તસ્મિન્ નિવસતિ શ્રીમાન્ ભુસુણ્ડો નામ વાયસઃ । વીતરાગો બૃહત્કોશે બ્રહ્મેવ નિજપઙ્કજે
તેમાં શ્રીમંત ભુશુંડકાં નામનો કાગડો રહે છે, જે રાગરહિત છે, વિશાળ જ્ઞાન ધરાવે છે અને પોતાનાં કમળમાં બ્રહ્માજી જેવો છે.
સ યથા જગતઃ કોશે જીવતીહ સુરાશ્ ચિરમ્ । ચિરજીવી તથા સ્વર્ગે ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ
જેમ દેવતાઓ બ્રહ્માંડમાં લાંબા સમય સુધી જીવે છે, તેમ એ સ્વર્ગમાં બહુ વર્ષોથી જીવે છે; એવો લાંબા આયુષ્ય ધરાવનાર ન તો થયો છે, ન થશે.
સ દીર્ઘાયુસ્ સ નીરોગસ્ સ શ્રીમાન્ સ મહામતિઃ । સ વિશ્રાન્તમતિશ્ શાન્તસ્ સ કાન્તઃ કાલકોવિદઃ
એ માણસ દીર્ઘાયુ છે, તંદુરસ્ત છે, ધનવાન છે, બુદ્ધિશાળી છે, મનથી શાંત છે, સ્વભાવથી શાંત છે, સૌમ્ય છે અને સમયની સમજ ધરાવે છે.
સ યથા જીવતિ ખગસ્ તથેહ યદિ જીવ્યતે । તદ્ ભવેજ્ જીવિતં પુંસાં દીર્ઘં ચાદેયમ્ એવ ચ
જો માણસ આ દુનિયામાં એ પક્ષી જેવું જીવતો હોય, તો માનવજીવન લાંબું અને ખરેખર મૂલ્યવાન બની જાય.
ઇતિ તેન ભુસુણ્ડો ઽસૌ ભૂયઃપૃષ્ટેન વર્ણિતઃ । યથાવદ્ એવ દેવાનાં સભાયાં સત્યમૂર્તિના
આ રીતે, દેવતાઓની સભામાં જ્યારે ફરી પૂછાયું, ત્યારે સત્યમૂર્તિએ ભુશુંડાનું યોગ્ય રીતે વર્ણન કર્યું.
કથાવસરસંશાન્તાવ્ અથ યાતે સુરવ્રજે । ભુસુણ્ડવિહગં દ્રષ્ટુમ્ અહં યાતઃ કુતૂહલાત્
કથાનો અવસર પૂરો થયા પછી જ્યારે દેવતાઓ વિખૂટા પડ્યા, ત્યારે હું જિજ્ઞાસાથી ભુશુંડા નામના પક્ષીને જોવા ગયો.
ભુસુણ્ડસ્ સંસ્થિતો યત્ર મેરોશ્ શૃઙ્ગં તદ્ ઉન્નતમ્ । સમ્પ્રાપ્તવાન્ ક્ષણેનાહં પદ્મરાગમયં બૃહત્
જ્યાં ભુસુંડક વસે છે, ત્યાં હું પદ્મરાગના વિશાળ અને ઉંચા મેરુ શિખરે પળમાં પહોંચી ગયો.
દ્રુતગૈરિકકાન્તેન તેજસા વહ્નિવર્ચસા । મધ્વાસવરસેનેવ રઞ્જયન્ કકુભાં ગણમ્
તે શિખર ચટપટિયા ચૂન જેવી તેજસ્વી ઝાંખી અને અગ્નિ જેવી કાંતિથી ચારે દિશાઓને મધુર મધપાનની જેમ રંગી નાખતું હતું.
