સુરકિન્નરગન્ધર્વવિદ્યાધરવરાન્વિતમ્ । જગદ્વાર્ક્ષીમ્ ઇવ ગતં દશામ્ આકાશપૂરણીમ્
તેમાં દેવ, કિન્નર, ગંધર્વ અને વિદ્યાધર જેવા શ્રેષ્ઠ લોકો ભરેલા હતા, જાણે આખું જગતવૃક્ષ આકાશ સુધી વ્યાપી ગયું હોય.
નીરન્ધ્રકલિકાજાલં નીરન્ધ્રમૃદુપલ્લવમ્ । નીરન્ધ્રવિકસત્પુષ્પં નીરન્ધ્રફલમાલિતમ્
તેના કળીઓના ગુચ્છો સતત જોડાયેલા હતા, કોમળ પાંદડા તૂટ્યા વિના હતા, ફૂલો સતત ખીલી રહ્યા હતા અને ફળો પણ એકબીજા સાથે ગોઠવાયેલા હતા.
નીરન્ધ્રમઞ્જરીપુઞ્જં નીરન્ધ્રમણિગુચ્છકમ્ । નીરન્ધ્રાંશુકરત્નાઢ્યં લતાવિકસનાકુલમ્
તેના ફૂલોના ગુચ્છો સતત જોડાયેલા હતા, રત્નોના સમૂહ પણ તૂટ્યા વિના હતા, લતાઓ સતત ફેલાઈને રેશમી તંતુઓ અને રત્નોથી શોભિત થઈ હતી.
સર્વર્તુકુસુમાપૂરૈસ્ સર્વર્તુફલપલ્લવૈઃ । સર્વામોદરજઃપુઞ્જૈઃ પરં વૈચિત્ર્યમ્ આગતમ્
તેમાં દરેક ઋતુના ફૂલોની ભરપૂરતા, દરેક ઋતુના ફળ અને પાંદડા, અને સર્વત્ર સુગંધના વાદળો સાથે અદભુત વૈવિધ્ય જોવા મળતું હતું.
તસ્ય કચ્છેષુ કુઞ્જેષુ લતાપત્ત્રેષુ પર્વસુ । પુષ્પેષ્વ્ આલયસંલીનાન્ વિહગાન્ દૃષ્ટવાન્ અહમ્
એ નદીના કિનારે, ઝાડના ઝાડપર્ણો અને ડાળીઓ પર, લતાના પાંદડાં અને ફૂલોમાં, મેં પક્ષીઓને તેમના ઘોમાં વસતા જોયા.
નિશાનાથકલાખણ્ડમૃણાલશકલૈધિતાન્ । અજનાભ્યબ્જિનીકન્દભોજનાન્ બ્રહ્મસારસાન્
ત્યાં બ્રહ્મહંસો હતા, જેમના ચાંચ ચાંદનીના ટુકડા અને કમળના ડાંગર જેવી ઝગમગતી હતી, અને જે અજન્મા બ્રહ્માનાં કમળનાં મૂળ ખાઈ રહ્યા હતા.
વિરિઞ્ચરથહંસાનાં પોતકાન્ સામગાયિનઃ । ઓંકારવેદસુહૃદો બ્રાહ્મપદ્મબિસાશિનઃ
ત્યાં બ્રહ્માના રથના હંસોના બાળપણાં હતાં, જે સામગાન ગાતા, વેદ અને ઓંકારના મિત્ર હતા અને દૈવી કમળનાં ડાંગર ખાતા હતા.
ઉદ્ગીર્ણમન્ત્રનિચયાન્ સ્વાહાકારનિજસ્વનાન્ । સુસ્થિરૈકતડિત્પુઞ્જનીલમેઘસમોપમાન્
તેઓ મંત્રોના સમૂહો ઉચ્ચારતા, સ્વાહાના પોતાના સ્વર કરતાં અને એકલી વીજળીથી ઝગમગતા ગાઢ વાદળ જેવા દેખાતા હતા.
