બાન્ધવાક્રન્દસંરમ્ભકોલાહલગતા ગિરઃ । સ્નેહભાવવિચારાર્થં શૃણ્વન્તમ્ ઇવ યત્નતઃ
એ જાણે કટુંબજનોના રડવાના અને હલચલભર્યા અવાજો ધ્યાનથી સાંભળતું હોય, પ્રેમના સંબંધનો અર્થ સમજવા માટે પ્રયત્નશીલ હોય.
અથ તત્કાલકલ્લોલપ્રલાપાકુલચેષ્ટિતૈઃ । સોરસ્તાડનમ્ ઉચ્છૂનનેત્રવારિભિર્ આપ્લુતૈઃ
પછી એ સમયે, દુઃખના આઘાતથી આંખો ફૂલીને, સતત વહી રહેલા આંસુઓમાં એ લપસાઈ ગયું, અને આસપાસના લોકોના ઉલટાં-પલટાં હાવભાવ અને ઉન્માદભરી વાતો વચ્ચે બધું ભીંજાઈ ગયું.
ક્રમેણ સ્વજનૈઃ ક્ષુબ્ધૈસ્ તારાક્રન્દિતઘર્ઘરૈઃ । નિષ્કાલિતમ્ અમઙ્ગલ્યમ્ અપુનર્દર્શનાય તૈઃ
થોડા-થોડા કરીને, પોતાના જ ગભરાયેલા સગાંઓ દ્વારા, તાર જેવી ચીસો અને કરૂણ રડવાથી, એ શરમજનક રીતે, કદી પાછું ન જોવા મળે એવી રીતે, દૂર લઈ જવામાં આવ્યું.
નીતં શ્મશાનમ્ આશ્યાનવસાપઙ્કકલઙ્કિતમ્ । શુષ્કાશુષ્કજરત્ક્લિન્નકઙ્કાલશતસઙ્કુલમ્
એને સ્મશાનમાં લઈ જવામાં આવ્યું, જ્યાં ચરબી અને કાદવના ડાઘ હતાં, અને સુકાઈ ગયેલા, સડેલા અને ભીંજાયેલા હાડકાંઓના સૈંકડો ઢગલાં પડ્યા હતાં.
ગૃધ્રાભ્રચ્છન્નસૂર્યાંશુ ચિતાજ્વલનનિસ્તમઃ । શિવાશતમુખજ્વાલાજાલપલ્લવિતાવનિ
વાઘબાઘની વાદળ જેવી ટોળીઓએ સૂર્યકિરણોને ઢાંકી દીધા હતા; ચિતાની જ્વાળાઓએ અંધકારને ચીરી નાખ્યો હતો, અને જમીન પર અનેક શિયાળાઓના મોઢાંમાંથી નીકળતી અગ્નિની જ્વાળાઓ ફૂટી નીકળી હતી.
વહદ્રક્તસરિત્સ્નાતમદ્ગુકઙ્કોગ્રવાયસમ્ । રક્તાર્દ્રતન્ત્રીપ્રસરજાલબદ્ધજરત્ખગમ્
મોટા લોહીની નદીમાં સ્નાન કરેલું વૃદ્ધ પક્ષી, લોહીથી ભીંજાયેલા તંતુઓના જાળમાં ફસાયેલું, માગટ, ગીધ, કાગડો અને શિયાળ—all એના શરીરને ચીંધી રહ્યા છે.
તત્ર તે જ્વલને દીપ્તે ચક્રુસ્ તં ભસ્મસાચ્ છવમ્ । બાન્ધવાસ્ સલિલાપૂરં સમુદ્રા ઇવ વાડવે
ત્યાં, ધધકતા અગ્નિમાં, તેના સગાઓએ એ મૃતદેહને રાખમાં ફેરવી દીધો, જેમ વરસાદના મેઘોથી સમુદ્ર પાણીથી ભરાય છે.
