બ્રહ્મૈવાહમ્ ઇતિ જ્ઞાતે સત્યં સોદેતિ ભાવના । તસ્મિન્ સત્યે નિજે રૂપે યયાન્તઃ પરિલીયતે
જ્યારે સાચે સમજાય છે કે 'હું તો બ્રહ્મ જ છું', ત્યારે એવી ભાવના ઊપજે છે કે જેના દ્વારા મનુષ્ય અંદરથી એ સત્યમાં, પોતાના સાચા સ્વરૂપમાં લીન થઈ જાય છે.
સર્વમ્ એવેહ બ્રહ્મેતિ જ્ઞાતે બ્રહ્મૈવ શિષ્યતે । પીતે ઽમૃતે ઽમૃતમયઃ કો નામ ન ભવેત્ કિલ
જ્યારે સમજાય છે કે અહીં બધું જ બ્રહ્મ છે, ત્યારે માત્ર બ્રહ્મ જ બાકી રહે છે; અમૃત પીધા પછી કોણ અમૃતમય ન બને?
ચેતો યદ્ એવાહરતિ તદ્ એવાશુ ભવત્ય્ અલમ્ । બ્રહ્મૈકાભ્યવહારેણ બ્રહ્મૈવ ભવતિ ક્ષણાત્
મન જે સાચે સ્વીકારી લે છે, એ તરત જ સાકાર થઈ જાય છે; જ્યારે માત્ર બ્રહ્મને જ જોઈ શકાય, ત્યારે ક્ષણમાં બ્રહ્મરૂપ થઈ જવાય છે.
યન્ મિથ્યા તન્ મુધૈવેતિ જ્ઞાતે સોદેતિ ભાવના । મિથ્યાપ્રતીતિર્ અખિલા યયા નૂનં પ્રમાર્જ્યતે
જ્યારે સમજાય છે કે જે ખોટું છે એ વ્યર્થ છે, ત્યારે એવી ભાવના ઊપજે છે કે જેના દ્વારા બધી ખોટી સમજણ નિશ્ચિતપણે દૂર થઈ જાય છે.
સર્વં સદ્ એવેતિ તતે જ્ઞાતે સોદેતિ ભાવના । તસ્મિન્ સત્યે તતે સ્ફારે યયાન્તઃ પ્રાપ્યતે સ્થિતિઃ
જ્યારે સમજાય છે કે બધું જ સાચું છે, ત્યારે એવી ભાવના ઊપજે છે કે જે વિશાળ સત્યમાં અંતરમાં સ્થિરતા પ્રાપ્ત થાય છે.
યથાભૂતે યથાતત્ત્વે યથારૂપે યથાસ્થિતે । ભાવના સ્થિતિમ્ આયાતિ નાન્યત્રાઙ્ગ કદાચન
ભાવના એમાં જ સ્થાયી રહે છે જે જેવું છે, જે સાચું છે, જે વાસ્તવિક છે અને જે સ્થિર છે; હે પ્રિય, ક્યારેય બીજે ક્યાંય નહિ.
સમાશતોપયાતે ઽપિ વિસ્મૃતે ઽપિ નિજે જને । અબન્ધુવત્ સ્થિતે ઽપ્ય્ અન્તસ્ સ્નિહ્યત્ય્ એવ બલાન્ મનઃ
સૌ વર્ષો વીતી જાય, પોતાના લોકો ભૂલાઈ જાય, અને કોઈ પણ સંબંધ ન રહે ત્યારે પણ, મન પોતાની જ શક્તિથી અંદરથી પ્રેમ જાળવી રાખે છે.
જન્માન્તરશતાભ્યસ્તે સ્થિતે ઽપિ હિ ભવભ્રમે । આત્માત્મન્ય્ એવ વિમલે નિર્વૃતિં વિન્દતે પરાં
સાંસારિક ચક્રમાં, અનેક જન્મો સુધી ફસાઈ રહીએ, ત્યારે પણ શુદ્ધ આત્મા માત્ર પોતામાં જ સર્વોચ્ચ આનંદ પામે છે.
