તત્ર પ્રાપ મહાનન્દં દૃશ્યદર્શનવર્જિતમ્ । અનન્તમ્ ઉત્તમાસ્વાદં રસાયનમ્ ઇવાર્ણવમ્
ત્યાં તેને સર્વોત્તમ આનંદ મળ્યો, જ્યાં જોનાર અને જોવાતું કંઈ નહોતું; એ આનંદ અનંત અને શ્રેષ્ઠ સ્વાદવાળું હતું, જાણે અમૃતના મહાસાગર જેવું.
શરીરાત્ સમતીતો ઽસૌ કામ્ અપ્ય્ અવનિમ્ આગતઃ । સત્તાસામાન્યરૂપાત્મા બભૂવાનન્દસાગરઃ
તે શરીર અને ધરતી બંનેને પાર કરી ગયો; તેની સત્તા સર્વત્ર વ્યાપી ગઈ અને તે આનંદના મહાસાગર બની ગયો.
દ્વિજચેતનહંસો ઽસાવ્ આનન્દસરસિ સ્થિરે । અતિષ્ઠચ્ છરદચ્છે ખે કલાપૂર્ણ ઇવોડુપઃ
એ દ્વિજ ચેતનાનો હંસ સ્થિર આનંદસરોવર માં રહી ગયો, જેમ શરદ ઋતુના નિર્મળ આકાશમાં પૂર્ણચંદ્ર શોભે છે તેમ.
બભૂવાવાતદીપાભો લિપિકર્માર્પિતોપમઃ । વીતવેલામ્બુધિપ્રખ્યો વૃષ્ટમૂકામ્બુદસ્થિતિઃ
તે પવનથી અડબડાતું નથી એવું દીપક જેવું, પોતાના કામમાં તલ્લીન લેખક જેવો, કિનારાવિહોણો મહાસમુદ્ર જેવો અને શાંત આકાશમાં સ્થિર મેઘ જેવો બની ગયો.
અથૈતસ્મિન્ મહાલોકે તિષ્ઠન્ન્ ઉદ્દાલકશ્ ચિરમ્ । અપશ્યદ્ વ્યોમગાન્ સિદ્ધાન્ અમરાન્ ઇવ ભૂરિશઃ
પછી એ વિશાળ લોકમાં ઉદ્દાલક લાંબા સમય સુધી રહ્યો અને ત્યાં તેણે આકાશમાં સંખ્યાત સિદ્ધો, અમરદેવતાઓ જેવાં, ફરતાં જોયા.
આગતાનિ વિચિત્રાણિ સિદ્ધજાલાનિ ચાભિતઃ । શક્રાર્કપદદાતૄણિ નીરન્ધ્રાણ્ય્ અપ્સરોગણૈઃ
તેને ચારે બાજુ વિવિધ અદ્ભુત સિદ્ધોના જાળ દેખાયા, જે ઇન્દ્ર અને સૂર્યના લોક આપનાર હતાં, અને જેમાં અપ્સરાઓના સમૂહોથી ભરેલા, એકપણ ખોટ વગરના હતાં.
તાનિ નાદરયાં ચક્રે સિદ્ધવૃન્દાનિ સ દ્વિજઃ । ગમ્ભીરમતિર્ અક્ષુબ્ધો વિલાસાન્ ઇવ શૈશવાન્
એ દ્વિજએ એ સિદ્ધોના સમૂહોને કોઈ મહત્વ આપ્યું નહીં; તેનું મન ઊંડું અને શાંત હતું, જાણે એ બધું બાળપણના રમણાં હોય એમ.
સિદ્ધસાર્થમ્ અનાદૃત્ય તસ્મિન્ સ્વાનન્દમન્દિરે । અતિષ્ઠદ્ અથ ષણ્માસાન્ દિક્તટે ઽર્ક ઇવોત્તરે
સિદ્ધજનોની સભાને અવગણીને, તે પોતાના આનંદના મંદિરમાં છ મહિના સુધી રહ્યો, જેમ કે સૂર્ય ઉત્તર દિશામાં સ્થિર રહે છે.
