતાઃ । તેનેમં પાદપં પાદૈસ્ ત્વં પવિત્રિતવાન્ અયમ્
દીર્ઘ આયુષ્ય વિશેની ચર્ચાઓથી, અમે તારી યાદમાં આવ્યા છીએ. એટલે, તારા ચરણો દ્વારા તું આ વૃક્ષને પવિત્ર કર્યું છે.
જ્ઞાતત્વદાગમો ઽપ્ય્ એવં ત્વાં પૃચ્છામીહ યન્ મુને । ભવદ્વાક્યામૃતાસ્વાદવાઞ્છા તત્ પ્રવિજૃમ્ભતે
હું જાણું છું કે તું અહીં આવ્યો છે, છતાં હે મુનિ, હું તને અહીં પૂછું છું; કેમ કે તારા વચનોના અમૃતનો સ્વાદ લેવા માટે ફરીથી ઈચ્છા જાગે છે.
ઇત્ય્ ઉક્તવાન્ અસૌ પક્ષી ભુસુણ્ડશ્ ચિરજીવિતઃ । ત્રિકાલામલસંવેદી તત્ર પ્રોક્તમ્ ઇદં મયા
આ રીતે, લાંબા સમયથી જીવતો અને ત્રિકાળને જાણનાર પંખી ભુસુંડાએ કહ્યું; ત્યારે મેં ત્યાં આ વાત કહી.
વિહઙ્ગમમહારાજ સત્યમ્ એતત્ ત્વયોચ્યતે । દ્રષ્ટુમ્ અભ્યાગતો ઽસ્મ્ય્ અદ્ય ત્વામ્ એવ ચિરજીવિતમ્
હે મહાન પક્ષીરાજ, તમે જે કહ્યો તે સાચું છે; આજે હું ખાસ તમને, લાંબા સમયથી જીવતા આવેલા, જોવા આવ્યો છું.
આશીતલાન્તઃકરણો દિષ્ટ્યા કુશલવાન્ અસિ । પતિતો ઽસિ ન શુદ્ધાત્મન્ ભીષણાં ભવવાગુરામ્
તમારું મન અંદરથી શાંત છે અને શુભભાગ્યથી તમે સુખી છો; હે શુદ્ધ આત્માવાળા, તમે આ ભયાનક સંસારના જાળમાં પડ્યા નથી.
તદ્ એતં સંશયં છિન્દ્ધિ ભગવન્ મમ તત્ત્વતઃ । કસ્મિન્ કુલે ભવાઞ્ જાતો જ્ઞાતજ્ઞેયઃ કથં ભવાન્
હે પૂજ્ય, કૃપા કરીને મારી આ શંકા સાચી રીતે દૂર કરો: તમે કયા કુળમાં જન્મ્યા છો અને તમને જાણવાનું જે છે તે કેવી રીતે જાણવા મળ્યું?
કિયદ્ આયુશ્ ચ તે સાધો વૃત્તં સ્મરસિ કિં ચ વા । કેન વાયં નિવાસસ્ તે નિર્દિષ્ટો દીર્ઘદર્શિના
હે સાધુ, તમારી ઉંમર કેટલી છે અને તમારો જે વર્તન છે તેમાંથી શું શું યાદ છે? અને, હે દુરદ્રષ્ટિ ધરાવનાર, તમારો આ નિવાસ કોણે નિર્ધારિત કર્યો?
યત્ પૃચ્છસિ મુને સર્વં તદ્ ઇદં કથયામ્ય્ અહમ્ । અનુદ્વેગિતયેયં નઃ કથા શ્રવ્યા મહાત્મના
હે મુનિ, તમે જે કંઈ પૂછો છો, તે બધું હું હવે કહું છું. અમારી આ વાત મહાન હૃદયવાળા, ચિંતાવિહોણા લોકો સાંભળવા યોગ્ય છે.
યુષ્મદ્વિધાસ્ ત્રિભુવનપ્રભુપૂજ્યરૂપા આકર્ણયન્તિ યદ્ ઉદારધિયો મહાન્તઃ । તેનાશુભં પ્રકથિતેન વિનાશમ્ એતિ મેઘસ્ય દેહવિભવેન યથાર્કતાપઃ
તમારા જેવા, ત્રણેય લોકના રાજાઓ પણ જેમને પૂજે છે, એવા ઉદાર મનવાળા મહાન લોકો આ વાત ધ્યાનથી સાંભળે છે. આવી શુદ્ધ વાતથી દુઃખ દૂર થાય છે, જેમ કે સૂર્યની તાપથી વાદળો ઓગળી જાય છે.
અથ રામ ભુસુણ્ડો ઽસૌ ન પ્રહૃષ્ટો ન જિહ્મધીઃ । સર્વાઙ્ગસુન્દરશ્ શ્યામઃ પ્રાવૃષીવ પયોધરઃ
પછી, હે રામ, એ ભુસુંડ neither ખુશ હતો કે ન તો વાંકાગીરો હતો; તેના શરીરનો દરેક અંગ સુંદર અને શ્યામ હતો, જાણે ચોમાસામાં મેઘ હોય.
