યથેપ્સિતેન સંયોગ ઇષ્ટસ્યાગમનં યથા । પ્રણષ્ટસ્ય યથા લાભો ભવદાગમનં તથા
જેમ મનગમતું મળવું, પ્રિયજન આવી પહોંચે, કે ગુમાવેલું પાછું મળે ત્યારે જે આનંદ થાય છે, એ જ રીતે તમારું આવવું પણ મને એટલું જ આનંદદાયક લાગ્યું છે.
યથા હર્ષો નભોગત્યા મૃતસ્ય પુનર્ આગમાત્ । તથા ત્વદાગમાદ્ બ્રહ્મન્ સ્વાગતં તે મહામુને
જેમ આકાશમાં ઉડાન ભરીને કે જેને મરેલો માન્યો હતો એ પાછો આવે ત્યારે જે આનંદ થાય છે, એ જ રીતે, બ્રાહ્મણ મહર્ષિ, તમારું આવવું પણ મને ખૂબ આનંદ આપ્યું છે.
બ્રહ્મલોકનિવાસો હિ કસ્ય ન પ્રીતિમ્ આવહેત્ । મુને તવાગમસ્ તદ્વત્ સત્યમ્ એવ બ્રવીમિ તે
બ્રહ્મલોકમાં વસતા મહાન પુરુષની હાજરીથી કોણ ખુશ ન થાય? મુનિ, તમારું આવવું પણ એવું જ આનંદદાયક છે—હું તમને સાચું કહું છું.
કશ્ ચ તે પરમઃ કામઃ કિં ચ તે કરવાણ્ય્ અહમ્ । પાત્રભૂતો ઽસિ મે વિપ્ર પ્રાપ્તઃ પરમધાર્મિકઃ
તમારી સૌથી મોટી ઈચ્છા શું છે? હું તમારા માટે શું કરી શકું? તમે મારા માટે સન્માનને પાત્ર છો, અને પરમ ધર્મનિષ્ઠ બનીને અહીં આવ્યા છો.
પૂજ્યો રાજર્ષિશબ્દેન તપસા દ્યોતિતપ્રજઃ । બ્રહ્મર્ષિત્વમ્ અનુ પ્રાપ્તઃ પૂજ્યો ઽસિ ભગવન્ મમ
તમે રાજર્ષિ તરીકે પૂજનીય છો, તમારો તપથી પ્રજાઓ પ્રકાશિત થઈ છે. હવે તમે બ્રહ્મર્ષિનું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું છે, તેથી, ભગવાન, તમે મારા માટે પૂજ્ય છો.
ગઙ્ગાજલાભિષેકેણ યથા પ્રીતિર્ ભવેન્ મમ । તથા ત્વદ્દર્શનાત્ પ્રીતિર્ અન્તશ્ શીતયતીવ મામ્
જેમ ગંગાજળથી અભિષેક કરવાથી મને આનંદ થાય છે, તેમ જ તમારો દર્શન પણ મને અંદરથી ઠંડક અને આનંદ આપે છે.
વિગતેચ્છાભયક્રોધો વીતરાગો નિરામયઃ । ઇદમ્ અત્યદ્ભુતં બ્રહ્મન્ યદ્ ભવાન્ મામ્ ઉપાગતઃ
ઈચ્છા, ભય અને ક્રોધથી રહિત, આસક્તિ અને દુઃખથી મુક્ત, એવા બ્રાહ્મણ, તમે મારા પાસે આવ્યા એ ખરેખર આશ્ચર્યજનક છે.
શુભક્ષેત્રગતં ચાહમ્ આત્માનમ્ અપકલ્મષમ્ । ચન્દ્રબિમ્બ ઇવોન્મગ્નં વેદ્મિ વેદ્યવિદાં વર
હું પોતાને શુદ્ધ અને નિર્દોષ જાણું છું, શુભ ક્ષેત્રમાં સ્થિત, જાણે પાણીમાં ડૂબેલો પૂર્ણ ચાંદો હોય, હે જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ.
સાક્ષાદ્ ઇવ બ્રહ્મણો મે તવાભ્યાગમનં મતમ્ । પૂતો ઽસ્મ્ય્ અનુગૃહીતો ઽસ્મિ તવાભ્યાગમનાન્ મુને
હે મુનિ, તમારો આવવો મને એવું લાગે છે કે જાણે બ્રહ્મા સ્વયં આવ્યા હોય. તમારા આવવાથી હું પવિત્ર અને ધન્ય થયો છું.
ત્વદાગમનપુણ્યેન સાધો યદ્ અનુરઞ્જિતમ્ । અદ્ય મે સફલં જન્મ જીવિતં તત્ સુજીવિતમ્
હે સજ્જન, તમારા આવવાના પુણ્યથી આજે મારું મન આનંદિત થયું છે; આજે મારું જન્મ સફળ થયું અને મારું જીવન સાચે સારું બન્યું છે.
