કદાચિત્ પરિઘસ્યાભૂદ્ અકાણ્ડં મણ્ડલે મહત્ । કલ્પાન્ત ઇવ સંસારે પ્રજાદુષ્કૃતદોષજમ્
એક વખત પરિઘના રાજ્યમાં અચાનક મોટું દુઃખ આવ્યું, જે પ્રજાના પાપથી ઊભું થયું હતું, જાણે સંસારના અંતે જેવું મહાવિનાશ થાય તેમ.
વિનેશુર્ જનતાસ્ તત્ર બહ્વ્યઃ ક્ષુત્ક્ષતજીવિતાઃ । જ્વલિતે વિપિને વહ્નૌ યથા ભૂતપરમ્પરાઃ
ત્યાં અનેક લોકો ભૂખથી મરી ગયા, જેમ જંગલમાં અગ્નિ લાગવાથી જીવજંતુઓ બળી જાય છે તેમ.
તદ્દુઃખં પરિઘો દૃષ્ટ્વા વિષાદમ્ અતુલં યયૌ । તત્યાજ ચાખિલં રાજ્યં દગ્ધં ગ્રામમ્ ઇવાધ્વગઃ
આ બધું દુઃખ જોઈને પરિઘને અતિશય હતાશા આવી ગઈ અને તેણે આખું રાજ્ય છોડી દીધું, જેમ મુસાફર બળેલા ગામને છોડીને ચાલે તેમ.
પ્રજાનાશપ્રતીકારેષ્વ્ અસમર્થો વિરાગવાન્ । જગામ વિપિનં કર્તું તપો જિનમુનીન્દ્રવત્
પોતાની પ્રજાનું વિનાશ અટકાવવામાં અસમર્થ અને વૈરાગ્ય ધરાવતા તેઓ, જિનમુનિન્દ્ર જેવી તપસ્યા કરવા માટે જંગલમાં ગયા.
પૌરાણામ્ અપરિજ્ઞાતઃ કસ્મિંશ્ચિદ્ દૂરકાનને । સ ઉવાસ વિરક્તાત્મા લોકાન્તર ઇવાપરે
શહેરવાસીઓથી અજાણ્યા, કોઈ દૂરના જંગલમાં, તેઓ વૈરાગ્યભર્યા મનથી રહેતા, જાણે બીજાં જ કોઈ લોકમાં વસતા હોય એમ.
તપશ્ ચરઞ્ શાન્તમતિર્ દાન્તઃ કન્દરમન્દિરઃ । સ્વયં શીર્ણાનિ શુષ્કાણિ તત્ર પર્ણાન્ય્ અભક્ષયત્
શાંત મનથી તપ કરતાં, ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખીને, ગુફામાં રહેતા તેઓ ત્યાં પોતે જ પડી ગયેલા સુકાયેલા પાંદડાં જ ખાતા.
ચિરં હુતાશવચ્ છુષ્કપર્ણાન્ય્ એવાથ ભક્ષયન્ । પર્ણાદ ઇતિ નામાસૌ પ્રાપ મધ્યે તપસ્વિનામ્
દીર્ઘ સમય સુધી સુકાયેલા પાંદડાં જ ખાઈને, જાણે અગ્નિ લાકડાં ભસ્મ કરે તેમ, તેઓ તપસ્વીઓમાં 'પર્ણાદ' નામે પ્રસિદ્ધ થયા.
તતઃ પ્રભૃતિ પર્ણાદનામા રાજર્ષિસત્તમઃ । જમ્બુદ્વીપે બભૂવાસૌ વિખ્યાતો મુનિસદ્મસુ
પછીથી, પર્ણાદ નામે તે શ્રેષ્ઠ રાજર્ષિ જંબુદ્વીપના ઋષિ આશ્રમોમાં ખૂબ પ્રસિદ્ધ થયો.
તતો વર્ષસહસ્રેણ તપસા દારુણાત્મના । પ્રાપદ્ અભ્યાસવશતો જ્ઞાનમ્ આત્મપ્રસાદજમ્
પછી, હજારો વર્ષ સુધી કઠિન તપ અને સતત અભ્યાસથી, તેણે પોતાના અંતરના પ્રકાશથી જન્મેલું જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું.
બભૂવ વિગતદ્વન્દ્વો નીરાગસ્ સમદર્શનઃ । નિરીહો નિરનુક્રોશો જીવન્મુક્તઃ પ્રબુદ્ધધીઃ
તે હવે સુખ-દુઃખથી પર, રાગરહિત, સર્વેમાં સમદૃષ્ટિ ધરાવતો, નિષ્ક્રિય, અનુકંપા અને આસક્તિથી મુક્ત, જીવિત અવસ્થામાં જ મુક્ત અને જાગૃત બુદ્ધિ ધરાવતો થયો.
