જન્માન્તરશતાભ્યસ્તે ઽપ્ય્ આગતે સૌહૃદં પરમ્ । અનાત્મભૂતે દૃશ્યે ઽસ્મિન્ નાયમ્ આત્મા પ્રસીદતિ
હજારો જન્મોથી ઊંડો મિત્રત્વ પેદા થયું હોય, તો પણ જે દેખાતું છે એ પરકું છે, એમાં આત્માને સાચી ખુશી મળતી નથી.
અત્યન્તગુપ્તે ઽપ્ય્ અમૃતે ભોજનસ્થે નનુ સ્મૃતિઃ । રાજતે રજની મેઘચ્છન્ને ઽપીવ નિશાકરે
જ્યારે અમૃત ખૂબ જ છુપાયેલું હોય અને ભોજનમાં હોય, ત્યારે પણ એની યાદ ચમકે છે, જેમ કે કાળા વાદળોથી ઢંકાયેલ રાતે પણ ચાંદની ઝળહળે છે.
નિત્યે સત્યે તથાભૂત આત્માત્મન્ય્ એવ હૃષ્યતિ । નાનાતાચિરગુપ્તે ઽપિ લુપ્તે ઽપિ કલનામલૈઃ
શાશ્વત અને સત્ય સ્વરૂપે આત્મા માત્ર પોતામાં જ આનંદ પામે છે, અનેક પ્રકારના ક્ષણિક દોષો લાંબા સમય સુધી છુપાયેલા કે ગુમ થયેલા હોય, તો પણ એમાં આનંદ નથી પામતો.
તાવદ્ આત્માત્મના યત્નાત્ પ્રક્ષાલ્યેદં મલં મલૈઃ । દુર્ભાવનમલશ્ શાસ્ત્રૈશ્ શોધ્યો યાવદ્ ભવેત્ સિતઃ
જ્યાં સુધી ખોટી કલ્પનાનો દાગ રહે છે, ત્યાં સુધી આત્માને આત્માથી જ પ્રયત્નપૂર્વક ધોઈને શુદ્ધ કરવો જોઈએ, અને શાસ્ત્રોના ઉપદેશથી એ દાગ સંપૂર્ણપણે દૂર થાય ત્યાં સુધી પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
શાન્તદુર્વાસને જ્ઞાનં પુણ્યં લગતિ ચેતસિ । નિષ્કલઙ્કે સિતે વસ્ત્રે યથા કુઙ્કુમરઞ્જનમ્
જ્યારે મન શાંત અને દુર્વૃત્તિઓથી મુક્ત હોય છે, ત્યારે જ્ઞાન અને પુણ્ય તેમાં સ્થિર થાય છે, જેમ કે સફેદ, નિષ્કલંક કપડાં પર કુંકુમનું રંગ ચડી જાય છે.
સર્વં સકલનિર્માણં કાલેષુ ત્રિષ્વ્ અપિ સ્થિતમ્ । નિત્યમ્ એકં સમં શુદ્ધં બ્રહ્મૈવેતિ સુનિશ્ચયઃ
ત્રણે કાળમાં રહેલી બધી જ વિવિધ રચનાઓ હકીકતમાં એક જ છે—શાશ્વત, સમાન અને શુદ્ધ—એજ બ્રહ્મ છે, એ મારો પક્કો વિશ્વાસ છે.
સર્વથા સર્વદા સાર્વં સર્વં ઘટપટાદિમત્ । જગજ્જનિતવિસ્તારં બ્રહ્મેદમ્ ઇતિ વેદ્મ્ય્ અહમ્
દરેક રીતે, દરેક સમયે અને દરેક વસ્તુમાં—પાત્ર, કપડાં કે બીજી કોઈ પણ વસ્તુ હોય—હું જાણું છું કે આખું જગત જે ફેલાયેલું છે એ બધું બ્રહ્મ જ છે.