દેવાન્ ઇવાજ્યપાન્ નિત્યં યજ્ઞવેદીલતાદલાન્ । શુકાન્ કાર્શાનવાઞ્ શ્યામાઞ્ શિશૂઞ્ શિખિશિખાશિખાન્
મારે ત્યાં દેવતાઓ જેવી રીતે હંમેશા પવિત્ર સોમરસ પીતા હોય છે, યજ્ઞવેદી પર ઉગેલી લતાવાળી, તોતા, પાતળી અને કાળી છોકરીઓ, બાળકો અને મોરના પાંખ જેવી શિખાવાળા પણ મેં જોયા.
ગૌરીરક્ષિતબર્હૌઘાન્ કૌમારાન્ વરબર્હિણઃ । સ્કન્દોપન્યસ્તનિશ્શેષશૈવવિજ્ઞાનકોવિદાન્
ગૌરી દ્વારા રક્ષાયેલા નાના મોરોના જૂથો, યુવાનીમાં સુંદર મોરો, સ્કંદ દ્વારા આપવામાં આવેલ તમામ જ્ઞાનમાં નિષ્ણાત અને શિવજ્ઞાનમાં પારંગત એવા પણ મેં જોયા.
વ્યોમ્ન્ય્ એવ જાતનષ્ટાનાં મહતાં વ્યોમપક્ષિણામ્ । બન્ધૂન્ આબદ્ધનિલયાઞ્ શરદભ્રસમાકૃતીન્
આકાશમાં જ જન્મેલા અને ત્યાં જ લુપ્ત થયેલા મહાન આકાશપંખીઓ, તેમનાં સંબંધીઓ જેમના નિવાસ સ્થિર હતા અને જે શરદઋતુના વાદળ જેવા દેખાતા હતા, એવા પણ મેં જોયા.
વિરિઞ્ચહંસજાન્ અન્યાન્ અન્યાન્ અગ્નિશુકોદ્ભવાન્ । કૌમારબર્હિજાન્ અન્યાન્ અન્યાન્ અમ્બરપક્ષિજાન્
મારે ત્યાં બ્રહ્માના હંસમાંથી જન્મેલા, અગ્નિ-તોતામાંથી જન્મેલા, કુમારના મોરમાંથી જન્મેલા અને આકાશમાં રહેતા પંખીઓ જેવા અનેક પ્રકારના પણ મેં જોયા.
દ્વિતુણ્ડાંશ્ ચાથ ભારુણ્ડાન્ હેમચૂડાન્ વિહઙ્ગમાન્ । કલવિઙ્કાન્ બકાન્ ગૃધ્રાન્ કોકિલાન્ ક્રૌઞ્ચકુક્કુટાન્
હુંએ બે ચાંચવાળા પક્ષીઓ, પછી શક્તિશાળી ભારુંડ પક્ષીઓ, સોનાની કલગી ધરાવનારા, કલવિંકા, બગલા, ગિધ, કોયલ, ક્રૌંચ અને કુકડાંને જોયા.
ભાસચાષબલાકાદીન્ બહૂન્ અન્યાંશ્ ચ રાઘવ । ભૂતૌઘાઞ્ જગતીવાહં દૃષ્ટવાંસ્ તત્ર પક્ષિણઃ
હે રાઘવ, મેં ત્યાં કાગડા, ચાશા, બલાખા અને અનેક બીજા પક્ષીરૂપે રહેલા જીવોની પણ મોટી ટોળકી જોઈ, જે દુનિયાને વહન કરે છે.
દક્ષિણસ્કન્ધશાખાયાં સ્થિતાયાં ખે દવીયસિ । અથાહં દૃષ્ટવાન્ પુષ્ટપત્ત્રાયામ્ અમ્બરસ્થિતઃ
જ્યારે હું દક્ષિણ ખભાની ડાળ પર ઊંચા આકાશમાં ઊભો હતો, ત્યારે મેં લીલીછમ પાંદડાવાળા વૃક્ષમાં, આકાશમાં સ્થિર થયેલા એકને જોયો.
