ક્રમાદ્ ગગનમધ્યસ્થાશ્ ચન્દ્રમણ્ડલતાં યયુઃ । ધૂમા ગગનકોશસ્થાશ્ શીતલામ્બુદતામ્ ઇવ
થોડા સમયે, જે આકાશના મધ્યમાં હતા તેઓ ચંદ્રમંડળના રૂપમાં દેખાયા; અને આકાશમાં રહેલા ધૂમ્રો ઠંડા વાદળ જેવા બન્યા.
કલાકલાપસમ્પૂર્ણે તે તસ્મિંશ્ ચન્દ્રમણ્ડલે । પુણ્યરાશાવ્ ઇવાપૂર્ણે રસાયનમહાર્ણવે
તે ચંદ્રમંડળમાં, જે કિરણોના જૂથોથી ભરેલું હતું, તેઓ પુણ્યના મહાસાગરમાં, અમૃતના મહાસમુદ્રમાં સંપૂર્ણ અને ભરપૂર દેખાયા.
રસાયનમહાધારાસ્ સમ્પન્નાઃ પ્રાણવાયવઃ । મણિયષ્ટિસમાકારા જલેષ્વ્ ઇન્દોર્ ઇવાંશવઃ
અમૃતની મહાધારાઓ પૂર્ણ થઈને પ્રાણવાયુ બની, જે રત્નની કડીઓ જેવી દેખાતી હતી, જેમ ચંદ્રની કિરણો પાણીમાં દેખાય છે.
સા પપાતામ્બરાદ્ ધારા શેષે શારીરભસ્મનિ । રાસાયની હરશિરઃપતિતેવ સુરાપગા
એ ધારા આકાશમાંથી પડીને શરીરના ભસ્મ પર વહી, જેમ અમૃતની નદી શિવજીના શિરે ઊતરતી હોય એમ.
ઉદભૂદ્ ઇન્દુબિમ્બાભં ચતુર્બાહુવપુસ્ તયા । પ્રસ્ફુરન્મન્દરાદ્ અબ્ધેઃ પારિજાત ઇવ દ્રુમઃ
તેમાંથી ચાંદની જેવું તેજ ધરાવતું, ચાર હાથવાળું રૂપ ઊભું થયું, જે મੰਦਰ પર્વત પરથી ઊગેલા સ્વર્ગના વૃક્ષ જેવું ઝળહળતું હતું.
ઉદ્દાલકશરીરં તન્ નારાયણતયોદિતમ્ । પ્રફુલ્તચૂતવત્ કાન્તમ્ આબભૌ દીપ્તિસુન્દરમ્
ઉદ્દાલકનું એ દેહ, નારાયણ રૂપે પ્રગટ થયું અને ફૂલેલા કેરીના ઝાડ જેવું સુંદર અને તેજસ્વી દેખાતું હતું.
રસાયનમયાઃ પ્રાણાસ્ તચ્છરીરમ્ અપૂરયન્ । સરિદોઘા ઇવ સરો વૃક્ષં મધુરસા ઇવ
અમૃતથી ભરેલા પ્રાણ એ દેહમાં વ્યાપી ગયા, જેમ નદીઓ સરોવર ભરે છે અથવા મીઠો રસ વૃક્ષમાં ફેલાય છે.
અન્તઃ કુણ્ડલિનીં પ્રાણાઃ પૂરયામ્ આસુર્ આદૃતાઃ । વક્રાનુવક્રપ્રસૃતાસ્ સરાંસીવ સરિત્સ્ખદામ્
આંતરિક કુંડલિનીમાં પ્રાણોએ શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રવેશ કર્યો, જેમ નદીઓના પાટામાં વળાંક અને અવળાંકથી વહેતા પ્રવાહો હોય છે તેમ, એ પ્રાણો પણ વળાંકવાળા માર્ગે વહેતા ગયા.
પ્રકૃતિસ્થં બભૂવાસ્ય તચ્ છરીરં દ્વિજન્મનઃ । પ્રાવૃટ્સંરમ્ભવિગમે ધૌતં તલમ્ ઇવાવનેઃ
એ દ્વિજનું શરીર સ્વભાવિક સ્થિતિમાં સ્થિર થયું, જાણે વરસાદ પછી ધરતીનું તળ સ્વચ્છ અને નિર્મળ થઈ જાય તેમ.
અથ પદ્માસનગતઃ કૃત્વા દેહે સ્થિતિં દૃઢામ્ । આલાન ઇવ માતઙ્ગં નિબધ્યેન્દ્રિયપઞ્ચકમ્
પછી પદ્માસનમાં બેસીને, શરીરને મજબૂત અને અડગ રાખી, તેણે પાંચ ઇન્દ્રિયોને એમ જ સંયમમાં રાખ્યા જેમ હાથીને દોરથી બાંધીને સ્થિર રાખવામાં આવે છે.