જીવન્મુક્તપદં તત્ તદ્ યત્ સ સમ્પ્રાપ્તવાન્ દ્વિજઃ । તત્ર સિદ્ધાસ્ સુરાસ્ સાધ્યાસ્ સ્થિતા બ્રહ્મહરાદયઃ
તે દ્વિજએ જીવિતાવસ્થામાં મુક્તિનું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું; ત્યાં સિદ્ધો, દેવો, સાધ્યો, બ્રહ્મા, હર અને અન્ય બધા હાજર હતા.
આનન્દપરિણામિત્વાદ્ અનાનન્દપદં ગતાઃ । નાનન્દે ન નિરાનન્દે તતસ્ તત્સંવિદ્ આબભૌ
આનંદમાં રૂપાંતર થવાથી, તેઓ એવા અવસ્થામાં પહોંચી ગયા જ્યાં આનંદ કે અનાનંદ કંઈ રહ્યું નહીં; માત્ર એ જ ચેતના તેજ પામતી રહી.
ક્ષણં વર્ષસહસ્રં વા તત્ર લબ્ધ્વા સ્થિતિં મનઃ । રતિમ્ એતિ ન ભોગૌઘે દૃષ્ટસ્વર્ગ ઇવાવનૌ
એ અવસ્થા પ્રાપ્ત કર્યા પછી, ક્ષણમાત્ર કે હજાર વર્ષ સુધી પણ મનને ભોગોની બહોળાઈમાં આનંદ મળતો નથી, જેમ સ્વર્ગ જોઈ ગયેલા માણસને પૃથ્વી પર આનંદ ન મળે.
તત્ પદં સા ગતિશ્ શાન્તા તચ્ છ્રેયશ્ શાશ્વતં શિવમ્ । તત્ર વિશ્રાન્તિમ્ આપ્તસ્ય ન ભૂયો જાયતે શ્રમઃ
એ અવસ્થા એ શાંતિમય માર્ગ છે, એ સર્વોત્તમ કલ્યાણ છે, અને એ શાશ્વત સુખ છે. જે ત્યાં આરામ પામે છે, તેને ફરીથી ક્યારેય થાક લાગતો નથી.
તત્ પદં સાધવઃ પ્રાપ્ય દૃશ્યદૃષ્ટિમ્ ઇમાં પુનઃ । ન યાન્તિ ખદિરોદ્યાનં લબ્ધચૈત્રરથા ઇવ
સારા મનુષ્યો એ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કર્યા પછી, ફરીથી આ દ્રષ્ટા અને દૃશ્યની દુનિયામાં પાછા આવતાં નથી, જેમ ચૈત્રરથ પ્રાપ્ત કરનાર કોઈ પર્વતના બગીચામાં પાછા જતું નથી.
તાં મહાનન્દપદવીં ચિત્તાન્ય્ આસાદ્ય દેહિનામ્ । દૃશ્યં ન બહુ મન્યન્તે રાજાનો દીનતામ્ ઇવ
જ્યારે embodied જીવાત્માઓના મન મહાન આનંદની એ પથ પર પહોંચી જાય છે, ત્યારે તેઓ દૃશ્ય વસ્તુઓને કોઈ મૂલ્ય આપતાં નથી, જેમ રાજાઓ ગરીબીને મહત્વ આપતાં નથી.
ચેતસ્ તત્પદવિશ્રાન્તં બુદ્ધં દૃશ્યદશાં પ્રતિ । કદર્થાદ્ બોધમ્ આયાતિ ન યાત્ય્ એવાથ વાનઘ
જ્યારે મન એ અવસ્થામાં આરામ પામે છે અને જાગૃત બને છે, ત્યારે તે દૃશ્યની સ્થિતિને અવગણના સાથે જુએ છે; ક્યારેક તેને જ્ઞાન મળે છે, તો ક્યારેક, હે નિર્દોષ, મળતું નથી.