ન મે દુઃખં ન કર્માણિ ન મમેહા ન વાઞ્છિતમ્ । સમસ્ સ્વસ્થો વિશોકો ઽસ્મિ બ્રહ્માહમ્ ઇતિ સત્યતા
મારે કોઈ દુઃખ નથી, મારા પર કોઈ કર્મ નથી, મને અહીં કોઈ ઇચ્છા કે કામના નથી; હું સમચિત્ત, સ્વસ્થ અને નિર્વિષાદ છું—હકીકતમાં, હું બ્રહ્મ જ છું.
અહં રક્તમ્ અહં માંસમ્ અહમ્ અસ્થીન્ય્ અહં વપુઃ । ચિદ્ અહં ચેતનં ચાહં બ્રહ્માહમ્ ઇતિ સત્યતા
હું લોહી છું, હું માંસ છું, હું હાડકાં છું, હું આ શરીર છું; હું ચેતના છું, હું જાગૃતિ છું—હકીકતમાં, હું બ્રહ્મ છું.
અહં તૃણમ્ અહં વલ્લી ગુલ્મો ઽહં કાનનાન્ય્ અહમ્ । શૈલસાગરસાર્થો ઽહં બ્રહ્મૈવેત્થં કિલ સ્થિતમ્
હું ઘાસ છું, હું વેલ છું, હું ઝાડ છેડ છું, હું જંગલ છું; હું પર્વતો અને સમુદ્રોની ગોઠ છે—આ રીતે, હું ખરેખર બ્રહ્મ છું, એમ સ્થિર છું.
આદાનદાનસઙ્કોચપૂર્વિકા ભૂતશક્તયઃ । સર્વમ્ એવ ચિદાત્માસ્મિ બ્રહ્મ વ્યાતતરૂપધૃત્
પાંચ તત્વોની જે શક્તિઓ ઊભી થાય છે, આપે છે અને પાછી ખેંચે છે, એ બધું મારી જ ચેતનાનો ભાગ છે; હું બ્રહ્મ છું, જે સર્વત્ર વ્યાપી રૂપે છે.
લતાગુલ્માઙ્કુરાદીનામ્ અહમ્ ઉદ્ભાવનૈષણાઃ । ચિદાત્માન્તર્ગતં શાન્તં પરં બ્રહ્મ રસાત્મકમ્
વેલ, ઝાડ અને અંકુર ઉગાડવાની જે પ્રેરણા છે, એ મારી અંદર છે; શાંત અને પરમ આનંદરૂપ બ્રહ્મ, ચેતનાના આંતરિક સ્વરૂપે વસે છે.
યસ્મિન્ સર્વં યતસ્ સર્વં યસ્ સર્વં સર્વતશ્ ચ યઃ । સો ઽયં ચિદ્ અહમ્ એકાત્મા પરં બ્રહ્મેતિ નિશ્ચયઃ
જેમાં બધું છે, જેમાંથી બધું ઊભું થાય છે, જે બધું છે અને સર્વત્ર છે—એ જ ચેતન્ય, એક આત્મા, એ પરમ બ્રહ્મ છે—આ નિશ્ચય છે.
ચિદ્ આત્મા બ્રહ્મ સત્ સત્યમ્ ઋતં જ્ઞ ઇતિ નામભિઃ । પ્રોચ્યતે સર્વગં તત્ત્વં ચિન્માત્રં ચેત્યવર્જિતમ્
ચેતન્ય સ્વરૂપ આત્મા, બ્રહ્મ, સત્ય, સત્યતા, સાચું જ્ઞાન—આ બધા નામોથી સર્વવ્યાપી તત્વ, શુદ્ધ ચેતન્ય, જે કોઈ પણ વિષયથી રહિત છે, એમ ઓળખાય છે.
આભાસમાત્રમ્ અમલં સર્વભૂતાવબોધકમ્ । સર્વત્રાવસ્થિતં શાન્તં ચિદ્બ્રહ્મેત્ય્ અનુભૂયતે
માત્ર પ્રતિબિંબ જેવું, નિર્મળ, સર્વ જીવોમાં પ્રકાશ આપનારું, સર્વત્ર રહેલું અને શાંત—એ જ ચેતન્ય બ્રહ્મ રૂપે અનુભવાય છે.