નિર્વિકલ્પસમાધ્યર્થં વ્યવસાયમ્ ઉપાદદે । સ્વભાવં સ્વચ્છતાં નેતું શરત્કાલ ઇવામલઃ
પછી તેણે નિર્વિકલ્પ સમાધિ માટે દૃઢ સંકલ્પ કર્યો, પોતાની સ્વભાવને પવિત્ર અને સ્પષ્ટ બનાવવા, જેમ શરદ ઋતુમાં આકાશ નિર્મળ અને સ્વચ્છ હોય છે તેમ.
સ્વસ્વાન્તવાતહરિણમ્ આશાદિગ્ગણગામિનમ્ । ચિન્તયા હૃદયં નિન્યે દૂરાદ્ રજ્જ્વેવ કીલકમ્
ઇચ્છાની દિશાઓમાં પવનથી હાંકડાતા હરણ જેવું મન, ધ્યાનથી પોતાના હૃદયમાં ખેંચી લાવ્યું, જેમ દૂરથી દોરીને ખીલા તરફ ખેંચવામાં આવે છે.
ધાવમાનમ્ અધો મત્તં ચિત્તમ્ આબિલમ્ આકુલમ્ । બલાત્ સંરોધયામ્ આસ સેતુર્ જલમ્ ઇવ દ્રુતમ્
જંગલી, ઉથલપાથલ અને નીચે દોડતું મન, તેણે જોરથી અટકાવ્યું, જેમ કોઈ પુલ વહેતા પાણીને રોકે છે.
ન્યમીમિલદ્ દૃશાવ્ અર્ધં પરિપક્ષ્મલપક્ષ્મકે । નિસ્સ્પન્દતારામધુપે સન્ધ્યાકાલ ઇવામ્બુજે
તેણે પોતાની આંખો અડધા બંધ કરી, લાંબા પાંખવાળી પાંપણો સ્થિર રહી, જેમ સાંજના સમયે કમળમાં મધમાખીઓ શાંત બેઠી હોય.
સોમ્યતામ્ અનયન્ મૌની પ્રાણાપાનજવં મુખે । શ્વસનં શ્રેયસે દેશે પ્રશસ્તસ્ સમયો યથા
મૌન રહેનાર ઋષિએ મોઢામાંથી આવતાં જતાં શ્વાસને ધીમી અને શાંત બનાવી, જેમ યોગ્ય સમયે શ્વાસને શુભ સ્થાન પર રાખવામાં આવે છે.
તિલેભ્ય ઇવ તૈલાનિ પૃથક્ ચક્રે પ્રયત્નતઃ । ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેભ્યઃ કૂર્મો ઽઙ્ગાનીવ ગોપયન્
જેમ તલમાંથી તેલને કાળજીપૂર્વક અલગ કરવામાં આવે છે, તેમ તેણે ઇન્દ્રિયોને તેમના વિષયોથી પાછા ખેંચી લીધાં, અને કાચબો પોતાના અંગોને જેમ સંભાળી અંદર ખેંચે છે, તેમ તેણે પોતાની ઇન્દ્રિયોને સંભાળી રાખી.
બાહ્યાન્ સ્પર્શાન્ અશેષેણ જહૌ દૂરે શનૈર્ અરીન્ । સહસા કુણ્ડકચ્છન્નો મણિર્ દૂરં ત્વિષો યથા
તેણે બધા બાહ્ય સ્પર્શોને સંપૂર્ણપણે છોડી દીધા, ધીમે ધીમે તેમને દુશ્મન સમાન દૂર કરી દીધા, જેમ કપડાંથી ઢંકાયેલો મણિ અચાનક પોતાની કિરણોને દૂર ખેંચી લે છે.
વિલીનાન્ આન્તરાંશ્ ચક્રે સ્પર્શાન્ ઉજ્ઝિતદર્શનાન્ । રસાન્ વિટપકોશસ્થાન્ માર્ગશીર્ષ ઇવ દ્રુમઃ
તેણે અંદરના સ્પર્શોને એકરૂપ કરી દીધાં, બહારના દૃશ્યોનો ત્યાગ કરીને, જેમ વૃક્ષ માર્ગશીર્ષ મહિનામાં રસને પોતાની છાલની અંદર જ રાખે છે.
રુરોધ ગુદસઙ્કોચાન્ નવદ્વારાનિલાન્ અથ । મુખસંસ્થગનાત્ કુમ્ભરન્ધ્રકોશાન્ ઇવેતરાન્
પછી તેણે ગુદા સંકોચન દ્વારા નવ દ્વારોના વાયુઓને રોકી લીધાં, જેમ માટલાની મોઢી બંધ કરતાં તેની બાકીની છિદ્રો બંધ થઈ જાય છે.
આત્મરત્નપ્રકાશાઢ્યાં સ્પષ્ટાં કુસુમલાઞ્છિતામ્ । દધાર કન્ધરાં ધીરાં મેરુશ્ શૃઙ્ગશિખામ્ ઇવ
તેના ગળા પર આત્માનું રત્ન જેવું તેજ ઝળહળતું હતું, અને તે સ્પષ્ટતા અને ફૂલોની સુંદરતાથી શોભાયમાન હતું. તેની ગરદન મેરુ પર્વતની ચોટી જેટલી અડગ અને સ્થિર હતી.