ત્વામ્ ઇહાભ્યાગતં દૃષ્ટ્વા પ્રતિપૂજ્ય પ્રણમ્ય ચ । આત્મન્ય્ એવ નમામ્ય્ અન્તર્ દૃષ્ટેન્દુર્ જલધિર્ યથા
તમને અહીં આવ્યા જોઈને, હું આપનું સન્માન અને વંદન કરું છું, અને પછી મારા અંતરમાં પણ નમું છું, જેમ દરિયો પોતાના અંદર પડેલા ચંદ્રને નમશે છે.
યત્ કાર્યં યેન ચાર્થેન પ્રાપ્તો ઽસિ મુનિપુઙ્ગવ । કૃતમ્ ઇત્ય્ એવ તદ્ વિદ્ધિ માન્યો ઽસિ હિ ભૃશં મમ
હે મહાન મુનિ, તમે જે કામ માટે અને જે હેતુથી આવ્યા છો, તે બધું પૂર્ણ થયું જ માનો; કેમ કે તમે મારા માટે ખૂબ જ માનનીય છો.
સ્વકાર્યેણ વિમર્શં ત્વં કર્તુમ્ અર્હસિ કૌશિક । ભગવન્ નાસ્ત્ય્ અદેયં હિ ત્વયિ યત્ પ્રતિપદ્યતે
તમે તમારા કર્તવ્ય વિષે વિચાર કરવો જોઈએ, કૌશિક. ભગવંત, તમે જે કંઈ કરો છો તેમાં તમારા માટે કંઈ અપ્રાપ્ય નથી.
કાર્યસ્ય ચ વિચારં ત્વં કર્તુમ્ અર્હસિ ધર્મતઃ । કર્તા ચાહમ્ અશેષં તે દૈવતં પરમં ભવાન્
કોઈ પણ કાર્યને ધર્મ પ્રમાણે વિચારવું જોઈએ. હું સંપૂર્ણપણે તમારો સહાયક છું અને તમે સર્વોચ્ચ દેવતા છો.
ઇદમ્ અતિમધુરં નિશમ્ય વાક્યં શ્રુતિસુખમ્ અર્થવિદા વિનીતમ્ ઉક્તમ્ । પ્રથિતગુણવશાદ્ ગુણૈર્ વિશિષ્ટં મુનિવૃષભઃ પરમં જગામ હર્ષમ્
આ અત્યંત મધુર, કાનને આનંદ આપતું, સમજદારી અને વિનમ્રતાથી ભરેલું અને પ્રસિદ્ધ ગુણોથી શોભાયમાન વચન સાંભળીને, મહાન ઋષિ પરમ આનંદથી ભરાઈ ગયા.
તચ્ છ્રુત્વા રાજસિંહસ્ય વાક્યમ્ અદ્ભુતવિસ્તરમ્ । હૃષ્ટરોમા મહાતેજા વિશ્વામિત્રો ઽભ્યભાષત
રાજસિંહના આશ્ચર્યજનક અને વિશાળ વચન સાંભળીને, મહાતેજસ્વી વિશ્વામિત્ર આનંદથી રોમાંચિત થઈને બોલ્યા.
સદૃશં રાજશાર્દૂલ તવૈવૈતન્ મહીતલે । મહાવંશપ્રસૂતસ્ય વસિષ્ઠવશવર્તિનઃ
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, આપ જે મહાન વંશમાં જન્મ્યા છો અને વસિષ્ઠજીના માર્ગે ચાલો છો, એ પ્રમાણે પૃથ્વી પર આવું કરવું માત્ર આપને જ યોગ્ય છે.
યત્ તુ મે હૃદ્ગતં વાક્યં તસ્ય કાર્યવિનિર્ણયમ્ । કુરુ ત્વં રાજશાર્દૂલ ધર્મં સમનુપાલય
મારા હૃદયમાં જે વાત છે, તેના યોગ્ય નિર્ણય આપ કરો, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, અને ધર્મનું પાલન કરો.
અહં નિયમમ્ આતિષ્ઠે સિદ્ધ્યર્થં પુરુષર્ષભ । તસ્ય વિઘ્નકરા ઘોરા રાક્ષસા મમ સંસ્થિતાઃ
પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, મેં સિદ્ધિ માટે એક પ્રતિજ્ઞા લીધી છે, પણ ભયાનક રાક્ષસો એમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.
યદા યદા તુ યજ્ઞેન યજે ઽહં વિબુધવ્રજમ્ । તદા તદા મે યજ્ઞં તં વિનિઘ્નન્તિ નિશાચરાઃ
જ્યારે જ્યારે હું દેવતાઓ માટે યજ્ઞ કરું છું, ત્યારે ત્યારે એ રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસો મારા યજ્ઞને બગાડે છે.
