દેહપુષ્પે ત્વમ્ આમોદો દેહેન્દૌ ત્વ્ અમૃતામૃતમ્ । રસસ્ ત્વં દેહવિટપે શૈત્યં દેહહિમે ભવાન્
શરીરરૂપી ફૂલમાં તું સુગંધ છે, શરીરના ચંદ્રમાં તું અમૃત અને અમૃતનો અભાવ છે; શરીરરૂપી વૃક્ષમાં તું સ્વાદ છે, અને શરીરના હિમમાં તું ઠંડક છે.
ત્વય્ય્ અસ્તિ ચિન્મયસ્ સ્નેહશ્ શરીરક્ષીરસર્પિષિ । ત્વમ્ અન્તર્ અસ્ય દેહસ્ય દારુણ્ય્ અગ્નિર્ ઇવ સ્થિતઃ
શરીરના દૂધ અને ઘીમાં ચેતનાથી ભરેલો સ્નેહ તારી અંદર છે; તું આ શરીરના અંદર લાકડામાં રહેલા અગ્નિ જેવો વસે છે.
ત્વમ્ અપામ્ ઉત્તમાસ્વાદઃ પ્રાકાશ્યં તેજસામ્ અપિ । અવગન્તા ત્વમ્ અર્થાનાં ત્વં ભાસામ્ અવભાસકઃ
પાણીમાં શ્રેષ્ઠ સ્વાદ તું જ છે, પ્રકાશોમાં પણ તેજ તું જ છે; તું જ બધાં વિષયોને જાણનાર છે અને તું જ બધાં પ્રકાશને પ્રકાશિત કરનાર છે.
સ્પન્દસ્ ત્વં સર્વવાયૂનાં ત્વં મનોહસ્તિનો મદઃ । પ્રજ્ઞાનલશિખાયાસ્ ત્વં પ્રાકાશ્યં તૈક્ષ્ણ્યમ્ એવ ચ
તમે બધા પવનોમાંની કંપન શક્તિ છો, મનરૂપી હાથીનું ઉલ્લાસ પણ તમે જ છો; જ્ઞાનની જ્યોતનું તેજ અને તીખાશ પણ તમારું જ સ્વરૂપ છે.
ત્વદ્વશાદ્ દીપવન્ માયા ક્વાપિ સમ્પ્રવિલીયતે । દીપવત્ પુનર્ અન્યત્ર સમુદેતિ કુતો ઽપિ સા
તમારી શક્તિથી માયા ક્યાંક દીવો બુઝાય તેમ અદૃશ્ય થઈ જાય છે અને ફરીથી ક્યાંક બીજે દીવો બળે તેમ પાછી પ્રગટે છે.
ત્વયિ સંસારવર્તિન્યઃ પદાર્થાવલયસ્ તથા । કટકાઙ્ગદકેયૂરયુક્તયઃ કનકે યથા
જેમ સોનામાં કડાં, કાંગણ અને પાયલ જેવી વસ્તુઓ બને છે, તેમ સંસારરૂપあなたમાં બધાં પદાર્થોના ગોળો વસે છે.
ભવાન્ અયમ્ અયં ચાહં ત્વં શબ્દૈર્ એવમાદિભિઃ । સ્વયમ્ એવાત્મનાત્માનં લીલયા સ્તૌષિ વક્ષિ ચ
આ તમે છો, આ હું છું—આવી બધી વાતો દ્વારા તમે પોતે જ પોતાની જ મહિમા રમતમાં ગાવો છો અને કહો છો.
મન્દાનિલવિનુન્નો ઽબ્દો ગજાશ્વનરદૃષ્ટિભિઃ । યથા સંલક્ષ્યતે વ્યોમ્નિ તથા ત્વં ભૂતદૃષ્ટિભિઃ
હળવા પવનથી હલનારા વાદળો આકાશમાં ક્યારેક હાથી, ઘોડા કે માણસ જેવી આકારમાં દેખાય છે; એ જ રીતે, તું પણ ઇન્દ્રિયોની નજરે અનેક રૂપોમાં દેખાય છે.