ઉદ્દાલકો ઽથ ષણ્માસાન્ દૂરોત્સારિતસિદ્ધભૂઃ । ઉષિત્વોન્મિષતો ઽમ્ભોદકોશાદ્ અર્કો મધાવ્ ઇવ
પછી ઉદ્દાલક, છ મહિના સુધી સિદ્ધ લોકોથી દૂર રહીને, વસતા હતા. પછી વસંત ઋતુમાં જેમ સૂર્ય સમુદ્રના ગર્ભમાંથી બહાર આવે છે, તેમ તેઓ પણ બહાર આવ્યા.
દદર્શ સમ્પ્રબુદ્ધાત્મા પુનઃ પરમતેજસઃ । પ્રણામલાલસાન્ સિદ્ધાંશ્ ચન્દ્રબિમ્બવપુર્ધરાન્
જાગૃત મનથી તેમણે ફરીથી તેજસ્વી દેવતાઓને જોયા, જેમના શરીર ચાંદની જેવું ઝળહળતું હતું અને જે વિનમ્રતાથી નમન કરી રહ્યાં હતા.
રમણીર્ ગૌરમન્દારરેણ્વભ્રામલચામરાઃ । સ્ફુરત્પતાકાપટલા દ્યુવિમાનપરમ્પરાઃ
તેમણે સુંદર સ્ત્રીઓને જોયા, જેમનું રૂપ ચાંદની જેવું ધોળું હતું, જેમના હાથમાં સફેદ મંદારના પરાગથી બનેલા પંખા હતા, લહેરાતી ધ્વજાઓ અને એક પછી એક સ્વર્ગીય રથો હતા.
અસ્મદાદીન્ મુનીન્ દર્ભપવિત્રાઙ્કકરામ્બુજાન્ । વિદ્યાધરીભિર્ વલિતાન્ વિદ્યાધરપતીન્ અપિ
તેમણે પોતાના જેવા ઋષિઓને જોયા, જેમના કમળ જેવા હાથમાં દર્ભા હતી, અને જે વિદ્યા ધરિ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા હતા, તેમજ વિદ્યા ધરાના સ્વામીઓ પણ હતા.
તે તમ્ ઊચુર્ મહાત્માનમ્ ઉદ્દાલકમુનિં તદા । પ્રસાદેન પ્રણામાન્ નો ભગવન્ન્ અવલોકય
ત્યારે એ સર્વે જીવાત્માઓએ મહાન ઋષિ ઉદ્દાલકજીને વિનંતી કરી: 'હે ભગવન, આપની કૃપાથી અમારો વંદન સ્વીકારો અને અમને આશીર્વાદ આપો.'
આરુહ્યેમં વિમાનં ત્વમ્ એહિ ત્રૈવિષ્ટપં પુરં । સ્વર્ગ એવ હિ સીમાન્તો જગત્સમ્ભોગસમ્પદામ્
આ સ્વર્ગીય વિમાન પર બેસો અને ત્રણ લોકની નગરીમાં પધારો; કારણ કે સ્વર્ગ જ સમગ્ર જગતમાં આનંદ અને સુખની સીમા છે.
આકલ્પમ્ ઉચિતાન્ ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાન્ અભિમતાન્ વિભો । સ્વર્ગાદિફલભોગાર્થમ્ એવાશેષતપઃક્રિયાઃ
હે મહાનુભાવ, તમે જેટલો સમય ઇચ્છો તેટલો સમય અહીં મનગમતા સુખોનો આનંદ માણો; કારણ કે સ્વર્ગાદિ ફળ મેળવવા માટે જ બધા તપ અને સાધનાઓ કરવામાં આવે છે.
