તતો વિદિતવેદ્યં માં નિજપ્રકૃતિમ્ આસ્થિતમ્ । સ ઉવાચ જગત્કર્તા વક્તા સકલકારણમ્
પછી, જે જાણવા યોગ્ય છે એ સમજ્યા પછી અને મારી સ્વભાવમાં સ્થિર થયા પછી, જગતના સર્જનહાર, બધાના કારણ અને વક્તાએ મને કહ્યું.
શાપેનાજ્ઞપદં નીત્વા પૃચ્છકસ્ ત્વં મયા કૃતઃ । પુત્રાસ્ય જ્ઞાનસારસ્ય સમસ્તજનસિદ્ધયે
શાપથી તું અજ્ઞાનની સ્થિતિમાં પહોંચ્યો હતો; હું તને પ્રશ્નકર્તા બનાવ્યો, જેથી જ્ઞાનનું સાર તારા પુત્રો અને બધા લોકો સુધી પહોંચે.
ઇદાનીં શાન્તશાપસ્ ત્વં પરં બોધમ્ ઉપાગતઃ । સંસ્થિતો ઽહમ્ ઇવૈકાત્મા કનકં કનકાદ્ ઇવ
હવે તું શાંતિ પામ્યો છે, શાપમાંથી મુક્ત થઈને સર્વોચ્ચ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું છે; હું પણ પોતાનામાં એકરૂપ થઈને સ્થિર છું, જેમ સોનામાંથી સોનું અલગ નથી.
ગચ્છેદાનીં મહીપીઠે જમ્બુદ્વીપાન્તરસ્થિતમ્ । સાધો ભારતવર્ષં ત્વં લોકાનુગ્રહહેતુના
હવે ધરતીના પવિત્ર સ્થાન પર જા, જંબુદ્વીપના ભાગમાં રહેલા ભારતવર્ષમાં જા, હે મહાન, જગતના કલ્યાણ માટે ત્યાં જા.
તત્ર ક્રિયાકાણ્ડપરાસ્ ત્વયા પુત્ર મહાધિયઃ । ઉપદેશ્યાઃ ક્રિયાકાણ્ડક્રમેણ ક્રમશાલિનઃ
ત્યાં, હે બુદ્ધિશાળી પુત્ર, જે લોકો કર્મકાંડમાં નિષ્ઠાવાન છે અને નિયમિત રીતે વિધિ અનુસાર ચાલે છે, તેમને તું યોગ્ય રીતે માર્ગદર્શન આપ.
વિરક્તચિત્તાશ્ ચ તથા મહાપ્રજ્ઞા વિરાગિણઃ । ઉપદેશ્યાસ્ ત્વયા સાધો જ્ઞાનેનાનન્દદાયિના
તેમજ, જેમના મનમાં વૈરાગ્ય છે, જેઓ મહાન જ્ઞાન ધરાવે છે અને આસક્તિથી મુક્ત છે, હે સજ્જન, તેમને તું આનંદ આપનાર જ્ઞાનથી ઉપદેશ આપ.
ઇતિ તેન નિયુક્તો ઽહં પિત્રા કમલયોનિના । ઇહ રાઘવ તિષ્ઠામિ યાવદ્ ભૂતપરમ્પરા
હું કમળમાંથી જન્મેલા મારા પિતાશ્રીના આદેશથી અહીં રહ્યો છું, હે રાઘવ, જ્યાં સુધી સર્વ જીવોની પરંપરા પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી.
કર્તવ્યમ્ અસ્તિ મમ નેહ હિ કિઞ્ચિદ્ એવ સ્થાતવ્યમ્ ઇત્ય્ અભિમના ભુવિ સંસ્થિતો ઽસ્મિ । સંશાન્તયા સતતસુપ્તધિયેવ વૃત્ત્યા કાર્યં કરોમિ ન ચ કિઞ્ચિદ્ અહં કરોમિ
મારે કરવાનું એક કામ છે; અહીં મને રહેવું સિવાય બીજું કશું નથી. આ ભાવના સાથે હું પૃથ્વી પર સ્થિર છું. હંમેશા શાંત અને સુતેલા મનથી, હું મારા કામ કરું છું, છતાં હું કંઈ કરતો જ નથી.
એતત્ તે કથિતં સર્વં જ્ઞાનાવતરણં ભુવિ । મયા સ્વમ્ ઈહિતં ચૈવ કમલોદ્ભવકલ્પિતમ્
આ બધું જ્ઞાન પૃથ્વી પર કેવી રીતે આવ્યું તે મેં તને કહી દીધું છે, જે હું ઈચ્છતો હતો અને કમળમાંથી જન્મેલા ભગવાને કલ્પેલું હતું.
તદ્ ઇદં પરમં જ્ઞાનં શ્રોતુમ્ અદ્ય તવાનઘ । ભૃશમ્ ઉત્કણ્ઠિતં ચેતો મહતસ્ સુકૃતોદયાત્
હવે, હે નિર્દોષ, તું આજે આ ઉત્તમ જ્ઞાન સાંભળવાનું છે; તારો મન મહાન પુણ્યના ફળથી ખૂબ જ આતુર થયું છે.
