અપુનસ્સઙ્ગમાયાશુ જગજ્જાલમ્ અવેક્ષ્ય સઃ । બદ્ધપદ્માસનં સ્થિત્વા તત્રોવાચાત્મનાત્મનિ
જગતના જાળને ફરી કદી ન જોડાવાની દૃઢ સમજ સાથે, તેમણે ત્યાં પદ્માસન બાંધીને બેઠા અને પોતાના મનમાં પોતાને વાત કરી.
રાગ નીરાગતાં ગચ્છ દ્વેષ નિર્દ્વેષતાં વ્રજ । ભવદ્ભ્યાં સુચિરં કાલમ્ ઇહ પ્રક્રીડિતં મયા
હે રાગ, તું નિરાગ બની જા; હે દ્વેષ, તું નિર્દ્વેષ થઇ જા; તમારો સાથ લઈને અહીં હું ઘણો લાંબો સમય રમ્યો છું.
ભોગા નમો ઽસ્તુ યુષ્મભ્યં જન્મકોટિશતાન્ય્ અહમ્ । ભવદ્ભિર્ લાલિતો લોકે લાલકૈર્ ઇવ બાલકઃ
હે ભોગો, તમારે વંદન છે; અનંત જન્મોથી તમે મને આ દુનિયામાં એ રીતે લાડથી રાખ્યો છે જેમ બાળકને તેના સંભાળનાર લાડ કરે છે.
ઇમામ્ અપિ પરાં પુણ્યાં નિર્વાણપદવીમ્ અહમ્ । યેન વિસ્મારિતસ્ તસ્મૈ સુખાયાસ્તુ નમો નમઃ
આ સર્વોચ્ચ અને પવિત્ર નિર્વાણની અવસ્થાને પણ મેં પ્રાપ્ત કરી છે—જેના કારણે મને ભૂલાઈ ગયું છે, એ સુખ માટે ફરી ફરી વંદન છે.
ત્વદુત્તપ્તેન હે દુઃખ મયાત્માન્વિષ્ટ આદરાત્ । તસ્માત્ ત્વદુપદિષ્ટો ઽયં માર્ગો મમ નમો ઽસ્તુ તે
હે દુઃખ, તારા તાપથી મેં મનથી પોતાને શોધવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે; તેથી, તું જે માર્ગ બતાવ્યો છે, તેના માટે તને વંદન છે.
ત્વત્પ્રસાદેન લબ્ધેયં શીતલા પદવી મયા । દુઃખ નામ્નૈવ દુઃખં ત્વં સુખદાત્મન્ નમો ઽસ્તુ તે
તારી કૃપાથી મને આ શીતળ અવસ્થા મળી છે; દુઃખ તો માત્ર નામનું દુઃખ છે, પણ તું તો સુખ આપનાર છે, તને વંદન છે.
કલ્યાણમ્ અસ્તુ તે મિત્ર સંસારાસારજીવિતા । દેહ સ્થિતિર્ ઇયં યામો વયમ્ આત્મીયમ્ આસ્પદમ્
મિત્ર, તારી જીવનયાત્રા સંસારની ખોટી આશાઓથી મુક્ત છે, એ માટે તને શુભતા મળે. આ શરીર તો માત્ર નિવાસસ્થાન છે, અને આપણે આપણા સત્ય સ્વરૂપમાં સ્થિર છીએ.
પ્રાયો જડાનાં જન્તૂનામ્ અહો નુ વિષમા ગતિઃ । દેહેનાપિ વિયુજ્યે ઽહં ભૂત્વા જન્મશતાન્ય્ અપિ
મૂર્ખ જીવોની સ્થિતિ ખરેખર દુઃખદાયી છે; શરીરથી અલગ થયા પછી પણ, હું અનેક જન્મો સુધી ભટકતો રહ્યો છું.
મિત્ર કાય મયા ન ત્વં ત્યજ્યસે ચિરબાન્ધવ । ત્વયૈવાત્મન્ય્ ઉપાનીતા સ્વાત્મજ્ઞાનવશાત્ ક્ષતિઃ
મિત્ર શરીર, હું તને કદી છોડતો નથી, તું તો બહુ જૂનો સાથી છે; તારી જ મદદથી આત્માજ્ઞાન મળ્યું, અને એથી જ મારા અંદર બદલાવ આવ્યો છે.
અધિગમ્યાત્મવિજ્ઞાનમ્ આત્મનાશઃ કૃતસ્ ત્વયા । દેહે નાન્યેન ભગ્નો ઽસિ ત્વયૈવૈતદ્ ઉપાસિતમ્
આત્માનું સાચું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને, તારી જ દ્વારા આત્માનો અંત થયો છે; શરીરમાં તું બીજાના કારણે તૂટ્યો નથી, પણ તારી પોતાની આરાધનાથી આવું બન્યું છે.