યથા હયગજાકારૈર્ જ્વાલા લસતિ વહ્નિષુ । તથૈવાવ્યતિરિક્તસ્ ત્વં દૃશ્યૈર્ વસસિ સૃષ્ટિષુ
જેમ અગ્નિની જ્વાળાઓ ક્યારેક ઘોડા કે હાથી જેવા આકારમાં ચમકે છે, એ જ રીતે, તું એકરૂપ અને અવિભાજ્ય રહીને સર્વ સૃષ્ટિમાં વિવિધ રૂપે વસે છે.
ત્વં બ્રહ્માણ્ડકમુક્તાનામ્ અચ્છિન્નસ્ તન્તુર્ આતતઃ । ક્ષેત્રં ત્વં ભૂતસસ્યાનાં ચિદ્રસાયનસેકિનામ્
તું બ્રહ્માંડરૂપ મણિઓમાં વિસ્તરાયેલ એક અખંડ દોર છે; તું તત્વરૂપ પાકના ખેતર છે અને તું જ ચેતનાના અમૃતથી સિંચન કરનાર છે.
અસત્ તદ્ અનભિવ્યક્તં પદાર્થાનાં પ્રકાશ્યતે । ત્વયા તત્ત્વં યથા પક્ત્રા માંસાનાં સ્વાદવેદનમ્
જે અસત્ય અને અજ્ઞાત છે, તે તારી જ હાજરીથી સ્પષ્ટ થાય છે; જેમ જીભથી માંસનો સાચો સ્વાદ જાણી શકાય છે, તેમ તું જ બધું પ્રગટ કરે છે.
વિદ્યમાનાપિ વસ્તુશ્રીર્ ન સ્થિતા ત્વયિ ન સ્થિતે । વનિતારૂપલાવણ્યસત્તેવ ગતચક્ષુષઃ
કોઈ વસ્તુની ચમક હોય તો પણ, તું ન હોય ત્યારે એ ટકી શકતી નથી—જેમ કોઈના માટે જો દ્રષ્ટિ જ ન હોય તો સ્ત્રીનું સૌંદર્ય અને આકર્ષણ પણ અર્થહીન બની જાય છે.
સદ્ અપીહ ન સત્તાયૈ વસ્તુ નાકલિતં ત્વયા । તુષ્ટયે ન સ્વલાવણ્યં મકુરાપ્રતિબિમ્બિતમ્
અહીં કોઈ વસ્તુ હાજર હોય તો પણ, તારી ઓળખ વિના એ સાચી હકીકત પામતી નથી—જેમ પોતાનું સૌંદર્ય પણ ત્યારે જ આનંદ આપે છે જ્યારે એ દર્પણમાં દેખાય છે.
લુઠતિ ત્વાં વિના દેહઃ કાષ્ઠલોષ્ટસમઃ ક્ષિતૌ । સન્ન્ અપ્ય્ અસત્તયૈવાત્તો યામાસ્વ્ ઇવ રવિં વિના
તું ન હોય ત્યારે શરીર જમીન પર લાકડાં કે માટીના ગાંઠ જેવું નિર્જીવ બની જાય છે; હાજર હોવા છતાં એ ગેરહાજર જેવું જ છે—જેમ રાતના પહોરો સૂર્ય વિના અસ્તિત્વહીન લાગે છે.
સુખદુઃખક્રમઃ પ્રાપ્ય ભવન્તં પરિનશ્યતિ । પ્રાકાશ્યમ્ આસાદ્ય યથા તમસ્ તેજો ઽથ વા હિમમ્
સુખ અને દુઃખનું આવવું-જવું તને મળ્યા પછી લય પામે છે—જેમ પ્રકાશ આવતાં અંધકાર ઓગળી જાય છે, અથવા સૂર્ય ઉગતાં હિમ પણ વિલિન થઈ જાય છે.
ત્વદાલોકનયૈવૈતે સ્થિતિં યાન્તિ સુખાદયઃ । સૂર્યાલોકનયા પ્રાતર્ વર્ણાશ્ શુક્લાદયો યથા
તમે દેખાવ છો એ જ ક્ષણે સુખ વગેરે વસ્તુઓ પ્રગટ થાય છે, જેમ સૂર્યના પ્રકાશથી સવારે સફેદ વગેરે રંગો દેખાય છે.