વિજહાર યથાકામં ત્રિલોકીમઠિકામ્ ઇમામ્ । સિદ્ધસાધ્યૈસ્ સમં સાધો સહંસો ઽલિર્ ઇવાબ્જિનીમ્
પછી તે સાધુ પોતાના મનગમતા પ્રમાણે ત્રણેય લોકમાં સિદ્ધ અને સાધ્ય પુરુષો સાથે ફરતો રહ્યો, જેમ હંસ કમળની તળાવમાં માખીઓ સાથે વિહરે છે.
એકદા તસ્ય સદનં હેમચૂડમહીપતેઃ । પ્રાપ રત્નવિનિર્માણં મેરોશ્ શૃઙ્ગમ્ ઇવાપરમ્
એક વખત હેમચૂડ રાજાનું મહેલ, રત્નોથી શોભાયમાન, મેરુ પર્વતના બીજા શિખર જેવું દેખાતું હતું.
તે તત્ર પ્રાક્તને મિત્રે પૂજામ્ અકુરુતાં મિથઃ । પૂર્ણાં વિજ્ઞાતવિજ્ઞેયૌ મૌર્ખ્યગર્તાદ્ વિનિર્ગતે
ત્યાં એ બે જુના મિત્રો એકબીજાની પૂજા કરતાં બેઠા, બંને સંપૂર્ણ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને અજ્ઞાનના ખાડામાંથી બહાર આવ્યા હતા.
અહો નુ મમ કલ્યાણૈઃ ફલિતં બત પાવનૈઃ । સમ્પ્રાપ્તવાન્ અહં યત્ ત્વામ્ ઇત્ય્ અન્યોઽન્યમ્ અથોચતુઃ
અરે, ખરેખર મારા સારા કર્મોનું ફળ મળ્યું, કારણ કે આજે તારી મુલાકાત થઈ—એમ બંનેએ એકબીજાને કહ્યું.
આલિઙ્ગિતશરીરૌ તાવ્ અન્યોઽન્યાનિન્દિતાકૃતી । એકાસને વિવિશતુશ્ ચન્દ્રાર્કાવ્ ઇવ ભૂધરે
બન્ને એકબીજાને ભેટીને, નિર્દોષ રૂપે, એક જ આસન પર બેઠા, જાણે પર્વત પર ચાંદ્ર અને સૂર્ય સાથે બેઠા હોય.
પરમાનન્દમ્ આયાતં ચેતસ્ ત્વદ્દર્શનેન મે । ચન્દ્રબિમ્બ ઇવોન્મગ્નમ્ અન્તશ્શીતલતાં ગતમ્
તમને જોઈને મારા મનને પરમ આનંદ મળ્યો છે, જેમ ચાંદનીનો ગોળો પાણીમાં ડૂબેલો હોય છતાં અંદરથી ઠંડક પામે છે.
અકૃત્રિમં સુહૃત્પ્રેમ વિયોગે શતશાખતામ્ । પ્રયાતિ પલ્વલતટે છિન્નરૂઢ ઇવ દ્રુમઃ
સાચો મિત્ર પ્રેમ વિયોગમાં પણ અનેક શાખાઓમાં ફેલાય છે, જેમ નદીકાંઠે કાપેલો વૃક્ષ ફરી નવી કૂંપળો કાઢે છે.
વિસ્રબ્ધાંસ્ તાન્ કથાલાપાંસ્ તા લીલાસ્ તચ્ ચ ચેષ્ટિતમ્ । સંસ્મૃત્ય પ્રાક્તનં સાધો હૃષ્યામ્ય્ એવ પુનઃ પુનઃ
એ મોજભરી વાતો, રમૂજી લીલાઓ અને જૂના દિવસોની યાદ મને વારંવાર આનંદ આપે છે, હે સજ્જન.
જ્ઞાનમ્ એતન્ મયા પ્રાપ્તં ત્વયા જ્ઞાનં યથાનઘ । માણ્ડવ્યસ્ય પ્રસાદેન પરમાત્મપ્રસાદજમ્
મને આ જ્ઞાન તમારાથી મળ્યું છે, જેમ તમને માણ્ડવ્યના કૃપાથી અને અંતે પરમાત્માની કૃપાથી જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું હતું.