નિત્યમ્ અન્તિકસંસ્થે ઽપિ પરે બન્ધાવ્ ઇવાશ્રિતે । બન્ધુભાવં ગતે ઽપ્ય્ અન્તર્ મનો યાતિ ન નિર્વૃતિમ્
બીજો કોઈ, સંબંધીએ જેવો, હંમેશા પાસે રહેતો હોય અને આશરો પણ આપતો હોય, તો પણ જો સંબંધની લાગણી રહી નથી, તો મનને અંદરથી સંતોષ મળતો નથી.
અત્યન્તગુપ્તે ઽપિ વિષે ભોજનસ્થે નનુ સ્મૃતિઃ । નિવૃત્તાપિ પ્રવૃત્તાપિ સ્ફુરત્ય્ એવ ચકોરવત્
જ્યારે ખોરાકમાં ઝેર ખૂબ જ છુપાવેલું હોય, ત્યારે પણ તેની યાદ મનમાં ઊભી થાય છે—એ દબાઈ ગઈ હોય કે સક્રિય હોય, ચકોર પક્ષી ચાંદની શોધે તેમ, એ સ્મૃતિ ઝટકાથી દેખાઈ જ આવે છે.
જન્માન્તરશતાભ્યસ્તે ઽપ્ય્ આગતે સૌહૃદં પરમ્ । અનાત્મભૂતે દૃશ્યે ઽસ્મિન્ નાયમ્ આત્મા પ્રસીદતિ
હજારો જન્મોથી ઊંડો મિત્રત્વ પેદા થયું હોય, તો પણ જે દેખાતું છે એ પરકું છે, એમાં આત્માને સાચી ખુશી મળતી નથી.
અત્યન્તગુપ્તે ઽપ્ય્ અમૃતે ભોજનસ્થે નનુ સ્મૃતિઃ । રાજતે રજની મેઘચ્છન્ને ઽપીવ નિશાકરે
જ્યારે અમૃત ખૂબ જ છુપાયેલું હોય અને ભોજનમાં હોય, ત્યારે પણ એની યાદ ચમકે છે, જેમ કે કાળા વાદળોથી ઢંકાયેલ રાતે પણ ચાંદની ઝળહળે છે.
નિત્યે સત્યે તથાભૂત આત્માત્મન્ય્ એવ હૃષ્યતિ । નાનાતાચિરગુપ્તે ઽપિ લુપ્તે ઽપિ કલનામલૈઃ
શાશ્વત અને સત્ય સ્વરૂપે આત્મા માત્ર પોતામાં જ આનંદ પામે છે, અનેક પ્રકારના ક્ષણિક દોષો લાંબા સમય સુધી છુપાયેલા કે ગુમ થયેલા હોય, તો પણ એમાં આનંદ નથી પામતો.
તાવદ્ આત્માત્મના યત્નાત્ પ્રક્ષાલ્યેદં મલં મલૈઃ । દુર્ભાવનમલશ્ શાસ્ત્રૈશ્ શોધ્યો યાવદ્ ભવેત્ સિતઃ
જ્યાં સુધી ખોટી કલ્પનાનો દાગ રહે છે, ત્યાં સુધી આત્માને આત્માથી જ પ્રયત્નપૂર્વક ધોઈને શુદ્ધ કરવો જોઈએ, અને શાસ્ત્રોના ઉપદેશથી એ દાગ સંપૂર્ણપણે દૂર થાય ત્યાં સુધી પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
શાન્તદુર્વાસને જ્ઞાનં પુણ્યં લગતિ ચેતસિ । નિષ્કલઙ્કે સિતે વસ્ત્રે યથા કુઙ્કુમરઞ્જનમ્
જ્યારે મન શાંત અને દુર્વૃત્તિઓથી મુક્ત હોય છે, ત્યારે જ્ઞાન અને પુણ્ય તેમાં સ્થિર થાય છે, જેમ કે સફેદ, નિષ્કલંક કપડાં પર કુંકુમનું રંગ ચડી જાય છે.