ચિતિશ્ ચટચટાસ્ફોટૈશ્ શવમ્ આશુ દદાહ તમ્ । શુષ્કેન્ધનવદ્ ઉચ્છૂનજ્વાલાજાલજટાવતી
ચિતા, તીવ્ર તડતડાટ સાથે, એ મૃતદેહને ઝડપથી બળી નાખે છે; સુકાયેલા લાકડાની જેમ, તેની જ્વાળાઓ વાંકડિયા વાળ જેવી ઊંચી ઉઠે છે.
અત્યુલ્લસચ્ચટચટારવમુક્તગન્ધવ્યાપ્તામ્બુવાહપટલો ઽસ્થિચયં હુતાશઃ । દન્તી વિરન્ધ્રમ્ ઇવ વેણુવનં સમન્તાદ્ ઉદ્વાન્તમેદુરરસં દલયાં ચકાર
ઘનઘોર તડતડાટ સાથે ધૂમ્રપટ ફેલાવતી અગ્નિએ હાડકાંના ઢગલાને ઘેરી લીધા; અને હાથી જેમ બાંસના વનને તોડે તેમ, એ અગ્નિએ ચારે બાજુ મજ્જા અને રસ ફેલાવી દીધા.
અથાપશ્યદ્ અસૌ ગાધિસ્ સ્વાધિપીવરયા ધિયા । અન્તર્જલસ્થ એવાન્તર્ આત્મનાત્મન્ય્ અનિર્મલે
પછી ગાધિએ પોતાની ઉન્નત બુદ્ધિથી પોતાને પોતાની અંદર, જાણે પાણીમાં ડૂબેલા હોય તેમ, અશુદ્ધ અવસ્થામાં જોયા.
હૂનમણ્ડલપર્યન્તગ્રામોપાન્તનિવાસિનામ્ । શ્વપચાનાં સ્ત્રિયો ગર્ભે સ્થિતમ્ આત્માનમ્ આકુલમ્
તેણે જોયું કે તેની આત્મા ગામની સીમ પર રહેતા ચંડાળ લોકોમાંની એક સ્ત્રીના ગર્ભમાં, શમશાનની આજુબાજુ, ચિંતિત અવસ્થામાં રહી છે.
ગર્ભવાસભયાક્રાન્તં પીડિતં પેલવાઙ્ગકમ્ । શ્વપચીહૃદયે સુપ્તં શ્વવિષ્ઠાયામ્ ઇવાઙ્કુરમ્
તે ગર્ભમાં રહેવાના ડરથી પીડાયેલી, નબળી દેહવાળી, ચંડાળ સ્ત્રીના હૃદયમાં, જાણે શ્વાનના વિસ્ટામાં અંકુર સુતો હોય તેમ, પોતાને જોયા.
શનૈઃ પક્વતયા કાલે પ્રસૂતં મેચકચ્છવિમ્ । શ્વપચ્યા પ્રાવૃષેવાબ્દં શ્યાવમ્ આવલિતં મલૈઃ
સમય જતાં, જ્યારે ગર્ભ પક્વ થયો, ત્યારે તે ચંડાળ સ્ત્રીમાંથી, વરસાદ પછીના વાદળ જેવો, કાંઈક પીળો અને ગંદકીથી ઢંકાયેલો જન્મ્યો.
સમ્પન્નં શ્વપચાગારે શિશું શ્વપચવલ્લભમ્ । ઇતશ્ ચેતશ્ ચ ગચ્છન્તમ્ ઉત્પીડમ્ ઇવ યામુનમ્
એક શ્વપચના ઘરમા, શ્વપચને પ્રેમ કરતો એક બાળક, અહીંથી ત્યાં ફરતો, લહેરોથી ઉલઝળપળ થતી યમુના જેવી હાલતમાં હતો.