કથં બ્રહ્મન્ ભગવતો લોકે જ્ઞાનાવતારણે । સર્ગાદ્ અનન્તરં બુદ્ધિઃ પ્રવૃત્તા પરમેષ્ઠિનઃ
હે બ્રાહ્મણ, ભગવાનના જ્ઞાનના અવતરણ સમયે, સૃષ્ટિ પછી, તેમની બુદ્ધિ કેવી રીતે જગતમાં પ્રવૃત્ત થઈ હતી?
પરમે બ્રહ્મણિ બ્રહ્મા સ્વભાવવશતસ્ સ્વયમ્ । જાતસ્ સ્પન્દમયો નિત્યમ્ ઊર્મિર્ અમ્બુનિધાવ્ ઇવ
પરમ બ્રહ્મમાં, બ્રહ્મા પોતાનાં સ્વભાવથી સતત તરંગ જેવી હલચલરૂપે પ્રગટ થયા, જેમ કે દરિયે તરંગ ઊઠે છે.
સૃષ્ટ્વૈવમ્ આતતં સર્ગં સર્ગસ્ય સકલા ગતીઃ । ભૂતભવ્યભવિષ્યત્સ્થા દદર્શ પરમેશ્વરઃ
આ રીતે વિશાળ સૃષ્ટિ અને તેની તમામ ગતિઓ સર્જીને, પરમેશ્વરે ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યની સ્થિતિઓ જોઈ.
સત્ક્રિયાક્રમકાલસ્ય કૃતાદેઃ ક્ષય આગતે । મોહમ્ આલોક્ય લોકાનાં કારુણ્યમ્ અગમત્ પ્રભુઃ
જ્યારે યોગ્ય કર્મોનો સમય અને પ્રથમ સર્જનનો યુગ પૂર્ણ થયો, ત્યારે પ્રભુએ જગતની મોહાવસ્થા જોઈ અને તેમને દયા આવી.
તતો મામ્ ઈશ્વરસ્ સૃષ્ટ્વા જ્ઞાનેનાયોજ્ય ચાસકૃત્ । વિસસર્જ મહીપીઠે લોકસ્યાજ્ઞાનશાન્તયે
પછી ભગવાને મને જ્ઞાન દ્વારા વારંવાર જોડીને, દુનિયાના અજ્ઞાનને શાંત કરવા માટે ધરતી પર મોકલ્યો.
યથાહં પ્રહિતસ્ તેન તથાન્યે ઽપિ મહર્ષયઃ । સનત્કુમારપ્રમુખા નારદાદ્યાશ્ ચ ભૂરિશઃ
જેમ મને ભગવાને મોકલ્યો, તેમ અનેક મહાન ઋષિઓને પણ મોકલ્યા, જેમાં સનતકુમાર, નારદ અને ઘણા બીજા પણ હતા.
ક્રિયાક્રમેણ પુણ્યેન તથા જ્ઞાનક્રમેણ ચ । મનોમહામયોત્તબ્ધમ્ ઉદ્ધર્તું લોકમ્ ઈરિતાઃ
સારા કર્મના માર્ગે અને જ્ઞાનના માર્ગે, મનની મહામાયામાં બંધાયેલા જગતને ઉદ્ધાર કરવા અમને આદેશ મળ્યો.
મહર્ષિભિસ્ તતસ્ તૈસ્ તુ ક્ષીણે કૃતયુગે પુરા । ક્રમાત્ ક્રિયાક્રમે શુદ્ધે પૃથિવ્યાં તનુતાં ગતે
પછી મહાન ઋષિઓના કાર્ય પછી, પ્રાચીન સમયમાં કૃતયુગ ક્ષીણ થયો, અને ક્રમશઃ પવિત્ર કર્મ ઓછું થતા ધરતી પણ ક્ષીણ થવા લાગી.
ક્રિયાક્રમવિધાનાર્થં મર્યાદાનિયમાય ચ । પૃથગ્દેશવિભાગેન ભૂપાલાઃ પરિકલ્પિતાઃ
કર્મોની વ્યવસ્થા અને સીમાઓને નિયંત્રિત કરવા માટે, જુદા જુદા પ્રદેશોમાં જમીનના વિભાજન પ્રમાણે રાજાઓની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી.
બહૂનિ સ્મૃતિશાસ્ત્રાણિ યજ્ઞશાસ્ત્રાણિ ચાવનૌ । ધર્મકામાર્થસિદ્ધ્યર્થં કલ્પિતાન્ય્ ઉદિતાન્ય્ અથ
ધર્મ, કામ અને અર્થની Siddhi માટે, ધરતી પર અનેક સ્મૃતિશાસ્ત્રો અને યજ્ઞશાસ્ત્રો રચાયા અને જાહેર કરવામાં આવ્યા.
