તસ્મિન્ કટગતે નેદુર્ જયદુન્દુભયો ઽભિતઃ । કલ્પામ્બુદ ઇવાકાશમ્ અધિરૂઢે મહાર્ણવાઃ
જ્યારે તે હાથીની પીઠ પર બેઠો, ત્યારે ચારેય બાજુ વિજયના નગારા વાગવા લાગ્યા, જાણે મેઘ આકાશે ચઢે ત્યારે મહાસાગરો ગર્જના કરે.
પૂરિતાશો બભૌ રાજા જયતીતિ જનસ્વનઃ । ઉદ્યાને સમ્પ્રબુદ્ધાનાં વિહગાનામ્ ઇવારવઃ
રાજા પોતાની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થયેલી હોવાથી તેજસ્વી લાગતા હતા, અને પ્રજાજનોના 'જય'ના ઉલ્લાસભર્યા અવાજો બગીચામાં જાગેલા પક્ષીઓની કૂજન જેવી લાગણી ઉભી કરતા હતા.
ઉદભૂદ્ વન્દિવૃન્દાનાં ઘનકોલાહલસ્ તતઃ । વેલાવિલુલિતામ્બૂનામ્ અમ્બુધીનામ્ ઇવ ધ્વનિઃ
પછી વંદીઓના જૂથોનો ઘનઘોર ગૂંજન ઊઠ્યો, જે કિનારે પવનથી હલનચલન થયેલા દરિયાના પાણી જેવી ગર્જના કરતો હતો.
તં તત્રાવારયામ્ આસુર્ મણ્ડનાર્થં વરાઙ્ગનાઃ । ક્ષીરોદગતમ્ ઉદ્રત્ના લહર્ય ઇવ મન્દરમ્
ત્યાં શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ રાજાને શણગારવા માટે એકઠી થઈ, જેમ દરિયાની લહેરો દુર્લભ રત્નો લઈને મંદર પર્વતને શોભાવે છે.
માનિન્યસ્ તં ગુણપ્રોતૈર્ નાનારત્નૈર્ અપૂરયન્ । નાનાપ્રભાપ્રભાવાઢ્યૈર્ વેલા ઇવ તટાચલમ્
મહાન સ્ત્રીઓ રાજાને ગુણોથી ગૂંથાયેલા અનેક પ્રકારના રત્નોથી શોભાવ્યા, જેમ અનેક રંગોની કિરણોથી ભરપૂર પર્વતો દરિયાના કિનારે શોભે છે.
તુષારશિશિરસ્પર્શૈસ્ તાસ્ તં હારૈર્ અભૂષયન્ । શ્યામા નવનદીપૂરૈર્ વર્ષાશ્ શૃઙ્ગમ્ ઇવોન્નતમ્
હેમાળાની ઠંડી સ્પર્શથી શોભિત હારોથી તેમણે તેને શણગાર્યો, અને કાળી સ્ત્રીઓ નવી નદીઓના પૂર જેવી ભરપૂરતા સાથે, જેમ ઊંચા પર્વતો પર વરસાદ વરસે તેમ, તેને શોભાવતી હતી.
વિચિત્રવર્ણસૌગન્ધ્યૈઃ પુષ્પૈર્ આવલયન્ સ્ત્રિયઃ । વનં મધુશ્રિય ઇવ તં લોલકરપલ્લવાઃ
વિભિન્ન રંગ અને સુગંધવાળા ફૂલો સાથે સ્ત્રીઓએ તેને ઘેરી લીધો, તેમની ચંચળ હથેળીઓ કૂંપળ જેવી લાગતી હતી, જેમ મધુથી ભરેલા વનમાં મધમાખીઓ ઘૂમે તેમ.
નાનાવર્ણરસામોદૈસ્ તાસ્ તમ્ આશુ વિલેપનૈઃ । અલેપયન્ પ્રભાજાલૈસ્ તટ્યો ઽભ્રમ્ ઇવ ધાતુજૈઃ
વિભિન્ન રંગ, સ્વાદ અને સુગંધવાળા ઝડપી લિપનોથી તેમણે તેને રંગી દીધો, તેમનાં તેજસ્વી સ્પર્શ નદીના કાંઠે ખનિજોથી રંગાયેલા વાદળ જેવા લાગતા હતા.