દ્વાદશાબ્દદશાં યાતં સંસ્થિતં ષોડશાબ્દિકમ્ । પીવરાંસમ્ ઉદારાઙ્ગં પયોદમ્ ઇવ મેદુરમ્
બાળક જ્યારે બાર વર્ષનો થયો અને પછી સોળ વર્ષનો થયો, ત્યારે તેનો શરીર મજબૂત, પહોળા ખભા અને સુંદર આકારવાળો હતો, ઘનઘોર વાદળ જેવો.
સારમેયપરીવારં વિહરન્તં વનાદ્ વનમ્ । નિઘ્નન્તં મૃગલક્ષાણિ પૌલિન્દીં સ્થિતિમ્ આસ્થિતમ્
તે બાળક કૂતરાઓની ટોળકી સાથે વનવન ભટકતો, હરણોના જૂથનો શિકાર કરતો અને પૌલિંદ લોકોની રીતિ પ્રમાણે જીવન જીવતો હતો.
તમાલં લતયેવાથ શ્રિતં શ્વપચકાન્તયા । સ્તનસ્તબકશાલિન્યા નવપલ્લવહસ્તયા
પછી, જેમ લતા તમાળ વૃક્ષને વળી જાય છે, તેમ શ્વપચની સુંદર દિકરી, નવપલ્લવ જેવી નાજુક હાથે અને સ્તનકુંજોથી શોભાયમાન, તેને મળીને રહી.
શ્યામયા કલિકાજાલદશનામલમાલયા । નવવલ્લભયા ભૂરિવિલાસવલિતાઙ્ગયા
કાળી છોકરી, કળિયાંની વણેલી વણમાલથી શોભતી, સફેદ દાંતવાળી, નવા પ્રેમી સાથે, રમતી રમતી એના અંગો લહેરાતા હતા.
વિલસન્તં વનાન્તેષુ તયા સહ નવેષ્ટયા । શ્યામલં શ્યામયા ભૃઙ્ગં ભૃઙ્ગ્યેવ કુસુમર્દ્ધિષુ
વનના કિનારે, નવી સાથીની સાથે, કાળો યુવાન કાળી છોકરી સાથે રમતો હતો, જાણે ફૂલોમાં મધમાખી પોતાની સાથી સાથે રમે છે એમ.
નવપર્ણલતાપત્ત્રવસનં વ્યસનાન્તરમ્ । વિન્ધ્યકાન્તારમ્ આકારમ્ અભ્યાગતમ્ ઇવોદ્ભટમ્
તાજા પાંદડા અને વેલીઓના વસ્ત્ર પહેરીને, જુદી જ મુશ્કેલીમાં, જાણે વિંધ્યના જંગલમાં હમણાં જ આવ્યો હોય એવો જંગલી દેખાતો હતો.
વિશ્રાન્તં વનકુઞ્જેષુ સુપ્તં ગિરિદરીષુ ચ । નિલીનં પત્ત્રકુઞ્જેષુ ગુલ્મકેષુ કૃતાલયમ્
વનના ઝાડીઓમાં આરામ કરતો, પહાડની ગુફાઓમાં ઊંઘતો, પાંદડાની ઝાંખરમાં છુપાયેલો, ઝાડપાંખમાં પોતાનું ઘર બનાવતો હતો.
કિઙ્કિરાતાવતંસાઢ્યં યૂથિકાસ્રગ્વિભૂષિતમ્ । કેતકોત્તંસસુભગં સહકારસ્રગાકુલમ્
કિંકિરાટના ફૂલોની વેણી પહેરેલી, યુથિકા (મોગરા)ના હારથી શોભાયમાન, વાળમાં કેતકીનું ફૂલ ગૂંથેલું અને સહકારના ફૂલોની વેણીઓથી ભરપૂર એવી સુંદરતા ધરાવતી હતી.