કાલચક્રે વહત્ય્ અસ્મિંસ્ તતો વિગલિતે ક્રમે । પ્રત્યહં ભોજનપરે જને શાલ્યર્જનોન્મુખે
જેમ જેમ સમયનું ચક્ર ફરતું જાય છે અને વ્યવસ્થા ઢળી જાય છે, તેમ લોકો રોજિંદા ભોજનમાં લીન થઈ જાય છે અને ધાન ઉગાડવામાં લાગણી રાખે છે.
દ્વન્દ્વાનિ સમ્પ્રવૃત્તાનિ વિષયાર્થં મહીભુજામ્ । દણ્ડ્યતાં સમ્પ્રયાતાનિ ભૂતાનિ ભુવિ ભૂરિશઃ
પૃથ્વીના રાજાઓમાં વિષયવસ્તુ માટે ઝઘડા ઊભા થાય છે અને ધરતી પર અનેક જીવો દંડને પાત્ર બને છે.
તતો યુદ્ધં વિના ભૂપા મહીં પાલયિતું ક્રમાત્ । અસમર્થાસ્ તદ્ આયાતાઃ પ્રજાભિસ્ સહ દીનતામ્
પછી રાજાઓ યુદ્ધ વિના ધીરે ધીરે ધરતી પર શાસન કરવામાં અસક્ષમ બન્યા અને પોતાની પ્રજાઓ સાથે દુઃખમાં પડી ગયા.
તેષાં દૈન્યાપનોદાર્થં સમ્યક્સૃષ્ટિક્રમાય ચ । તતો ઽસ્મદાદિભિઃ પ્રોક્તા મહત્યો જ્ઞાનદૃષ્ટયઃ
તેમના દુઃખ દૂર કરવા અને સૃષ્ટિનો યોગ્ય ક્રમ સ્થાપવા માટે, અમને અને અમારા જેવા બીજાઓએ ઊંડા જ્ઞાનના દર્શનો પ્રગટાવ્યા.
અધ્યાત્મવિદ્યા તેનેયં પૂર્વં રાજસુ વર્ણિતા । તદનુ પ્રસૃતા લોકે રાજવિદ્યેત્ય્ ઉદાહૃતા
આ આધ્યાત્મિક વિદ્યા પહેલા રાજાઓમાં વર્ણવાઈ હતી; પછી તે દુનિયામાં પ્રસરી અને રાજવિદ્યા તરીકે ઓળખાવા લાગી.
રાજવિદ્યા રાજગુહ્યમ્ અધ્યાત્મગ્રન્થમ્ ઉત્તમમ્ । જ્ઞાત્વા રાઘવ રાજાનઃ પરાં નિર્દુઃખતાં ગતાઃ
રાજવિદ્યા, રાજગુહ્ય અને શ્રેષ્ઠ આધ્યાત્મિક ગ્રંથ—આ બધું સમજ્યા પછી, હે રાઘવ, રાજાઓ સર્વોત્તમ દુઃખમુક્તિને પ્રાપ્ત થયા.
અથ રાજસ્વ્ અતીતેષુ બહુષ્વ્ અમલકીર્તિષુ । અસ્માદ્ દશરથાદ્ રામ જાતો ઽદ્ય ત્વમ્ ઇહાવનૌ
હવે અનેક નિર્દોષ અને પ્રસિદ્ધ રાજાઓ પસાર થયા પછી, દશરથજીમાંથી તું, રામ, આજના દિવસે આ ધરતી પર જન્મ્યો છે.
તવ ચાતિપ્રસન્ને ઽસ્મિઞ્ જાતં મનસિ પાવનમ્ । નિર્નિમિત્તમ્ ઇદં ચારુ વૈરાગ્યમ્ અરિમર્દન
અને તારા અત્યંત શુદ્ધ અને પ્રસન્ન મનમાં, હે દુશ્મનોના સંહારક, આ સુંદર અને કોઈ કારણ વિના ઉપજેલું વૈરાગ્ય જન્મ્યું છે.
સર્વસ્યૈવ હિ ભવ્યસ્ય સાધોર્ અપિ વિવેકિનઃ । નિમિત્તપૂર્વં વૈરાગ્યં જાયતે રામ રાજસમ્
બધા સારા અને વિવેકી લોકોમાં સામાન્ય રીતે કોઈ કારણથી વૈરાગ્ય જન્મે છે, હે રામ, અને એ રાજસી પ્રકારનું હોય છે.
ઇદં ત્વ્ અપૂર્વમ્ ઉત્પન્નં ચમત્કારકરં સતામ્ । તવાનિમિત્તં વૈરાગ્યં સાત્ત્વિકં સ્વવિવેકજમ્
પણ તારા અંદર જે વૈરાગ્ય ઉપજ્યું છે તે પહેલાં ક્યારેય ન થયું હોય એવું છે અને સજ્જનોને આશ્ચર્યચકિત કરી દે છે; તારું વૈરાગ્ય કોઈ કારણ વિના, શુદ્ધ અને તારા પોતાના વિવેકથી જન્મેલું છે.