દધાર હૃદયાકાશે મનસ્ સંયમમ્ આગતમ્ । વિન્ધ્યખાત ઇવોન્મત્તં ગજં યુક્તિવશીકૃતમ્
તેણે પોતાના મનને હૃદયના આકાશમાં સ્થિર રાખ્યું, જેમ વિંધ્ય પર્વતની ગુફામાં બુદ્ધિથી વશ થયેલો ઉન્મત્ત હાથી બંધાય છે તેમ.
શરન્નભોવદ્ આસાદ્ય નિર્મલામ્ અતિસોમ્યતામ્ । જહાર પરિપૂર્ણાબ્ધેર્ મેરોશ્ ચાતરલાં શ્રિયમ્
શરદના નિર્મળ આકાશ જેવી અત્યંત શુદ્ધ અને કોમળ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરીને, તેણે મેરુની ચંચળ વૈભવ અને પૂરેલા સમુદ્રની સમૃદ્ધિ છોડી દીધી.
દુધાવાથ વિકલ્પૌઘાન્ પ્રતિભાસમ્ ઉપેયુષઃ । પુરઃપરિસ્ફુરદ્રૂપાન્ મષકાન્ ઇવ મારુતઃ
પછી, જ્યારે તેના સામે અનેક વિચારો ઉપસ્થિત થયા, ત્યારે તેણે કલ્પનાઓના ટોળાંઓને એવી રીતે દૂર કરી દીધાં, જેમ પવન મચ્છરોને ઉડાડી દે છે.
આગચ્છતો યથાકામં પ્રતિભાસાન્ પુનઃ પુનઃ । અચ્છિનન્ મનસા શૂરઃ ખડ્ગેનેવ રણે શરાન્
જેમ જેમ વિવિધ દૃશ્યો પોતાની રીતે વારંવાર ઊભા થતા, એમ એ વીર પુરુષ એકાગ્ર મનથી, જેમ યુદ્ધમાં તલવારથી તીરો કાપી નાખે છે, તેમ બધાને દૂર કરી નાખતો હતો.
વિકલ્પૌઘે પરાલૂને સો ઽપશ્યદ્ ધૃદયામ્બરે । તમશ્ છન્નવિવેકાર્કં લોલકજ્જલમેચકમ્
જ્યારે વિચારોની ભીડ દૂર થઈ ગઈ, ત્યારે તેણે પોતાના હૃદયના આકાશમાં વિવેકના સૂર્યને ઢાંકી રહેલું અંધકાર જોયું, જે દીવાના ધૂમાડા જેવું હલનચલન કરતું હતું.
તદ્ અપ્ય્ ઉત્સારયામ્ આસ સમ્યક્ સ્વાન્તવિવસ્વતા । સમ્યગ્જ્ઞાનોદિતેનાશુ પવનેનેવ કજ્જલમ્
તે અંધકારને પણ તેણે પોતાના અંતરના તેજથી, સાચી સમજણના ઉદય પછી, પવન જેમ ધૂમાડું ફૂંકી નાખે તેમ, ઝડપથી દૂર કરી નાખ્યું.
તમસ્ય્ ઉપરતે કાન્તં તેજઃપુઞ્જં દદર્શ સઃ । શાર્વરે તિમિરે શાન્તે પ્રાતસ્ સાન્ધ્યમ્ ઇવામ્બુદમ્
જ્યારે અંધકાર શાંત થયું, ત્યારે તેણે રાત્રીના શાંતિભર્યા અંધકારમાં સવારે દેખાતા વાદળ જેવું સુંદર તેજનો સમૂહ જોયો.
તં લુલાવ સ્થલાબ્જાનાં વનં બાલ ઇવ દ્વિપઃ । અપિબચ્ ચાપ્ય્ અસૃક્પૂરં વેતાલ ઇવ વેગતઃ
તેને તેણે જમીન પરના કમળ સાથે રમતો નાનો હાથી જેમ રમ્યો, અને પછી વેતાળ જેવો ઝડપથી લોહીની ધારા પી ગઈ.
તેજસ્ય્ ઉપરતે તસ્ય ઘૂર્ણમાનં મનો મુનેઃ । નિશાબ્જવદ્ અગાન્ નિદ્રાં લોલં ક્ષીવવદ્ એવ વા
જ્યારે એ તેજ ઓસર્યું, ત્યારે મુનિનું મન ઘૂમતું હતું અને રાત્રિના કમળ જેવું કે માદકપાન કરનારની જેમ લથડતું નિંદ્રામાં ડૂબી ગયું.
મેઘમાલાં ઇવ મરુદ્ બાલો નીલાબ્જિનીમ્ ઇવ । યામિનીમ્ ઇવ તીક્ષ્ણાંશુસ્ તામ્ અપ્ય્ આશુ લુલાવ સઃ
પછી તેણે એ પણ ઝડપથી છાંટ્યું, જેમ પવન મેઘમાળા ફેલાવી દે છે, બાળક નિલ કમળો છાંટે છે, અથવા તીવ્ર કિરણોવાળો સૂર્ય રાતને દૂર કરે છે.