એકાકિન્યૈવ શુષ્યન્ત્યા પ્રશાન્તે મયિ દીનયા । ત્વયા દુઃખં ન કર્તવ્યં માતસ્ તૃષ્ણે વ્રજામ્ય્ અહમ્
હું એકલી બેઠી છું, સુકાઈ ગઈ છું, મન પણ શાંત છે. એ મા તૃષ્ણા, હવે તું મને દુઃખ ન આપ, કારણ કે હું હવે જાઉં છું.
ક્ષન્તવ્યાઃ કામ ભગવન્ વિપરીતાપરાધજાઃ । દોષા ઉપશમૈકાન્તં વ્રજામ્ય્ આદિશ મામ્ અલમ્
એ ભગવાન કામ, ભૂલથી થયેલા મારા બધા દોષો માફ કરજે. હવે હું સંપૂર્ણ શાંતિમાં જઈ રહી છું, હવે તું મને કંઈ કહેવું નથી, એટલું પૂરતું છે.
ચિરાચ્ ચિરાય ચેદાનીમ્ અમ્બ તૃષ્ણે કિલાવયોઃ । વિયોગો યોગદોષેણ પ્રણામો ઽયમ્ અપશ્ચિમઃ
એ મા તૃષ્ણા, બહુ લાંબા સમય પછી હવે જો અમારી વચ્ચે યોગના પ્રભાવે વિયોગ થાય છે, તો આ મારું છેલ્લું વંદન છે.
નમસ્ સુકૃત સેવ્યાય ભવતે ઽસ્તુ ત્વયા પુરા । નરકેભ્યસ્ સમુત્તાર્ય સ્વર્ગે ઽહમ્ અભિયોજિતઃ
સારા કર્મો અને સેવા માટે જે લાયક છે, એ તને વંદન. તારા સહારે પહેલાં હું નરકમાંથી બહાર આવી સ્વર્ગમાં પહોંચી હતી.
કુકાર્યક્ષેત્રરૂઢાય નરકસ્કન્ધવાહિને । શાસનાપુષ્પભારાય નમો દુષ્કૃતશાખિને
હે દુષ્કર્મના ખેતરમાં ઊંડા પાયા ધરાવનારા, અનેક નરકના ભાર વહન કરનારા, આજ્ઞાના ફૂલો થી શોભાતા અને પાપના ડાળ જેવી, તમને વંદન છે.
યેન સાર્ધં ચિરં બહ્વ્યો ભુક્તા દુષ્કૃતયોનયઃ । અદ્ય પ્રભૃત્ય્ અદૃશ્યાય તસ્મૈ મોહાય તે નમઃ
જેનાથી ઘણા સમય સુધી અનેક દુષ્કર્મના જન્મો ભોગવ્યા, અને આજથી જે અદૃશ્ય થઈ જાય છે, એ મોહને હું વંદન કરું છું.
પ્રધ્વનદ્વંશમધુરવચસે પત્ત્રવાસસે । નમો ગુહાતપસ્વિન્યૈ વયસ્યાયૈ સમાધિષુ
જેનાં મીઠાં શબ્દો બધું નાશ કરી દે છે, જે પાનમાં વસે છે, ગુપ્ત તપસ્વિ છે અને ધ્યાનમાં સાથી બની રહે છે, એવી તને વંદન છે.
સંસારાધ્વનિ ખિન્નસ્ય ત્વં સમાશ્વાસકારણમ્ । આસીર્ વયસ્યા સુસ્નિગ્ધા સર્વશોકાપહારિણી
સંસારના થાકેલા માર્ગ પર, તું જ આશ્વાસન આપનારી હતી; હે પ્રિય સાથી, તું ખૂબ દયાળુ હતી અને બધું દુઃખ દૂર કરનાર હતી.
સર્વસઙ્કટખિન્નેન દોષેભ્યો દ્રવતા મયા । ત્વમ્ એકા શોકનાશાર્થમ્ આશ્રિતા પરમા સખી
હું સર્વ પ્રકારની મુશ્કેલીઓથી દુઃખી અને પોતાના દોષોથી પિગળી રહી છું, તેથી દુઃખ દૂર કરવા માટે હું માત્ર તને, મારી સર્વોત્તમ સખી, આશરો લઉં છું.
વાર્દ્ધકૈકાન્તસુહૃદે દણ્ડકાષ્ઠાય તે નમઃ
જે વૃદ્ધાવસ્થામાં એકમાત્ર સાચા સાથી અને ટેકાના લાકડાં છે, એવા તને વંદન છે.