કલ્પાન્તજ્વલનજ્વાલાપિણ્ડાદ્રિમ્ ઇવ સઞ્ચિતમ્ । ઇન્દ્રનીલશિલાધૂમમ્ આલોકારુણિતામ્બરમ્
તે શિખર કલ્પાંતની અગ્નિની જ્વાળાઓના પર્વત જેવું ભાસતું હતું, અને નીલમણિના ધૂમથી આકાશ લાલચટ્ટું દેખાતું હતું.
સર્વેષામ્ એવ રાગાણાં રાશિમ્ અદ્રાવ્ ઇવ સ્થિતમ્ । સર્વસન્ધ્યાભ્રજાલાનાં ઘનમ્ એકમ્ ઇવાકરમ્
તે શિખર બધા લાલ રંગોના ઢગલા જેવું સ્થિર હતું, અને દરેક સંધ્યાના વાદળોના ગાઢ સમૂહનું એકમાત્ર મૂળસ્થાન લાગતું હતું.
ઉત્ક્રાન્તિં કુર્વતો મેરોર્ બ્રહ્મનાડ્યેવ નિર્ગતમ્ । મૂર્ધાનમ્ આગતં કાન્તં વાડવં જઠરાનલમ્
મેરુ પર્વત ઉપરથી, જાણે બ્રહ્મનાડીમાંથી જટરાગ્નિ નીકળી આવી હોય તેમ, તેજસ્વી અને સુંદર અગ્નિ શિખા ઉપર ચડી ગઈ હોય એમ લાગતું હતું.
સુમેરુવનદેવ્યેવ નવાલક્તકરઞ્જિતમ્ । લીલયાદાતુમ્ ઇન્દું ખે નીતં હસ્તં શિખાઙ્ગુલિમ્
જાણે સુમેરુવનની દેવીએ તાજું લાલ રંગ લગાવીને, મોજમાં આકાશમાં ચંદ્રને પકડવા માટે પોતાની આંગળી ઊંચી કરી હોય એમ લાગતું હતું.
જ્વાલાભિર્ ઇવ માલાભિર્ અરુણાભિઃ પયોમુચામ્ । ખં ગન્તુમ્ ઇવ સસ્પન્દં શૈલસ્થમ્ ઇવ વાડવમ્
જાણે લાલ જ્વાળાઓની માળા જેવી, કે પર્વત પર ઊભેલી અગ્નિની જ્વાળા, આકાશમાં ચડવા માટે ધબકતી હોય એમ દેખાતી હતી.
તારાસ્ સ્પ્રષ્ટુમ્ ઇવાકાશમ્ અઙ્ગુલીભિર્ ઇવાશ્રિભિઃ । કચદંશુનખાગ્રાભિઃ પરિચુમ્બદ્ ઇવોન્નતમ્
જાણે તારાઓ પોતાની તેજસ્વી આંગળીઓથી આકાશને સ્પર્શ કરવા ઈચ્છે છે, અને પોતાના વાળ તથા નખના ટોચથી ઊંચા શિખરને હળવે હળવે અડકતાં હોય એમ લાગતું હતું.
કચદ્રત્નશિલાશ્વભ્રં ભાસ્વત્કનકકન્દરમ્ । સરત્કુસુમરેણ્વભ્રં ભ્રમદ્વિદ્યાધરામરમ્
ત્યાં કાચ જેવી ચમકતી શિલાઓ, રત્નોથી ઝગમગતી ગુફાઓ, તેજસ્વી સોનાની ખાણો, ફૂલોના પરાગથી ઢંકાયેલા ઝરણાં અને આસપાસ ફરતા દેવતાઓ જોવા મળતાં.
ક્વણદ્વંશલસદ્વાતં નૃત્યદ્રત્નલતાઙ્ગનમ્ । ગર્જજ્જીમૂતમુરજં ભૂભૃતો નાટ્યમણ્ડપમ્
ત્યાં બાંસની વાંસળીમાં હળવો પવન વાગતો, રત્નલતાની રૂપાળીઓ નૃત્ય કરતી, મેઘમંડળો ઢોલ જેવી ગર્જના કરતા અને આખું પર્વત જાણે દેવલોકનું રંગમંચ બની ગયું હતું.