મનોબુદ્ધીન્દ્રિયવ્રાતસમસ્તકલનાચિતમ્ । ભેદં ત્યક્ત્વા સ્વમ્ આભાસં ચિદ્બ્રહ્માહમ્ અનામયમ્
મન, બુદ્ધિ અને ઇન્દ્રિયોના સમૂહથી થયેલા બધા ભેદ છોડીને, હું મારા જ પ્રતિબિંબ રૂપ, દુઃખરહિત ચેતન્ય બ્રહ્મ છું.
શબ્દાદીનામ્ અશેષાણાં કારણાનાં જગત્સ્થિતેઃ । તત્ત્વાવભાસકં સ્વચ્છં ચિદ્બ્રહ્માસ્મિ ન મે ક્ષયઃ
શબ્દ અને બીજા બધા કારણો તથા જગતની સ્થિતિને પ્રગટ કરનાર શુદ્ધ ચેતન બ્રહ્મ હું જ છું; મને ક્યારેય ક્ષય થતો નથી.
અનારતગલત્સ્વચ્છચિદ્ધારાવહનાત્મકમ્ । આલોકસ્ સમનોમૌનં ચિદ્બ્રહ્માસ્મ્ય્ અમૃતં પરમ્
અવિરત વહેતી શુદ્ધ ચેતનાની ધારા જેવું, પ્રકાશ સમાન તેજ ધરાવતું અને મૌન જેવું સમતોલ, એ સર્વોચ્ચ અમર ચેતન બ્રહ્મ હું જ છું.
અનારતગલદ્રૂપં નિત્યં ચાનુભવામૃતમ્ । અહર્નિશં કચત્કાન્તિ ચિદ્બ્રહ્માહમ્ અલેપકઃ
અવિરત વહેતી સ્વરૂપ ધરાવતું, સદા અનુભવરૂપ અમૃત જેવું, દિવસ-રાત ઝગમગતું તેજ ધરાવતું નિર્લેપ ચેતન બ્રહ્મ હું જ છું.
સુષુપ્તસદૃશં શાન્તમ્ આલોકવિમલાત્મકમ્ । સમ્ભોગાન્તસમાભાસં ચિદ્બ્રહ્માસ્મિ વિવાસનઃ
સુષુપ્તિ જેવી શાંત, શુદ્ધ પ્રકાશરૂપ, સર્વ ભોગોના અંતે પ્રગટ થતી અને કોઈ અવશેષ વિના રહેલી ચેતન બ્રહ્મ હું જ છું.
ખણ્ડાદિસ્વાદુસંવિત્તિર્ ઈષદ્ યત્રાનુતિષ્ઠતિ । ચિત્તાદિષ્વ્ અપ્ય્ અબુદ્ધેષુ તચ્ ચિદ્બ્રહ્માહમ્ અચ્યુતઃ
જ્યાં ખંડિત સ્વાદની સૂક્ષ્મ જાણવણી થોડીક જાગે છે, મન અને અન્ય ઇન્દ્રિયો જાગૃત ન હોય ત્યારે પણ, એ જ ચેતના અમર બ્રહ્મ છે અને હું એ જ છું.
કાન્તાસંસક્તચિત્તસ્ય ચન્દ્રે સમુદિતે સતિ । ચન્દ્રપ્રત્યયસત્તાત્મ ચિદ્બ્રહ્માહમ્ અનામયમ્
જ્યારે મન પ્રિયજનમાં લીન હોય અને ચાંદ્રમા ઉગ્યો હોય, ત્યારે ચાંદ્રમાની અનુભૂતિ જે ચેતનામાં આધાર પામે છે, એ બ્રહ્મચેતના છે અને હું એ જ છું, દુઃખથી પર.
ભૂમિષ્ઠનરદૃષ્ટીનાં લગ્નાનાં ખે નિશાકરે । યા ખસ્થા તન્તુવચ્ છક્તિસ્ તચ્ ચિદ્બ્રહ્માસ્મિ નિર્મલમ્
પૃથ્વી પર બેઠેલા લોકોની નજર જ્યારે આકાશમાં ચાંદ્રમાની તરફ સ્થિર હોય, ત્યારે જે શક્તિ આકાશમાં દોરાની જેમ રહેલી છે, એ નિર્મળ બ્રહ્મચેતના છે અને હું એ જ છું.