હારચામરધારિણ્યો વિદ્યાધરવરાઙ્ગનાઃ । પશ્યેમાસ્ ત્વામ્ ઉપાસીનાઃ કરિણ્યઃ કરિણં યથા
હે મહર્ષિ, અમને જુઓ, અમે સૌ હાર અને ચામરાથી શોભાયમાન વિદ્યાધર કન્યાઓ તમારી સામે બેઠી છીએ, જેમ હાથીઓ પોતાના રાજા સામે વંદન કરે છે.
કામો ધર્માર્થયોસ્ સારઃ કામસારાશ્ શુચિસ્મિતાઃ । વસન્ત ઇવ મઞ્જર્યસ્ સ્વર્ગ એવ ભવન્તિ તાઃ
ઇચ્છા એ ધર્મ અને સંપત્તિનું સાર છે; શુદ્ધ હાસ્યવાળી સ્ત્રીઓ ઇચ્છાનો સાર છે, જેમ વસંતમાં કળીઓ ફૂટે છે, તેવી એ સ્વર્ગમાં જ મળે છે.
એવં કથયતસ્ સિદ્ધાન્ અતિથીન્ ઇત્ય્ અસૌ મુનિઃ । પરિપૂજ્ય યથાન્યાયમ્ અતિષ્ઠદ્ ગતસમ્ભ્રમમ્
આ રીતે તે મુનિ સિદ્ધોને માન્ય અતિથિ તરીકે માન આપીને, યોગ્ય રીતે પૂજા કરી, નિર્વિકાર રહીને બેઠા.
નાભ્યનન્દન્ ન તત્યાજ તાં વિભૂતિં સ ધીરધીઃ । ભોસ્ સિદ્ધા વ્રજતેત્ય્ ઉક્ત્વા સ્વવ્યાપારપરો ઽભવત્
તે ધીરમનવાળા પુરુષે એ વૈભવને ન તો આનંદથી સ્વીકાર્યું, ન તો ત્યાગ્યું; માત્ર કહ્યું, 'હે સિદ્ધો, હવે જાઓ,' અને પોતાનું કામ કરવા લાગ્યા.
અથ સ્વકર્મનિરતં ભોગેષ્વ્ અરતિમ્ આગતમ્ । તમ્ ઉપાસ્ય યયુસ્ સિદ્ધા દિનૈઃ કતિપયૈસ્ સ્વયમ્
પછી જ્યારે સિદ્ધોએ જોયું કે તે પોતાનાં કર્મમાં તત્પર છે અને ભોગોમાં રસ નથી રાખતો, ત્યારે થોડાં દિવસ પછી તેમણે તેને વંદન કરીને વિદાય લીધી.
જીવન્મુક્તસ્ સ ચ મુનિર્ વિજહાર યથાસુખમ્ । યાવદિચ્છં વનાન્તેષુ મુનીનામ્ આશ્રમેષુ ચ
જે મુનિ જીવતાં મુક્ત થયા હતા, તેઓ પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે ક્યારેક વનમાં, તો ક્યારેક અન્ય મુનિઓના આશ્રમોમાં આનંદથી ફરતા હતા.
મેરુમન્દરકૈલાસહિમવદ્વિન્ધ્યસાનુષુ । દ્વીપોપવનદિક્કુઞ્જજઙ્ગલારણ્યભૂમિષુ
મેરુ, મન્દર, કૈલાસ, હિમવંત અને વિંધ્ય પર્વતોની ઢાળીઓ પર, દ્વીપોમાં, વનોપવનોમાં, દિશાઓમાં, ઝાડીઓમાં, જંગલોમાં અને વનભૂમિમાં તેઓ વિહરતા હતા.
તતઃ પ્રભૃતિ સમ્પ્રાપ્તપદ ઉદ્દાલકો દ્વિજઃ । ગુહાસુ ગિરિકુક્ષીણાં ન્યવસદ્ ધ્યાનલીલયા
પછીથી, ઉદ્દાલક નામના દ્વિજએ એ અવસ્થા પ્રાપ્ત કર્યા પછી, પર્વતોની ગુફાઓમાં ધ્યાનની રમણિયતામાં લીન રહીને વસવાનું શરૂ કર્યું.