હસત્કુસુમગુચ્છાઢ્યં ધ્વનત્ષટ્પદપેટકમ્ । દન્તતાલં દલાવલ્યા પરિહાસાદ્ ઇવ સ્ફુટમ્
હસતાં ફૂલોનાં ગુચ્છો એ સ્થળને શોભા આપતા, મધમાખીઓ મધુર ગુંજન કરતી અને પાંદડાં જાણે આનંદથી તાળી વગાડતી.
દોલાલોલાપ્સરોવૃન્દમ્ ઉદ્દામમદમન્મથમ્ । શિલાવિશ્રાન્તવિબુધં મિથુનાશ્રિતકન્દરમ્
અપ્સરાઓની ટોળકી લટકતી વેલો પર ઝૂલતી, પ્રેમ અને ઉલ્લાસથી મસ્ત હતી; દેવતાઓ શિલાઓ પર આરામ કરતા અને દંપતિઓ ગુફાઓમાં આશરો લેતા.
વરામ્બરાજિનં શુભ્રં ગઙ્ગાયજ્ઞોપવીતિ ચ । તાપસં પિઙ્ગલમ્ ઇવ વેણુદણ્ડધરં સ્થિતમ્
ત્યાં એક ઋષિ ઊભા હતા, જેમણે સુંદર વૃક્ષછાલ અને સફેદ મૃગચર્મ પહેર્યું હતું, ગંગાજળ જેમણે યજ્ઞોપવીત તરીકે ધારણ કર્યું હતું. તેઓ પીળાશ પડછાયાવાળા, હાથમાં લાકડું પકડીને, સાચા તપસ્વી જેવા દેખાતા હતા.
ગઙ્ગાનિર્ઝરનિર્હ્રાદિ લતાગૃહગતામરમ્ । ગન્ધર્વગીતસુભગમ્ આમોદિમધુરાનિલમ્
પાનની ઝૂંપડીઓમાં દેવતાઓ વસતા હતા, ગંગાના ઝરણાંઓના ગર્જન સાથે, ગંધર્વોના મીઠા ગીતોથી અને સુગંધિત, આનંદદાયક પવનથી આખું વાતાવરણ મોહક બનતું હતું.
ફુલ્લહેમામ્બુજોત્તંસં તારારત્નવિભૂષિતમ્ । વ્યોમ્નઃ પારમ્ ઇવ પ્રાપ્તં પિઙ્ગલં મૈરવં શિરઃ
સોનાની ખીલેલી કમળમાળાઓ શોભા વધારતી હતી, તારાઓ અને રત્નોથી સજ્જ દૃશ્ય હતું, અને પીળાશ પડછાયાવાળું મેઉરું શિખર જાણે આકાશના અંત સુધી પહોંચી ગયું હોય એમ દેખાતું હતું.
સિતહરિતપીતપાટલધવલૈર્ મણિકુસુમરાશિનવરઙ્ગૈઃ । વિધિવિહિતામલચિત્રં લીલાચલમ્ અમરયુવતિલોકસ્ય
સફેદ, લીલા, પીળા, લાલ અને ધોળા રંગના ક્રિસ્ટલ જેવી છતોથી, રત્નો અને ફૂલોની ઢગલીઓથી સજ્જ, એ પર્વત જાણે દેવયુવતીઓની રમણીય દુનિયા જેવી અદભૂત અને શુદ્ધ રચના લાગતી હતી.
કુસુમાપૂર્ણકલ્પાભ્રકુન્તલે તસ્ય મૂર્ધનિ । કલ્પાગમ્ અહમ્ અદ્રાક્ષં શિખાચક્રમ્ ઇવ સ્થિતમ્
તેના માથા પર ફૂલોથી ભરેલા વાદળોનું મુગટ શોભતું હતું. એમાં મેં યુગોનું ચક્ર, શિખામણની જેમ, સ્થિર અને તેજસ્વી જોઈું.