રત્નકાઞ્ચનકાન્તો ઽસાવ્ આદદે છત્ત્રમ્ આતતમ્ । સન્ધ્યાભ્રતારેન્દુનદીવ્યાપ્તં મેરુર્ ઇવામ્બરમ્
મણિ અને સોનાની તેજસ્વિતા સાથે તે વિશાળ છત્રી ધારણ કરે છે, જેમ સંધ્યાના વાદળો, તારાઓ અને નદીઓથી આવરાયેલો મેરુ પર્વત આકાશને વ્યાપી જાય છે તેમ.
ભૂષિતસ્ સવિલાસાભિર્ બાલવલ્લીભિર્ આવૃતઃ । રત્નપુષ્પાંશુકાકીર્ણઃ કલ્પવૃક્ષ ઇવાબભૌ
રંગીન અને રમૂજી કળીઓથી શોભાયમાન, ચારે બાજુથી ઘેરાયેલો, રત્નો, ફૂલો અને કપડાંથી છવાયેલો, એ એવો તેજસ્વી લાગતો હતો જેમ કે ઇચ્છિત ફળ આપતો વૃક્ષ.
તાદૃશં તમ્ ઉપાજગ્મુઃ પરિવારસમન્વિતાઃ । સર્વાઃ પ્રકૃતયઃ ફુલ્લં માર્ગદ્રુમમ્ ઇવાધ્વગાઃ
એવી સ્થિતિમાં, બધા સહાયકોએ પોતાના સમૂહ સાથે મળીને, રસ્તા પર ફૂલેલા વૃક્ષ પાસે મુસાફરો ભેગા થાય તેમ, તેની પાસે આવ્યા.
તા એનમ્ આસને સૈંહે પ્રાપ્યાભિષિષિચુઃ ક્રમાત્ । તસ્મિન્ન્ એવ ગજે શક્રમ્ ઐરાવણ ઇવામરાઃ
તેઓએ તેને સિંહાસન પર બેઠેલા જોઈને, એક પછી એક તેના પર અભિષેક કર્યો, જેમ અમર દેવતાઓએ એરાવત હાથી પર બેઠેલા ઇન્દ્ર પર અભિષેક કરતા હોય.
એવં સ શ્વપચો રાજ્યં પ્રાપ કીરપુરાન્તરે । અરણ્યે હરિણં પુષ્ટમ્ અપ્રાણમ્ ઇવ વાયસઃ
આ રીતે, એ શ્વપચે કીરાપુરના મધ્યમાં રાજપદ પ્રાપ્ત કર્યું, જેમ કે કાગડો જંગલમાં મરેલું અને પોષાયેલું હરણ પામે તેમ.
કીરીકરતલામ્ભોજપ્રમૃષ્ટચરણામ્બુજઃ । સર્વાઙ્ગકુઙ્કુમાલેપૈસ્ સન્ધ્યામ્બુધરશોભનઃ
કિરી નામના રાજાના હસ્તકમળથી પાવન થયેલા પગ અને આખા શરીરે કુંકુમના લિપ્ત રંગથી, તે સાંજના વાદળ જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
જજ્વાલ કીરનગરે નાગરીજનવાન્ અસૌ । સિંહીગણયુતસ્ સિંહો યથા કુસુમિતે વને
કિરી નગરીમાં, નગરજનોની વચ્ચે, તે એ રીતે ઝગમગતો હતો જેમ ખીલી ગયેલા વનમાં સિંહોની ટોળકી સાથે સિંહ ઝળહળતો હોય.
