હૂનમણ્ડલપર્યન્તગ્રામોપાન્તનિવાસિનામ્ । શ્વપચાનાં સ્ત્રિયો ગર્ભે સ્થિતમ્ આત્માનમ્ આકુલમ્
તેણે જોયું કે તેની આત્મા ગામની સીમ પર રહેતા ચંડાળ લોકોમાંની એક સ્ત્રીના ગર્ભમાં, શમશાનની આજુબાજુ, ચિંતિત અવસ્થામાં રહી છે.
ગર્ભવાસભયાક્રાન્તં પીડિતં પેલવાઙ્ગકમ્ । શ્વપચીહૃદયે સુપ્તં શ્વવિષ્ઠાયામ્ ઇવાઙ્કુરમ્
તે ગર્ભમાં રહેવાના ડરથી પીડાયેલી, નબળી દેહવાળી, ચંડાળ સ્ત્રીના હૃદયમાં, જાણે શ્વાનના વિસ્ટામાં અંકુર સુતો હોય તેમ, પોતાને જોયા.
શનૈઃ પક્વતયા કાલે પ્રસૂતં મેચકચ્છવિમ્ । શ્વપચ્યા પ્રાવૃષેવાબ્દં શ્યાવમ્ આવલિતં મલૈઃ
સમય જતાં, જ્યારે ગર્ભ પક્વ થયો, ત્યારે તે ચંડાળ સ્ત્રીમાંથી, વરસાદ પછીના વાદળ જેવો, કાંઈક પીળો અને ગંદકીથી ઢંકાયેલો જન્મ્યો.
સમ્પન્નં શ્વપચાગારે શિશું શ્વપચવલ્લભમ્ । ઇતશ્ ચેતશ્ ચ ગચ્છન્તમ્ ઉત્પીડમ્ ઇવ યામુનમ્
એક શ્વપચના ઘરમા, શ્વપચને પ્રેમ કરતો એક બાળક, અહીંથી ત્યાં ફરતો, લહેરોથી ઉલઝળપળ થતી યમુના જેવી હાલતમાં હતો.
દ્વાદશાબ્દદશાં યાતં સંસ્થિતં ષોડશાબ્દિકમ્ । પીવરાંસમ્ ઉદારાઙ્ગં પયોદમ્ ઇવ મેદુરમ્
બાળક જ્યારે બાર વર્ષનો થયો અને પછી સોળ વર્ષનો થયો, ત્યારે તેનો શરીર મજબૂત, પહોળા ખભા અને સુંદર આકારવાળો હતો, ઘનઘોર વાદળ જેવો.
સારમેયપરીવારં વિહરન્તં વનાદ્ વનમ્ । નિઘ્નન્તં મૃગલક્ષાણિ પૌલિન્દીં સ્થિતિમ્ આસ્થિતમ્
તે બાળક કૂતરાઓની ટોળકી સાથે વનવન ભટકતો, હરણોના જૂથનો શિકાર કરતો અને પૌલિંદ લોકોની રીતિ પ્રમાણે જીવન જીવતો હતો.
તમાલં લતયેવાથ શ્રિતં શ્વપચકાન્તયા । સ્તનસ્તબકશાલિન્યા નવપલ્લવહસ્તયા
પછી, જેમ લતા તમાળ વૃક્ષને વળી જાય છે, તેમ શ્વપચની સુંદર દિકરી, નવપલ્લવ જેવી નાજુક હાથે અને સ્તનકુંજોથી શોભાયમાન, તેને મળીને રહી.
શ્યામયા કલિકાજાલદશનામલમાલયા । નવવલ્લભયા ભૂરિવિલાસવલિતાઙ્ગયા
કાળી છોકરી, કળિયાંની વણેલી વણમાલથી શોભતી, સફેદ દાંતવાળી, નવા પ્રેમી સાથે, રમતી રમતી એના અંગો લહેરાતા હતા.
વિલસન્તં વનાન્તેષુ તયા સહ નવેષ્ટયા । શ્યામલં શ્યામયા ભૃઙ્ગં ભૃઙ્ગ્યેવ કુસુમર્દ્ધિષુ
વનના કિનારે, નવી સાથીની સાથે, કાળો યુવાન કાળી છોકરી સાથે રમતો હતો, જાણે ફૂલોમાં મધમાખી પોતાની સાથી સાથે રમે છે એમ.
નવપર્ણલતાપત્ત્રવસનં વ્યસનાન્તરમ્ । વિન્ધ્યકાન્તારમ્ આકારમ્ અભ્યાગતમ્ ઇવોદ્ભટમ્
તાજા પાંદડા અને વેલીઓના વસ્ત્ર પહેરીને, જુદી જ મુશ્કેલીમાં, જાણે વિંધ્યના જંગલમાં હમણાં જ આવ્યો હોય એવો જંગલી દેખાતો હતો.
વિશ્રાન્તં વનકુઞ્જેષુ સુપ્તં ગિરિદરીષુ ચ । નિલીનં પત્ત્રકુઞ્જેષુ ગુલ્મકેષુ કૃતાલયમ્
વનના ઝાડીઓમાં આરામ કરતો, પહાડની ગુફાઓમાં ઊંઘતો, પાંદડાની ઝાંખરમાં છુપાયેલો, ઝાડપાંખમાં પોતાનું ઘર બનાવતો હતો.