પુષ્પરેણ્વભ્રવલિતં રત્નસ્તબકદન્તુરમ્ । ઉત્સેધનિર્જિતાકાશં શૃઙ્ગે શૃઙ્ગમ્ ઇવાર્પિતમ્
એ ચક્ર ફૂલોની લહેરો અને વાદળ જેવી રેખાઓથી શણગારેલું હતું, રત્નોના ગુચ્છોથી ઝગમગતું હતું અને આકાશ કરતાં પણ ઊંચું, શિખર પર શિખર ગોઠવેલા જેવું લાગતું હતું.
તારાદ્વિગુણપુષ્પૌઘં મેઘદ્વિગુણપલ્લવમ્ । રશ્મિદ્વિગુણરેણ્વભ્રં તડિદ્દ્વિગુણપિઞ્જરમ્
એમાં તારાઓ કરતાં વધુ ફૂલો, વાદળો કરતાં ઘન પાંદડા, કિરણો કરતાં તેજસ્વી ધૂળ અને વીજળી કરતાં વધુ ઝળહળતું સુવર્ણ પ્રકાશ હતો.
સ્કન્ધેષુ કિન્નરીગીતદ્વિગુણભ્રમરીસ્વનમ્ । દોલાલોલાપ્સરોલોકદ્વિગુણીકૃતસલ્લતમ્
એના ઢોળાણો પર કિનારી સ્ત્રીઓના ગીતો કરતાં પણ વધુ મધમાખીઓનું ગુંજન સંભળાતું હતું અને અપ્સરાઓના ઝૂલતા વન વધુ હરિયાળાં અને મનોહર લાગતાં હતાં.
સિદ્ધગન્ધર્વસઙ્ઘાતદ્વિગુણાગ્ર્યવિહઙ્ગમમ્ । રત્નકાન્ત્યચ્છનીહારદ્વિગુણત્વગ્વૃતાંશુકમ્
ત્યાં સિદ્ધો અને ગંધર્વોના ટોળાં કરતાં પણ બે ગણાં વધારે સુંદર પક્ષીઓ હતા, અને રત્નોની તેજસ્વિતા એ Finest રેશમી કપડાં કરતાં પણ વધુ ઝળહળતી હતી.
ચન્દ્રબિમ્બસમાશ્લેષદ્વિગુણાગ્ર્યબૃહત્ફલમ્ । મૂકસંલીનકલ્પાભ્રદ્વિગુણીકૃતપર્વકમ્
એના મોટા ફળો ચાંદની સાથે લિપટાયેલા હોય એમ લાગતાં અને એ ફળોની તેજસ્વિતા પણ બે ગણાં વધારે હતી; એના શિખરો મૌન વાદળોથી ઢંકાયેલા હતા અને એ શિખરોની મહિમા પણ બે ગણાં વધી ગઈ હતી.
સુરસંવલિતસ્કન્ધં પત્ત્રવિશ્રાન્તકિન્નરમ્ । નિકુઞ્જકૂજજ્જીમૂતં કચ્છસુપ્તસુરાર્ભકમ્
એ પર્વતના ઢોળાણોને દેવતાઓએ ભેટી લીધાં હતાં, કિન્નરો એના પાંદડાં પર આરામ કરતા હતા, વનમાળાઓમાં વાદળોની ગૂંજી રહી હતી અને ખાડીઓમાં યુવાન દેવતાઓ સુતા હતા.
સ્વાકારવિપુલાન્ ભૃઙ્ગાન્ ઉત્સાર્ય વલયસ્વનૈઃ । અપ્સરોભ્રમરીભિશ્ ચ ગૃહીતકુસુમાન્તરમ્
એ પર્વત પર મોટા ભમરા કંકણોની ઝણકારથી દૂર થઈ જતા હતા, અને અપ્સરાઓ જે ભમરાઓ જેવી હતી, તેઓ ફૂલોને પોતાના હાથમાં પકડી લેતી હતી.