સર્વં સકલનિર્માણં કાલેષુ ત્રિષ્વ્ અપિ સ્થિતમ્ । નિત્યમ્ એકં સમં શુદ્ધં બ્રહ્મૈવેતિ સુનિશ્ચયઃ
ત્રણે કાળમાં રહેલી બધી જ વિવિધ રચનાઓ હકીકતમાં એક જ છે—શાશ્વત, સમાન અને શુદ્ધ—એજ બ્રહ્મ છે, એ મારો પક્કો વિશ્વાસ છે.
સર્વથા સર્વદા સાર્વં સર્વં ઘટપટાદિમત્ । જગજ્જનિતવિસ્તારં બ્રહ્મેદમ્ ઇતિ વેદ્મ્ય્ અહમ્
દરેક રીતે, દરેક સમયે અને દરેક વસ્તુમાં—પાત્ર, કપડાં કે બીજી કોઈ પણ વસ્તુ હોય—હું જાણું છું કે આખું જગત જે ફેલાયેલું છે એ બધું બ્રહ્મ જ છે.
ન મે દુઃખં ન કર્માણિ ન મમેહા ન વાઞ્છિતમ્ । સમસ્ સ્વસ્થો વિશોકો ઽસ્મિ બ્રહ્માહમ્ ઇતિ સત્યતા
મારે કોઈ દુઃખ નથી, મારા પર કોઈ કર્મ નથી, મને અહીં કોઈ ઇચ્છા કે કામના નથી; હું સમચિત્ત, સ્વસ્થ અને નિર્વિષાદ છું—હકીકતમાં, હું બ્રહ્મ જ છું.
અહં રક્તમ્ અહં માંસમ્ અહમ્ અસ્થીન્ય્ અહં વપુઃ । ચિદ્ અહં ચેતનં ચાહં બ્રહ્માહમ્ ઇતિ સત્યતા
હું લોહી છું, હું માંસ છું, હું હાડકાં છું, હું આ શરીર છું; હું ચેતના છું, હું જાગૃતિ છું—હકીકતમાં, હું બ્રહ્મ છું.
અહં તૃણમ્ અહં વલ્લી ગુલ્મો ઽહં કાનનાન્ય્ અહમ્ । શૈલસાગરસાર્થો ઽહં બ્રહ્મૈવેત્થં કિલ સ્થિતમ્
હું ઘાસ છું, હું વેલ છું, હું ઝાડ છેડ છું, હું જંગલ છું; હું પર્વતો અને સમુદ્રોની ગોઠ છે—આ રીતે, હું ખરેખર બ્રહ્મ છું, એમ સ્થિર છું.
આદાનદાનસઙ્કોચપૂર્વિકા ભૂતશક્તયઃ । સર્વમ્ એવ ચિદાત્માસ્મિ બ્રહ્મ વ્યાતતરૂપધૃત્
પાંચ તત્વોની જે શક્તિઓ ઊભી થાય છે, આપે છે અને પાછી ખેંચે છે, એ બધું મારી જ ચેતનાનો ભાગ છે; હું બ્રહ્મ છું, જે સર્વત્ર વ્યાપી રૂપે છે.
લતાગુલ્માઙ્કુરાદીનામ્ અહમ્ ઉદ્ભાવનૈષણાઃ । ચિદાત્માન્તર્ગતં શાન્તં પરં બ્રહ્મ રસાત્મકમ્
વેલ, ઝાડ અને અંકુર ઉગાડવાની જે પ્રેરણા છે, એ મારી અંદર છે; શાંત અને પરમ આનંદરૂપ બ્રહ્મ, ચેતનાના આંતરિક સ્વરૂપે વસે છે.