કિઙ્કિરાતાવતંસાઢ્યં યૂથિકાસ્રગ્વિભૂષિતમ્ । કેતકોત્તંસસુભગં સહકારસ્રગાકુલમ્
કિંકિરાટના ફૂલોની વેણી પહેરેલી, યુથિકા (મોગરા)ના હારથી શોભાયમાન, વાળમાં કેતકીનું ફૂલ ગૂંથેલું અને સહકારના ફૂલોની વેણીઓથી ભરપૂર એવી સુંદરતા ધરાવતી હતી.
લુલિતં પુષ્પશય્યાસુ ભ્રાન્તમ્ અબ્ધિતટેષુ ચ । તજ્જ્ઞં કાનનકોશેષુ બહુજ્ઞં મૃગમારણે
ફૂલોની શૈયા પર લહેરાતો, દરિયાના કિનારે ફરતો, જંગલના રહસ્યો જાણનારો અને પ્રાણીઓના શિકારમાં કુશળ હતો.
પ્રાસૂત સો ઽથ શૈલેષુ પુત્રાન્ નિજકુલાઙ્કુરાન્ । અત્યન્તવિષમોદર્કાન્ ખદિરઃ કણ્ટકાન્ ઇવ
પછી, પર્વતોમાં તેણે પોતાના કુળના વાવેતર જેવા પુત્રોને જન્મ આપ્યો, જે ખૂબ જ કઠોર સ્વભાવના અને ખદિરના કાંટાઓ જેવી તીવ્ર અસરવાળા હતા.
કલત્રવન્તં સમ્પન્નં સ્થિતં પ્રક્ષીણયૌવનમ્ । શનૈર્ જર્જરતાં યાતં વૃષ્ટિહીનમ્ ઇવ સ્થલમ્
પત્નીવાળો, સુખી, સ્થિર અને યુવાની ઓગળી ગયેલી, એ ધીમે ધીમે વૃદ્ધાવસ્થામાં પ્રવેશ્યો, જેમ વરસાદ વગરનું જમીન સુકાઈ જાય છે.
તતો હૂનહતગ્રામં જન્મદેશમ્ ઉપેત્ય તમ્ । સંસ્થિતં મઠિકાં પર્ણૈઃ કૃત્વા દૂરે મુનીન્દ્રવત્
પછી તે પોતાના જન્મસ્થળે પાછો ગયો, જે ગામ લૂંટાઈને બરબાદ થઈ ગયું હતું. ત્યાંથી થોડું દૂર, મહાન ઋષિ જેવો, પાંદડાંથી એક ઝૂંપડી બનાવીને રહેવા લાગ્યો.
જરાજરઢતાં યાતં સ્વદેહસમપુત્રકમ્ । જીર્ણપ્રાયરસશ્વભ્રતમાલતરુસન્નિભમ્
પછી પોતાનું શરીર અને સંતાનો વૃદ્ધાવસ્થામાં, જાણે જમીનમાં પડેલા જૂના ખાડા કે સુકાઈ ગયેલા માલા વૃક્ષ જેવું, બળહીન અને વૃદ્ધ બની ગયા.
પ્રૌઢં શ્વપચગાર્હસ્થ્યં કુર્વાણં બહુબાન્ધવમ્ । કરઞ્જકુઞ્જવનવત્ પરાં વૃદ્ધિમ્ ઉપાગતં
તે પછી, તે અનેક સગાં-વહાલાઓથી ઘેરાયેલો, શ્વપચોના કુટુંબમાં પૂર્ણપણે સ્થિર થયો અને કરંજના વન જેવી પરમ વૃદ્ધાવસ્થામાં પહોંચી ગયો.
અથાપશ્યદ્ અસૌ ગાધિર્ યાવત્ તસ્ય કલત્રિણઃ । જરઢશ્વપચેશસ્ય સ્વાત્મનો ભ્રમકારિણઃ
ત્યારે ગાધિએ જોયું કે, જયાં સુધી એ વૃદ્ધ શ્વપચ અને તેની પત્ની જીવતા હતા, ત્યાં સુધી પોતાનું મન સતત ભટકતું અને ગૂંચવણ પેદા કરતું રહ્યું.
તત્ કલત્રમ્ અશેષેણ નીતમ્ આદૃતમન્યુના । આસારપવનેનાશુ વનપર્ણગણો યથા
તેની પત્ની દુર્ભાગ્યની પવનમાં એવી રીતે વહેંચાઈ ગઈ, જેમ જંગલનાં પાંદડાં બિનમૂલ્ય પવનમાં ઝડપથી ઉડી જાય છે.
પ્રલપત્ય્ એક એવાસાવ્ અટવ્યાં દુઃખકર્ષિતઃ । વિયૂથ ઇવ સારઙ્ગો વિગતાસ્થો ઽસ્રુલોચનઃ
તે દુઃખથી પીડાઈ એકલો જંગલમાં ફરતો રહ્યો, પોતાના જૂથથી વિખૂટો પડેલો હરણ જેમ રડતો હોય, એમ તેની આંખોમાં આંસુ છલકાતા હતા.