લુલિતં પુષ્પશય્યાસુ ભ્રાન્તમ્ અબ્ધિતટેષુ ચ । તજ્જ્ઞં કાનનકોશેષુ બહુજ્ઞં મૃગમારણે
ફૂલોની શૈયા પર લહેરાતો, દરિયાના કિનારે ફરતો, જંગલના રહસ્યો જાણનારો અને પ્રાણીઓના શિકારમાં કુશળ હતો.
પ્રાસૂત સો ઽથ શૈલેષુ પુત્રાન્ નિજકુલાઙ્કુરાન્ । અત્યન્તવિષમોદર્કાન્ ખદિરઃ કણ્ટકાન્ ઇવ
પછી, પર્વતોમાં તેણે પોતાના કુળના વાવેતર જેવા પુત્રોને જન્મ આપ્યો, જે ખૂબ જ કઠોર સ્વભાવના અને ખદિરના કાંટાઓ જેવી તીવ્ર અસરવાળા હતા.
કલત્રવન્તં સમ્પન્નં સ્થિતં પ્રક્ષીણયૌવનમ્ । શનૈર્ જર્જરતાં યાતં વૃષ્ટિહીનમ્ ઇવ સ્થલમ્
પત્નીવાળો, સુખી, સ્થિર અને યુવાની ઓગળી ગયેલી, એ ધીમે ધીમે વૃદ્ધાવસ્થામાં પ્રવેશ્યો, જેમ વરસાદ વગરનું જમીન સુકાઈ જાય છે.
તતો હૂનહતગ્રામં જન્મદેશમ્ ઉપેત્ય તમ્ । સંસ્થિતં મઠિકાં પર્ણૈઃ કૃત્વા દૂરે મુનીન્દ્રવત્
પછી તે પોતાના જન્મસ્થળે પાછો ગયો, જે ગામ લૂંટાઈને બરબાદ થઈ ગયું હતું. ત્યાંથી થોડું દૂર, મહાન ઋષિ જેવો, પાંદડાંથી એક ઝૂંપડી બનાવીને રહેવા લાગ્યો.
જરાજરઢતાં યાતં સ્વદેહસમપુત્રકમ્ । જીર્ણપ્રાયરસશ્વભ્રતમાલતરુસન્નિભમ્
પછી પોતાનું શરીર અને સંતાનો વૃદ્ધાવસ્થામાં, જાણે જમીનમાં પડેલા જૂના ખાડા કે સુકાઈ ગયેલા માલા વૃક્ષ જેવું, બળહીન અને વૃદ્ધ બની ગયા.
પ્રૌઢં શ્વપચગાર્હસ્થ્યં કુર્વાણં બહુબાન્ધવમ્ । કરઞ્જકુઞ્જવનવત્ પરાં વૃદ્ધિમ્ ઉપાગતં
તે પછી, તે અનેક સગાં-વહાલાઓથી ઘેરાયેલો, શ્વપચોના કુટુંબમાં પૂર્ણપણે સ્થિર થયો અને કરંજના વન જેવી પરમ વૃદ્ધાવસ્થામાં પહોંચી ગયો.
અથાપશ્યદ્ અસૌ ગાધિર્ યાવત્ તસ્ય કલત્રિણઃ । જરઢશ્વપચેશસ્ય સ્વાત્મનો ભ્રમકારિણઃ
ત્યારે ગાધિએ જોયું કે, જયાં સુધી એ વૃદ્ધ શ્વપચ અને તેની પત્ની જીવતા હતા, ત્યાં સુધી પોતાનું મન સતત ભટકતું અને ગૂંચવણ પેદા કરતું રહ્યું.
તત્ કલત્રમ્ અશેષેણ નીતમ્ આદૃતમન્યુના । આસારપવનેનાશુ વનપર્ણગણો યથા
તેની પત્ની દુર્ભાગ્યની પવનમાં એવી રીતે વહેંચાઈ ગઈ, જેમ જંગલનાં પાંદડાં બિનમૂલ્ય પવનમાં ઝડપથી ઉડી જાય છે.