સુખદુઃખાદિકલનાવિકલં નિર્મનસ્ તથા । સત્યાનુભવરૂપાત્મ ચિદ્બ્રહ્માત્માસ્મિ શાશ્વતમ્
સુખ-દુઃખ વગેરેના વિચારોથી અને મનથી રહિત, જેનું સ્વરૂપ સત્યનો અનુભવ છે, એ શાશ્વત બ્રહ્મચેતના હું જ છું.
અસંસ્તુતાધ્વગાલોકે મનસ્ય્ અન્યત્ર સંસ્થિતે । યા પ્રતીતિર્ અનાગસ્કા તચ્ ચિદ્બ્રહ્માસ્મિ સર્વગઃ
જ્યારે રસ્તાની રોશનીની પ્રશંસા થતી નથી અને મન બીજે જ ગમતું હોય છે, ત્યારે જે નિર્દોષ જાગૃતિ ઊભી થાય છે, એ જ સર્વવ્યાપી બ્રહ્મચૈતન્ય હું છું.
ભૂવાર્યનિલબીજાનાં સમ્બન્ધે ઽઙ્કુરકર્મસુ । શક્તિર્ ઉદ્ગમની યાન્તસ્ તચ્ ચિદ્બ્રહ્માહમ્ આતતમ્
પૃથ્વી, પાણી, વાયુ અને બીજના મિલનથી, જ્યારે અંકુર ફૂટવાનો ક્રમ ચાલે છે, ત્યારે જે શક્તિ ઉદ્ભવને કારણે છે, એ જ સર્વત્ર વ્યાપેલી બ્રહ્મચૈતન્ય હું છું.
ખર્જૂરનિમ્બબિમ્બાનાં સ્વયમ્ આત્મનિ તિષ્ઠતામ્ । યાસ્વાદસત્તા લીનાન્તસ્ તદ્ બ્રહ્મ ચિદ્ અહં સમમ્
ખજુર અને લીમડાના ફળો પોતાનામાં જ સ્થિર હોય ત્યારે, અંદર જે સ્વાદની સત્તા લીન થઈ જાય છે, એ જ સર્વમાં સમાન બ્રહ્મચૈતન્ય હું છું.
ખેદાનન્દવિમુક્તાન્તસ્ સંવિન્ નિર્મનનોદયા । લાભાલાભવિધૌ તુલ્યા ચિદ્બ્રહ્માસ્મિ નિરામયમ્
જ્યાં દુઃખ અને આનંદનો અંત આવે છે, અને જાગૃતિ મનના ઉદયથી મુક્ત હોય છે, લાભ અને હાનિમાં જે સમતા રહે છે, એ જ નિરામય બ્રહ્મચૈતન્ય હું છું.
યાવદ્ ભૂમેર્ ધ્રુવસ્ તાવદ્ દૃષ્ટિસૂત્રં યદ્ આતતમ્ । તન્મધ્યસદૃશં શાન્તં નિર્મલં ચિદ્ અહં તતમ્
જ્યાં સુધી ધરતી ટકી છે, ત્યાં સુધી દૃષ્ટિનો ધાગો પથરાયો છે; એ વચ્ચે, શાંત અને નિર્મળ એવી ચેતના—એ જ હું—વ્યાપેલી છે.
જાગ્રત્ય્ અપિ સુષુપ્તે ઽપિ સ્વપ્ને ઽપિ સતતોદિતમ્ । તુર્યરૂપમ્ અનાદ્યન્તં ચિદ્બ્રહ્માહમ્ અનામયઃ
જાગૃત અવસ્થામાં, ઊંઘમાં કે સ્વપ્નમાં પણ, સતત હાજર, આરંભ કે અંત વિના, ચોથા રૂપે રહેલી, દુઃખરહિત એવી ચેતનાબ્રહ્મ—એ હું છું.