કાલકાકોલવલયં મઞ્જરીજાલમાલિતમ્ । લોકાલોકાચલારણ્યે કલ્પાભ્રૌઘમ્ ઇવ સ્થિતમ્
કાળાં કોયલોના ગોળને, ફૂલની મંજરીઓથી શોભાયમાન, લોકાલોક પર્વતના કાંઠે જંગલમાં ઘેરા વાદળના સમૂહ જેવું ઊભેલું જોયું.
તત્ર પશ્યામ્ય્ અહં યાવદ્ એકત્ર સ્કન્ધકોટરે । વિચિત્રકુસુમાસ્તીર્ણે વિવિધામોદશાલિનિ
ત્યાં હું એક વૃક્ષના ખોખામાં અદભુત ફૂલો છવાયેલા અને વિવિધ સુગંધોથી ભરપૂર એવી જગ્યા જોઈ.
શક્રાનિલયમાર્કેન્દુગૃહબલ્યુપજીવિનઃ । પુણ્યકૃદ્યોષિતાં સ્વર્ગે પ્રિયસૂચકવાશિતાઃ
ત્યાં સ્વર્ગમાં રહેતી, ઇન્દ્ર, પવન, સૂર્ય અને ચંદ્રને અર્પણ થયેલા ભોગથી પોષાયેલી પુણ્યવંત સ્ત્રીઓ પ્રેમભરી ગીતો ગાઈ રહી હતી.
અપરિક્ષુભિતાકારાસ્ સભાયાં વાયસાસ્ સ્થિતાઃ । વિભેદ્યમેઘા વાતેન સમેનેવ પ્રસારિતાઃ
એ સ્ત્રીઓ શાંતિથી, એકબીજાની સાથે સભામાં બેઠેલી હતી, જાણે પંખીઓ એકઠા બેઠા હોય અથવા પવનથી વાદળો ફેલાઈ જાય એમ.
તેષાં મધ્યે સ્થિતશ્ શ્રીમાન્ ભુસુણ્ડઃ પ્રોન્નતાકૃતિઃ । મધ્યે સત્કાચખણ્ડાનામ્ ઇન્દ્રનીલ ઇવોન્નતઃ
એ બધાની વચ્ચે તેજસ્વી ભુસુંડાજી ઊંચા અને ભવ્ય રૂપે ઉભા હતા, જાણે કિંમતી રત્નોમાંથી નીલમણિ ઝગમગતો હોય.
પરિપૂર્ણમના માની સમસ્ સર્વાઙ્ગસુન્દરઃ । પ્રાણસ્પન્દાવધાનેન નિત્યમ્ અન્તર્મુખસ્ સુખી
તેનું મન સંપૂર્ણ સંતોષથી ભરેલું હતું, તે ગૌરવભર્યું અને દરેક અંગે સમાન સુંદરતા ધરાવતો હતો; શ્વાસની હલચાલ પર સતત ધ્યાન રાખતો, અંદરથી હંમેશા પ્રસન્ન રહેતો હતો.
ચિરજીવીતિ વિખ્યાતશ્ ચિરજીવિતયા તયા । જગદ્વિદિતદીર્ઘાયુસ્ સ ભુસુણ્ડ ઇતિ શ્રુતઃ
તેની દીર્ઘ આયુષ્યને કારણે તે લાંબા જીવન માટે પ્રસિદ્ધ થયો છે; આખા જગતમાં તે ભુસુંડ તરીકે ઓળખાય છે, જેની આયુષ્ય ખૂબ જ લાંબી છે.
યુગાગમાપાયદશાદર્શનપ્રૌઢમાનસઃ । પ્રતિકલ્પં ચ ગણયન્ ખિન્નશ્ શક્રપરમ્પરામ્
યુગોના આવાગમનને જોઈને તેનું મન પરિપક્વ થયું છે; દરેક કલ્પમાં તેણે ઇન્દ્રોની થાકલાયક પરંપરાની ગણતરી કરી છે.