હરિહતમદનાગોત્તારમુક્તાકલાપપ્રવિચરિતશરીરશ્ શાન્તચિન્તાવિષાદઃ । અરમત સ મહદ્ભિસ્ તત્ર ભોગૈસ્ સરસ્યાં રવિકરમદતપ્તો વારિપૂરૈર્ ઇવેભઃ
દેવતાઓએ જીતેલા મદમસ્ત હાથીઓના દાંતમાંથી કાઢેલી મુક્તાની માળાઓથી શોભિત શરીર અને ચિંતામુક્ત મન સાથે, તેણે ત્યાં મહાન આનંદ માણ્યો; જાણે તપતા સૂર્ય પછી જળથી તૃપ્ત થયેલો હાથી આનંદ કરે.
પરિવિસૃતનૃપૌજાસ્ સર્વદિક્સંસ્થિતાજ્ઞઃ કતિપયદિવસેહાસિદ્ધદેશવ્યવસ્થઃ । પ્રકૃતિભિર્ અલમ્ ઊઢાશેષરાજત્વભારસ્ સ ગવલ ઇતિ નામ્ના તત્ર રાજા બભૂવ
થોડા જ દિવસોમાં રાજસત્તા સર્વ દિશામાં ફેલાવી, દેશને વ્યવસ્થિત કરી, અને સ્વભાવથી સમગ્ર રાજ્યનું ભારું સહન કરી, તે ત્યાં ગવાલ નામે રાજા થયો.
વિલાસિનીભિર્ વલિતો મન્ત્રિમણ્ડલપૂજિતઃ । વન્દિતસ્ સર્વસામન્તૈશ્ છત્ત્રચામરમાલિતઃ
સુંદર સ્ત્રીઓની વચ્ચે ઘેરાયેલો, મંત્રીઓની મંડળી દ્વારા માન પામતો, આસપાસના બધા રાજાઓ દ્વારા વખાણવામાં આવતો, છત્રી, પંખા અને ફૂલોની માળાઓથી સેવા પામતો હતો.
સિદ્ધાનુશાસનઃ કાન્તો જ્ઞાતરાજ્યગુણક્રમઃ । વીતશોકભયાયાસસ્ તત્ર પ્રાપ્તમહાપદઃ
સિદ્ધ લોકોના ઉપદેશ પ્રમાણે રાજ ચલાવતો, સૌમ્ય સ્વભાવ ધરાવતો, રાજધર્મના ગુણો જાણતો અને શોક, ભય તથા થાકથી મુક્ત રહીને ત્યાં સર્વોચ્ચ પદે પહોંચ્યો.
વિસ્મૃતાત્મપ્રભાવો ઽભૂદ્ અનિશં સ્તવમઙ્ગલૈઃ । આનન્દાપૂર્ણયા વૃત્ત્યા ભૃશં ક્ષીવ ઇવાસવૈઃ
તે પોતાનું આંતરિક તેજ ભૂલી ગયો હતો, સતત સ્તુતિ અને શુભવિધિમાં લીન રહ્યો અને આનંદથી ભરપૂર રહી ખૂબ જ થાકી ગયો, જાણે મદિરા પીધા પછી થાક આવી ગયો હોય.
કીરેષુ શ્વપચો રાજ્યં વર્ષાણ્ય્ અષ્ટૌ ચકાર હ । આર્યવૃત્તમ્ અશેષેણ તાવત્કાલં બભાર હ
કિરા લોકોમાં એ ચંડાળે આઠ વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું અને એ સમય દરમિયાન સંપૂર્ણપણે ઉત્તમ આચાર જાળવ્યું.
યદૃચ્છયૈકદાથાસાવ્ અતિષ્ઠત્ ત્યક્તભૂષણઃ । અતમસ્તારકેન્દ્વર્કતેજોઽમ્બુદમ્ ઇવામ્બરમ્
એક વખત, સહેજે, તેણે પોતાના બધા આભૂષણો ઉતારીને ત્યાં ઊભો રહ્યો હતો, જેમ કે આકાશે અંધકાર, તારાઓ, ચાંદ્ર અને સૂર્યના તેજને છોડીને વાદળોથી ઢંકાઈ ગયું હોય.