સ્નિગ્ધગમ્ભીરવચનસ્ સ્મિતપૂર્વાભિભાષણઃ । કરસ્થપાલીવતવત્પ્રતોલિતજગત્ત્રયઃ
તેના બોલ મૃદુ અને ઊંડા હતા, હંમેશા સ્મિત સાથે વાત કરતો. હાથમાં દંડ પકડીને, જાણે ત્રણેય જગતનું તોલમાપ કરતો હોય તેમ લાગતો.
તૃણવદ્દૃષ્ટસકલઃ પ્રમેયીકૃતસંસૃતિઃ । લોકાજવઞ્જવીભાવે દૃષ્ટે જ્ઞાતપરાવરઃ
તે સમગ્ર જગતને ઘાસ સમાન ગણતો હતો, જન્મમરણના ચક્રને જાણીને બધું માપી લીધું હતું; દુનિયાનું ક્ષણભંગુર સ્વરૂપ જોઈને, તેણે ઊંચા-નીચા બધાનો સાર જાણ્યો હતો.
ધીરસ્ સ્થિરસમાકારો વિશ્રાન્ત ઇવ મન્દરઃ । પરિપૂર્ણસ્ સમશ્ શુદ્ધઃ પૂર્ણાર્ણવ ઇવાહતઃ
તે ધીર અને સ્થિર દેખાતો હતો, જાણે મંદરાચલ પર્વત આરામમાં હોય; સર્વે રીતે પૂર્ણ, સમ, શુદ્ધ અને જાણે ભરપૂર દરિયો હોય અને કોઈ ઉથલપાથલ ન થાય એવો હતો.
પદવિશ્રાન્તધીશ્ શાન્તઃ પરમાનન્દઘૂર્ણિતઃ । આવિર્ભાવતિરોભાવતજ્જ્ઞસ્ સંસારજન્મિનામ્
તેનું મન પોતાની સ્થિતિમાં આરામ પામેલું, શાંત અને પરમ આનંદથી ભરપૂર હતું; જગતમાં જન્મ લેતાં જીવોમાં અવતરણ અને લયને જાણતો હતો.
સરભસવચનાભિરામરૂપઃ પ્રિયમધુરોચિતચારુહૃદ્યવાક્યઃ । સ્વયમ્ ઇવ નવમ્ આસ્થિતશ્ શરીરં સકલભયાપહરઃ પરઃ પ્રકર્ષઃ
તેની વાણી ઉત્સાહી અને આનંદદાયક હતી, પ્રિય અને મધુર, હૃદયને ભાવે એવી હતી; જાણે એણે નવેસરથી શરીર ધારણ કર્યું હોય, એવો સર્વ ભય દૂર કરનાર અને સર્વોત્તમ હતો.
ઇદમ્ અમલગિરાહ હાસશુદ્ધં મૃદુપદમ્ ઉજ્ઝિતસમ્ભ્રમં ક્રમેણ । કથયિતુમ્ અખિલં નિજં સ્વરૂપં મધુર ઇવ સ્તનિતેન મુગ્ધમેઘઃ
આ નિર્મળ વાણી, હળવા હાસ્યથી શુદ્ધ થયેલી, ધીરે ધીરે, કોઈ ઉતાવળ વિના, પોતાનું સ્વરૂપ ખુલ્લું કરે છે; જેમ કોઈ નિર્દોષ વાદળ મીઠા ગુંજ સાથે પોતાને વ્યક્ત કરે છે તેમ.
અસ્ત્ય્ અસ્મિઞ્ જગતિ જ્યેષ્ઠસ્ સર્વનાકનિવાસિનામ્ । દેવદેવો હરો નામ દેવદેવાભિપૂજિતઃ
આ જગતમાં, બધા દેવતાઓમાં સર્વોચ્ચ એવા ભગવાન હરાનું નામ છે, જેને બધા દેવતાઓ પૂજે છે.
ષટ્પદશ્રેણિનયના યસ્યોચ્ચસ્તબકસ્તની । વિલાસિની શરીરાર્ધે લતા ચૂતતરોર્ ઇવ
જેનાં શરીરના અર્ધ ભાગમાં એક સુંદર સ્ત્રી છે, જેના નેત્રો મધમાખીની પંક્તિ જેવી છે, અને જેના ઉન્નત સ્તન ફૂલેલા ગુચ્છ જેવા છે, જેમ કે કેરીના વૃક્ષ પર લતા ફૂલતી હોય તેમ.
હિમહારસિતા યસ્ય લહરીસ્તબકોમ્ભિતા । આવેષ્ટિતજટાજૂટા ગઙ્ગા કુસુમમાલિકા
જેનાં જટાજૂટમાં હિમ જેવી સફેદ ગંગાજી લહેરો અને ફૂલોના ગુચ્છો સાથે વણાયેલા છે, જે ફૂલોની માળ જેવી શોભે છે.