દિનાનિ કતિચિત્ તત્ર નીત્વા શોકપરીતધીઃ । જહૌ સ્વદેશં સંશુષ્કપદ્મં સર ઇવાણ્ડજઃ
ત્યાં થોડાં દિવસ દુઃખમાં વિતાવી, જ્યારે મન શોકથી ભરાઈ ગયું, ત્યારે તેણે પોતાનું વતન એ રીતે છોડી દીધું, જેમ સુકાઈ ગયેલા કમળવાળા તળાવને પક્ષી છોડે છે.
વિજહાર બહૂન્ દેશાન્ અનાસ્થશ્ ચિન્તયાન્વિતઃ । પ્રેર્યમાણ ઇવાન્યેન વાતનુન્ન ઇવામ્બુદઃ
પછી એ અનેક દેશોમાં નિરસ અને વિચારોમાં ગરકાવ થઈ ફરતો રહ્યો, જાણે કોઈ બીજાની ઇચ્છાથી ચલાવાતો હોય, કે પવનમાં ધકેલાતા વાદળ જેવું.
એકદા પ્રાપ કીરાણાં મણ્ડલે શ્રીમતીં પુરીમ્ । ખે ઽનૂરુર્ વિહરઞ્ શૂન્યે સદ્વિમાનમ્ ઇવામરઃ
એક દિવસ, આકાશમાં પંખી જેવો ફરતો, એ સુંદર શહેરમાં પહોંચ્યો, જે ચકલીના ઝુંડથી ઘેરાયેલું હતું અને ખાલી એવું લાગતું હતું કે જાણે કોઈ અમર દેવતા સુનસાન સ્વર્ગના મહેલમાં ફરતો હોય.
નૃત્યદ્રત્નાંશુકચ્છન્નમાર્ગવૃક્ષલતાઙ્ગનામ્ । આગુલ્ફં કીર્ણકુસુમાં નન્દનાન્તરસુન્દરીમ્
એણે એવી ગલીઓ જોઈ, જ્યાં નૃત્ય કરતી સ્ત્રીઓ ઝવેરાતથી ભરેલી ચુંદડી ઓઢીને ઊભી હતી, રસ્તાની બાજુએ વૃક્ષો અને વેલો હતી, તેમના પગ anklets પર ફૂલ છૂટેલા હતા, અને એ બધું સ્વર્ગના નંદનવન જેટલું સુંદર લાગતું હતું.
સામન્તૈર્ લલનાભિશ્ ચ નાગરૈશ્ ચ નિરન્તરમ્ । સ્વર્ગમાર્ગોપમં રાજમાર્ગમ્ અસ્યામ્ અવાપ સઃ
ત્યાં એ રાજમાર્ગમાં ગયો, જ્યાં સતત રાજાઓ, સ્ત્રીઓ અને શહેરના લોકો ભેગા થતા, અને એ રસ્તો જાણે સ્વર્ગ તરફ જતો માર્ગ હોય એમ લાગતો હતો.
મણિરત્નકૃતાગારં તત્ર મઙ્ગલહસ્તિનમ્ । દદર્શામલશૈલેન્દ્રમ્ ઇવ સઞ્ચારચઞ્ચલમ્
ત્યાં એણે એક શુભ હાથી જોયો, જે રત્ન અને મણિથી બનેલા મકાનમાં રહેતો હતો અને અંધારાં પર્વત જેવો સતત હલનચલન કરતો હતો.
મૃતે રાજનિ રાજાર્થં વિહરન્તમ્ ઇતસ્ તતઃ । રત્નજ્ઞમ્ ઇવ રત્નોર્વ્યાં ચિન્તામણિદિદૃક્ષયા
રાજા મૃત્યુ પામ્યા પછી, તે રાજ્ય માટે અહીંથી ત્યાં ભટકતો રહ્યો, જેમ કોઇ રત્નો જાણનાર માણસ ઇચ્છિત રત્નની શોધમાં ધરતી પર ફરતો હોય.
તમ્ અસૌ શ્વપચો નાગં કૌતુકોદારયા દૃશા । ચિરમ્ આલોકયામ્ આસ સ્પન્દયુક્તાચલોપમમ્
એક શ્વપચ માણસે ઉત્સુકતાથી આંખો ફાડીને એ હાથીને લાંબા સમય સુધી જોયો, જાણે કે જીવંત પર્વતને નિહાળતો હોય.
આલોકયન્તમ્ આદાય તં કરેણ સ વારણઃ । સ્વકટે ઽયોજયન્ મેરુસ્ તટે ઽર્કમ્ ઇવ સાદરમ્
હાથીએ તેને પોતાની તરફ જોતા જોઈ, પોતાના સુંડથી ધીમે થી પકડીને પોતાની પીઠ પર બેસાડ્યો, જેમ મેરુ પર્વત સૂર્યને આદરપૂર્વક પોતાના શિખરે બેસાડે.