બહ્વ્ અમન્યત નો હારકેયૂરવસનાદ્ય્ અસૌ । પ્રભુતાબૃંહિતં ચેતો નાહાર્યમ્ અભિનન્દતિ
હવે તેને હાર, કંકણ, કપડા અને આવી વસ્તુઓમાં કોઈ મૂલ્ય લાગતું નહોતું; રાજસત્તાથી તેનું મન વિશાળ બન્યું હતું અને મેળવવાની વસ્તુઓમાં તેને આનંદ આવતો નહોતો.
એક એવાજિરં બાહ્યં તાદૃગ્વેષસ્ સ નિર્યયૌ । મુખ્યાઙ્ગનાન્ નભોભાગાદ્ અન્તં ગચ્છન્ન્ ઇવાંશુમાન્
તે એક જ બહાર પહેરવાનું વસ્ત્ર પહેરીને, એવી જ વેશભૂષામાં મુખ્ય સ્ત્રીઓ સાથે બહાર ગયો, જેમ કે સૂર્ય આકાશમાંથી અંદર તરફ જતો હોય.
તત્રાપશ્યદ્ ઘનશ્યામં પીનં શ્વપચપેટકમ્ । ગાયન્ મૃદુ વસન્તોત્થં કોકિલાનામ્ ઇવ વ્રજમ્
ત્યાં તેણે એક ઘાટો, મજબૂત, શ્યામ રંગનો ચંડાળ જોઈયો, જે વસંતઋતુમાં ઉદ્ભવેલી મધુર ધૂન ગાઈ રહ્યો હતો, જાણે કોયલોના ટોળા જેવી.
ધુનાનં ઝલ્લરીતન્ત્રીં કરપલ્લવલીલયા । મધુરેહં રણદ્રેફામ્ અલિશ્રેણીમ્ ઇવ દ્રુમઃ
તેના નાજુક હાથોની રમૂજી હલચાલથી, તે નાના ઝાંઝ અને તારવાળું વાદ્ય વગાડી રહ્યો હતો, જેનો મધુર અવાજ ફૂલેલા વૃક્ષની આસપાસ ભમતા મધમાખીના ઝુંડ જેવો લાગતો હતો.
અથ તસ્માત્ સમુત્તસ્થૌ જરાવાન્ રક્તલોચનઃ । કાચશૃઙ્ગં હિમાપૂર્ણમ્ ઇવ શ્વપચનાયકઃ
પછી એ લોકોમાંથી એક વૃદ્ધ, લાલ આંખોવાળો, ચંડાળનો મુખ્ય, ઊભો થયો; જે બરફથી ભરેલા કાચ જેવા પર્વત શિખર જેવો દેખાતો હતો.
જ્યો કટઞ્જેતિ સહસા વદન્ કીરમહીપતેઃ । વલ્લ્યાં કાકમ્ ઇવાનન્દાજ્ જાન્વગ્રે ઽયોજયત્ કરમ્
હઠાત્ 'કટંજ' કહીને, તેણે પોતાનો હાથ પક્ષી રાજાના ઘૂંટણ પર રાખ્યો, જેમ કે આનંદમાં કોઈ લત પર કાગડો બેસાડે.
ઉવાચેદં ચ કીરેશં હે બન્ધો ભોઃ કટઞ્જક । ક્વ નુ સ્થિતો ઽસિ દિષ્ટ્યાદ્ય દૃષ્ટો ઽસિ ચિરબાન્ધવ
અને તેણે કીરોના રાજાને કહ્યું: 'અરે મિત્ર, અરે કટંજક, તું ક્યાં હતો? સારા ભાગ્યે, આજે તને જોઈ રહ્યો છું, મારા જૂના સાથી.'
ક્વાસિ વિશ્રાન્તવાન્ કાલમ્ એતાવન્તં વનાન્તરે । બન્ધુવૃન્દપરિત્યક્તઃ પરપુષ્ટ ઇવૈકકઃ
તમે આટલો સમય કયા જંગલમાં એકલા, પોતાના લોકો છોડીને, બીજાના સહારે જીવતા, આરામથી વિતાવ્યો?