અદ્ય કચ્ચિદ્ અદુઃખસ્ ત્વં કચ્ચિદ્ વિશ્રાન્તવાન્ અસિ । પરમે કારણે મેરાવ્ ઇવ ભૂમણ્ડલાધિપ
આજે તું દુઃખથી મુક્ત છે ને? શું તારે સર્વોચ્ચ કારણમાં આરામ મળ્યો છે, જેમ પૃથ્વીના રાજા મેરુ પર્વત પર આરામ પામે છે તેમ?
કચ્ચિત્ પરમકલ્યાણ સ્વાત્મારામતયા તવ । પ્રસાદો જાયતે ચિત્તે શરદીવ સરોઽમ્ભસિ
હે સર્વોત્તમ કલ્યાણકારી, શું તારો મન તારા પોતાના આત્માના આનંદમાં શાંત રહે છે, જેમ શરદ ઋતુમાં સરોવરનું પાણી શાંત રહે છે તેમ?
કચ્ચિત્ કરોષિ સમયા સુપ્રસન્નગભીરયા । દૃષ્ટ્યા સુભગ કાર્યાણિ કાર્યાણ્ય્ એવ નરાધિપ
હે ભાગ્યશાળી રાજા, શું તું સ્પષ્ટ અને ઊંડા નજરથી યોગ્ય સમયે સારા કાર્યો કરે છે?
નિરાધિવ્યાધયો ધીરાઃ કચ્ચિત્ સમ્પન્નશાલયઃ । જનતાસ્ તવ દેશેષુ તિષ્ઠન્તિ વિગતજ્વરમ્
શું તારા દેશમાં વિદ્વાન લોકો રોગ અને દુઃખથી મુક્ત છે, તેમના ઘરો સમૃદ્ધ છે અને લોકો નિરાંતે રહે છે?
કચ્ચિદ્ ઉદ્દામફલિની ફલિનીવ લતાનતા । ધરા તવ ફલાપૂરૈર્ ભૃશં ધારયતિ પ્રજાઃ
શું તમારી ધરતી લતાની જેમ ફળોથી ભરપૂર થઈને, તમારી પ્રજાને પોતાના ફળોથી પુરેપુરી રીતે પોષણ આપે છે?
કચ્ચિત્ તવ દિગન્તેષુ ચન્દ્રસ્યેવાંશુપઞ્જરમ્ । તુષારનિકરાકારં પ્રસૃતં પાવનં યશઃ
શું તમારું શુદ્ધ યશ ચાંદની કિરણોની જેમ ચારે દિશામાં ફેલાય છે, અને બરફના ગોઠાં જેવી તેજસ્વિતા સાથે પ્રકાશે છે?
કચ્ચિદ્ ગુણશતૈર્ એતા દિશો નિર્વિવરીકૃતાઃ । ત્વયા સરોઽમ્ભસા બન્ધો બિસાનામ્ ઇવ ભિત્તયઃ
શું તમે તમારી અનેક ગુણોથી બધાં દિશાઓને એ રીતે ભરેલી છે, જેમ સરોવરનું પાણી કમળના ડાંડા વચ્ચેની જગ્યા પૂરી દે છે?
કચ્ચિત્ કલમકેદારકોણસ્થાણુષુ હર્ષુલાઃ । પ્રતિગ્રામં કુમાર્યસ્ તે ગાયન્ત્ય્ આનન્દદં યશઃ
શું દરેક ગામમાં, કળમના ખેતરના ખૂણે ઊભેલી ખુશખુશાલ કન્યાઓ આનંદ આપતું તમારું યશ ગાય છે?
કુશલં તવ ધાન્યેષુ ધનેષુ વિભવેષુ ચ । ભૃત્યેષ્વ્ અથ કલત્રેષુ પુત્રેષુ નગરેષુ ચ
તમારા અનાજ, ધન, સંપત્તિ, નોકરો, પત્ની, સંતાનો અને શહેરમાં બધું સુખી અને સારું છે ને?
આધિવ્યાધિવિહીનેયં કચ્ચિત્ કાયલતા તવ । ફલં ફલતિ પુણ્યાખ્યં યદ્ ઇહામુત્ર ચોદિતમ્
તમારું શરીર દુઃખ અને રોગથી મુક્ત છે ને? એ પુણ્ય નામનું ફળ, જે અહીં અને પરલોકમાં કહેવામાં આવ્યું છે, તે પ્રાપ્ત થાય છે ને?
આપાતરમણીયેષુ પર્યન્તાત્યન્તવૈરિષુ । કચ્ચિદ્ વિષયસર્પેષુ સવિરાગં મનસ્ તવ
જે વિષયવસ્તુઓ શરૂઆતમાં તો આનંદદાયી લાગે છે પણ અંતે મોટાં દુશ્મન બની જાય છે, એમાં તમારું મન નિરલિપ્ત રહે છે ને?