યસ્મિન્ સર્વં યતસ્ સર્વં યસ્ સર્વં સર્વતશ્ ચ યઃ । સો ઽયં ચિદ્ અહમ્ એકાત્મા પરં બ્રહ્મેતિ નિશ્ચયઃ
જેમાં બધું છે, જેમાંથી બધું ઊભું થાય છે, જે બધું છે અને સર્વત્ર છે—એ જ ચેતન્ય, એક આત્મા, એ પરમ બ્રહ્મ છે—આ નિશ્ચય છે.
ચિદ્ આત્મા બ્રહ્મ સત્ સત્યમ્ ઋતં જ્ઞ ઇતિ નામભિઃ । પ્રોચ્યતે સર્વગં તત્ત્વં ચિન્માત્રં ચેત્યવર્જિતમ્
ચેતન્ય સ્વરૂપ આત્મા, બ્રહ્મ, સત્ય, સત્યતા, સાચું જ્ઞાન—આ બધા નામોથી સર્વવ્યાપી તત્વ, શુદ્ધ ચેતન્ય, જે કોઈ પણ વિષયથી રહિત છે, એમ ઓળખાય છે.
આભાસમાત્રમ્ અમલં સર્વભૂતાવબોધકમ્ । સર્વત્રાવસ્થિતં શાન્તં ચિદ્બ્રહ્મેત્ય્ અનુભૂયતે
માત્ર પ્રતિબિંબ જેવું, નિર્મળ, સર્વ જીવોમાં પ્રકાશ આપનારું, સર્વત્ર રહેલું અને શાંત—એ જ ચેતન્ય બ્રહ્મ રૂપે અનુભવાય છે.
મનોબુદ્ધીન્દ્રિયવ્રાતસમસ્તકલનાચિતમ્ । ભેદં ત્યક્ત્વા સ્વમ્ આભાસં ચિદ્બ્રહ્માહમ્ અનામયમ્
મન, બુદ્ધિ અને ઇન્દ્રિયોના સમૂહથી થયેલા બધા ભેદ છોડીને, હું મારા જ પ્રતિબિંબ રૂપ, દુઃખરહિત ચેતન્ય બ્રહ્મ છું.
શબ્દાદીનામ્ અશેષાણાં કારણાનાં જગત્સ્થિતેઃ । તત્ત્વાવભાસકં સ્વચ્છં ચિદ્બ્રહ્માસ્મિ ન મે ક્ષયઃ
શબ્દ અને બીજા બધા કારણો તથા જગતની સ્થિતિને પ્રગટ કરનાર શુદ્ધ ચેતન બ્રહ્મ હું જ છું; મને ક્યારેય ક્ષય થતો નથી.
અનારતગલત્સ્વચ્છચિદ્ધારાવહનાત્મકમ્ । આલોકસ્ સમનોમૌનં ચિદ્બ્રહ્માસ્મ્ય્ અમૃતં પરમ્
અવિરત વહેતી શુદ્ધ ચેતનાની ધારા જેવું, પ્રકાશ સમાન તેજ ધરાવતું અને મૌન જેવું સમતોલ, એ સર્વોચ્ચ અમર ચેતન બ્રહ્મ હું જ છું.
અનારતગલદ્રૂપં નિત્યં ચાનુભવામૃતમ્ । અહર્નિશં કચત્કાન્તિ ચિદ્બ્રહ્માહમ્ અલેપકઃ
અવિરત વહેતી સ્વરૂપ ધરાવતું, સદા અનુભવરૂપ અમૃત જેવું, દિવસ-રાત ઝગમગતું તેજ ધરાવતું નિર્લેપ ચેતન બ્રહ્મ હું જ છું.
સુષુપ્તસદૃશં શાન્તમ્ આલોકવિમલાત્મકમ્ । સમ્ભોગાન્તસમાભાસં ચિદ્બ્રહ્માસ્મિ વિવાસનઃ
સુષુપ્તિ જેવી શાંત, શુદ્ધ પ્રકાશરૂપ, સર્વ ભોગોના અંતે પ્રગટ થતી અને કોઈ અવશેષ વિના રહેલી ચેતન બ્રહ્મ હું જ છું.