બહુશો વિહિતે તસ્મિન્ મમ રાક્ષસનાયકાઃ । અકિરંસ્ તે મહીં યાગે માંસેન રુધિરેણ ચ
એ ત્યાં ઘણી વાર મારા રાક્ષસ વડાઓએ યજ્ઞ કર્યા હતા, જેમાં ધરતી પર માંસ અને લોહી અર્પણ કરાયું હતું.
અવધૂતે તથાભૂતે તસ્મિન્ યાગકદમ્બકે । કૃતશ્રમો નિરુત્સાહસ્ તસ્માદ્ દેશાદ્ અપાગમમ્
જ્યારે એ યજ્ઞમંડળ એ રીતે અપવિત્ર થઈ ગયું, ત્યારે હું થાકી અને નિરાશ થઈ એ સ્થળ છોડીને ચાલ્યો ગયો.
ન ચ મે ક્રોધમ્ ઉત્સ્રષ્ટું બુદ્ધિર્ ભવતિ પાર્થિવ । તથાભૂતં હિ તત્ કર્મ ન શાપસ્ તસ્ય વિદ્યતે
હે રાજા, મને ગુસ્સો કરવાનું મન પણ થતું નથી; આવું કામ કરનારને શાપ આપવો યોગ્ય નથી.
ઈદૃશી ચ ક્ષમા રાજન્ મમ તસ્મિન્ મહાક્રતૌ । ત્વત્પ્રસાદાદ્ અવિઘ્નેન પ્રાપયેયં મહાફલમ્
હે રાજા, એ મહાયજ્ઞમાં મારી ક્ષમાશીલતા એવી છે કે, તમારી કૃપાથી વિઘ્ન વિના હું એ મહાફળ પ્રાપ્ત કરું.
ત્રાતુમ્ અર્હસિ મામ્ આર્તં શરણાર્થિનમ્ આગતમ્ । અર્થિનાં યન્ નિરાશત્વં સતામ્ અભિભવો હિ સઃ
હું દુઃખી છું અને આશરો માંગવા આવ્યો છું, તેથી તમે મને બચાવવું જોઈએ; કારણ કે, મદદ માગનારને નિરાશ કરવું સારા માણસોમાં બદનામ ગણાય છે.
તવાસ્તિ તનયશ્ શ્રીમાન્ દૃપ્તશાર્દૂલવિક્રમઃ । મહેન્દ્રસદૃશો વીરો રામો રક્ષોવિદારણઃ
તમારે એક પુત્ર છે, જે ખૂબ જ પ્રતિષ્ઠિત છે, ગર્વી સિંહ જેવી શક્તિ ધરાવે છે, ઇન્દ્ર જેવી વીરતા ધરાવે છે અને રાક્ષસોનો નાશ કરનાર રામ છે.
તં પુત્રં રાજશાર્દૂલ રામં સત્યપરાક્રમમ્ । કાકપક્ષધરં શૂરં જ્યેષ્ઠં મે દાતુમ્ અર્હસિ
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ પુત્ર રામ, જે સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ છે, કાળી વાળ ધરાવે છે, વીર અને મોટો છે—એમને તમે મને આપો.
શક્તો હ્ય્ એષ મયા ગુપ્તો દિવ્યેન સ્વેન તેજસા । રાક્ષસા યે ઽપકર્તારસ્ તેષાં મૂર્ધવિનિગ્રહે
મારા રક્ષામાં અને પોતાના દિવ્ય તેજથી યુક્ત રહીને, એ રાક્ષસો જે દુષ્કર્મ કરે છે, એમના મસ્તકને દબાવવા રામ સક્ષમ છે.
શ્રેયશ્ ચાસ્મૈ કરિષ્યામિ બહુરૂપમ્ અનન્તકમ્ । ત્રયાણામ્ અપિ લોકાનાં યેન પૂજ્યો ભવિષ્યતિ
હું તેને એવી અનંત અને અનેક પ્રકારની કૃપા આપીશ, જેના કારણે તે ત્રણેય લોકમાં સન્માન પામશે.
ન ચ તેન સમાસાદ્ય સ્થાતું શક્તા નિશાચરાઃ । ક્રુદ્ધં કેસરિણં દૃષ્ટ્વા રણે વન ઇવૈણકાઃ
જ્યારે કોઈ તેની સામે આવશે ત્યારે રાત્રે ફરતા દાનવો તેની સામે ઊભા રહી શકશે નહીં, જેમકે જંગલમાં ગુસ્સે થયેલા સિંહ સામે હરણો લડી શકતા નથી.