જન્મનાં લોકપાલાનાં શૌરિશક્રગરુત્મતામ્ । સંસ્મર્તા સમતીતાનાં સુરાસુરમહીભૃતામ્
તે લોકપાલો—વિષ્ણુ, ઇન્દ્ર અને ગરુડ—ના જન્મોને યાદ રાખે છે અને દેવો, અસુરો તથા પૃથ્વીના રાજાઓના ભૂતકાળને પણ સ્મરણ કરે છે.
પ્રસન્નગમ્ભીરમનાઃ પેશલસ્નિગ્ધમુગ્ધવાક્ । અવક્રવક્તા જ્ઞાતા ચ નિર્મમો નિરહઙ્કૃતિઃ
જેનું મન શાંત અને ઊંડું હોય છે, જેની વાણી સૌમ્ય, મૃદુ અને નિર્દોષ હોય છે; જે સીધી રીતે બોલે છે, જ્ઞાની છે, કોઈ પણ વસ્તુમાં મમત્વ રાખતો નથી અને અહંકારથી રહિત છે.
સુહૃદ્ દાન્તસ્ તથા મિત્રં ભૃત્યઃ પુત્રો ગુરુઃ પ્રભુઃ । સર્વદા સર્વથા નિત્યં સર્વં સર્વસ્ય સંસ્તવે
મિત્ર, સંયમી, તેમજ સહયોગી, નોકર, પુત્ર, ગુરુ અને સ્વામી—એવો વ્યક્તિ હંમેશા, દરેક રીતે, દરેક સમયે, બધું બધાના માટે કરુણા અને પ્રશંસા સાથે રહે છે.
સોમ્યઃ પ્રસન્નમધુરો રસવાન્ મહાત્મા હૃદ્યસ્ સરોવર ઇવાન્તર્ અખણ્ડશૈત્યઃ । હૃત્પુણ્ડરીકકુહરવ્યવહારવેત્તા ગામ્ભીર્યમ્ અચ્છમ્ અજહત્ પ્રકટાશયશ્રીઃ
સૌમ્ય, પ્રસન્ન અને મધુર સ્વભાવ ધરાવનાર, રસથી ભરપૂર, મહાન આત્માવાળો, હૃદયમાં આનંદદાયક—અંદરથી સરોવર જેવો સતત ઠંડક આપતો; હૃદયના કમળમાં જે શું ચાલે છે તેનું જ્ઞાન ધરાવનાર, ઊંડાણ સ્પષ્ટ અને અડગ, અને જેના મનના ભાવ ખુલ્લા અને તેજસ્વી હોય છે.
અથ તસ્યાહમ્ અપતં દીપ્યમાનવપુઃ પુરઃ । કિઞ્ચિદ્વિક્ષોભિતસભં ખાન્ નક્ષત્રમ્ ઇવાચલે
પછી હું તેના સામે પહોંચ્યો, મારું રૂપ તેજસ્વી બનીને, થોડીક સભાને હલાવી નાખ્યું, જેમ આકાશમાં તારું સ્થિરતામાં થોડું ખલેલ પાડે છે.
ચુક્ષોભ વાયસાસ્થાનનીલોત્પલસરઃ ક્ષણં । મત્પાતમન્દવાતેન ભૂકમ્પેનેવ સાગરઃ
એક ક્ષણ માટે, કાગડો રહેતો તે નીલકમળથી ભરેલું સરોવર મારા આવવાના હલકા પવનથી એવી રીતે હલચલ થયું, જેમ ભૂકંપથી સમુદ્ર ધ્રુજી જાય.
અશઙ્કિતમ્ અપિ પ્રાપ્તાદ્ દર્શનાત્ સમનન્તરમ્ । ભુસુણ્ડસ્ તુ વસિષ્ઠો ઽયં પ્રાપ્ત ઇત્ય્ અવબુદ્ધવાન્
મારે ત્યાં પહોંચતાં જ અને મને જોઈને, ભય વગર પણ ભુસુંડાએ તરત જ ઓળખી લીધું કે, 'આ તો વસિષ્ઠજીએ આવ્યા છે.'