અસ્થિપઞ્જરમ્ આત્મીયં તથા રક્તાન્ત્રતન્તુકમ્ । એતાવન્માત્રસારૈક ગૃહીત્વા ગચ્છ દેહક
આ શરીર તો હાડકાંની જાળ અને લોહી-માસની જાળીથી બનેલું છે, એટલું જ તેનું સાર છે; હવે એ લઈને તું ચાલે જા.
પયઃક્ષોભપ્રકારેભ્યસ્ સ્નાનેભ્યો ઽપિ નમો નમઃ । નમો ઽસ્તુ વ્યવહારેભ્યસ્ સંસૃતિભ્યો નમો ઽસ્તુ વઃ
પાણી હલાવવાની વિવિધ રીતો જેવી સ્નાનવિધિઓને વારંવાર વંદન છે; વ્યવહાર અને જન્મમરણના ચક્રને પણ repeatedly વંદન છે.
એતે ભવન્તસ્ સહજાઃ પ્રાક્તનાસ્ સુહૃદો મયા । ક્રમેણ જ્યોત્કૃતાઃ પ્રાણાસ્ સ્વસ્તિ વો ઽસ્તુ વ્રજામ્ય્ અહમ્
તમેઓ બધા મારા જન્મજાત અને જૂના મિત્રો છો, જેમણે ધીમે ધીમે પ્રાણરૂપ ધારણ કર્યું છે. હવે હું વિદાય લઈ રહ્યો છું, તમારો કલ્યાણ થાય.
ભવદ્ભિસ્ સહ ચિત્રાસુ મયા બહ્વીષુ યોનિષુ । વિશ્રાન્તં ગિરિકુઞ્જેષુ ભ્રાન્તં લોકાન્તરેષુ ચ
તમારી સાથે મેં અનેક જન્મોમાં આરામ કર્યો છે, પર્વતોના વનખંડોમાં ભટક્યો છું અને બીજા લોકોમાં પણ ફર્યો છું.
ક્રીડિતં પુરપીઠાન્તર્ ઉષિતં પર્વતેષુ ચ । સ્થિતં કાર્યવિલાસેષુ પ્રસ્થિતં વિવિધાધ્વસુ
શહેરની દીવાલો વચ્ચે રમ્યો છું, પર્વતો પર વસ્યો છું, વિવિધ કાર્યોમાં ભાગ લીધો છે અને અનેક રસ્તાઓ પર સાથે સાથે ચાલ્યો છું.
ન તદ્ અસ્તિ જગત્કોશે ભવદ્ભિસ્ સહ યન્ મયા । ન કૃતં ન હૃતં નાત્તં ન દત્તં નાવલમ્બિતમ્
આ જગતના ખજાનામાં એવું કંઈ નથી જે મેં તમારી સાથે મળીને કર્યું નથી, લીધું નથી, ખાધું નથી, આપ્યું નથી કે આધાર લીધું નથી.
ઇદાનીં સ્વાં દિશં યાન્તુ ભવન્તો યામ્ય્ અહં પ્રિયાઃ । સંયોગા વિપ્રયોગાન્તાસ્ સર્વે સંસારવર્ત્મનિ
હવે મારા પ્રિયજનોએ પોતપોતાની દિશામાં જવું જોઈએ; હું હવે વિદાય લઈ રહ્યો છું. આ સંસારના માર્ગમાં મળવા પછી અંતે વિયોગ જ આવે છે.
અયં ચાક્ષુષ આલોકો વિશત્વ્ આદિત્યમણ્ડલમ્ । વિશન્તુ વનપુષ્પાણિ સૌગન્ધ્યાનન્દસંવિદઃ
આ દૃશ્યમાન પ્રકાશ હવે સૂર્યમંડળમાં વિલીન થઈ જાય; જંગલના ફૂલો પોતાની સુગંધ અને આનંદ સાથે પોતાના મૂળ સ્વરૂપમાં પાછા ફરી જાય.
પ્રાણાનિલાસ્ તથા સ્પર્શા વિશન્ત્વ્ અદ્ય પ્રભઞ્જનમ્ । વિશન્ત્વ્ આકાશકુહરં શબ્દશ્રવણપઙ્ક્તયઃ
પ્રાણવાયુ અને સ્પર્શની લાગણીઓ આજે પવનમાં સમાઈ જાય; અવાજ અને શ્રવણની લહેરો આકાશના ખોખામાં વિલીન થઈ જાય.
ગલત્વ્ અગ્નૌ ઘૃતમ્ ઇવ ચન્દ્રે ક્ષીણવપુર્ મનઃ
જેમ ઘી અગ્નિમાં ઓગળી જાય છે કે જેમ ચાંદ્રમાં ક્ષીણ થતું અમૃત ઓગળી જાય છે, તેમ મન પણ હવે ઓગળી જાય.