લબ્ધાત્માનો વિનશ્યન્તિ સમ્બન્ધક્ષણ એવ તે । તે તમાંસીવ દીપસ્ય દૃષ્ટાવ્ એવ વ્રજન્ત્ય્ અલમ્
પોતાનો સ્વરૂપ મેળવે છે એ જ ક્ષણે, સંબંધ થાય છે ત્યારે જ એ બધું નાશ પામે છે; જેમ દીવો દેખાય ત્યારે અંધકાર તરત જ દૂર થઈ જાય છે.
તમસ્તા તમસો દીપાસત્તાયાં સ્ફુટતાં ગતા । દીપસમ્બન્ધસમયે સા ચોત્પત્ય વિનશ્યતિ
દીવો ન હોય ત્યારે અંધકાર પોતાનું સ્વરૂપ સ્પષ્ટ રીતે બતાવે છે; પણ દીવો આવે ત્યારે એ અંધકાર ઊભો થાય છે અને તરત જ લુપ્ત થઈ જાય છે.
તથૈવ સુખદુઃખશ્રીર્ દૃષ્ટ્વૈવ ત્વામ્ અનામયમ્ । જાયતે જાતમાત્રૈવ સર્વનાશેન નશ્યતિ
એ જ રીતે, સુખ અને દુઃખની મહિમા, જ્યારે તમને — જે કોઈ રોગથી મુક્ત છો — જોવે છે, ત્યારે તરત જ જન્મે છે અને સર્વનાશ સાથે તરત જ નાશ પામે છે.
ભઙ્ગુરત્વાદ્ ઇહ સ્થાતું કાલં નાણુમ્ અપિ ક્ષમા । નિમેષલક્ષભાગાખ્યા તન્વી કાલકલા યથા
અહીં એની નાજુકતાને કારણે એ એક ક્ષણ પણ ટકી શકતી નથી; જેમ પળના લાખમાં એક ભાગ જેટલો સૂક્ષ્મ સમય હોય છે, એમ એ સમય પણ બહુ નાજુક છે.
ગત્વરી નશ્વરી તન્વી સુખદુઃખાદિભાવના । સ્ફુરતિ ત્વત્પ્રસાદેન ત્વયિ દૃષ્ટે વિલીયતે
આનંદ, દુઃખ અને બીજા બધા ભાવો ક્ષણિક, નાશવાન અને બહુ સૂક્ષ્મ છે; એ તારા કૃપાથી જ પ્રગટે છે અને તને જોતા જ ઓગળી જાય છે.
ત્વદાલોકક્ષણોદ્ભૂતા ત્વદાલોકક્ષણક્ષયા । મૃતૈવ જાતા જાતૈવ મૃતા કેનોપલક્ષ્યતે
તારી ઝાંખી મળતાં જ જે જન્મે છે અને તારી ઝાંખી મળતાં જ જે લય પામે છે, એ તો જન્મી પણ ગઈ અને મરી પણ ગઈ — આને કોણ જાણી શકે?
ક્ષણમ્ અપ્ય્ અસ્થિરં વસ્તુ કથં કાર્યકરં ભવેત્ । તરઙ્ગૈર્ ઉત્પલાકારૈર્ માલા કથમ્ ઇવોમ્ભ્યતે
જે વસ્તુ એક ક્ષણ પણ સ્થિર નથી, એ કઈ રીતે કોઈ કાર્ય કરી શકે? જેમ તરંગોથી કમળ જેવી માળા બને નહીં, એમ.
યદિ જાતવિનિર્નષ્ટં ક્રિયાં વસ્ત્વ્ અકરિષ્યત । તદારંસ્યત લોકો ઽયં માલાં કૃત્વા તડિદ્ગુણૈઃ
જો કોઈ વસ્તુ જન્મીને પછી નાશ પામી હોય અને તે પછી પણ કંઈક કરી શકે, તો આ જગત વીજળીના તારોથી માળા ગાંઠી નાખે તેમ બને.
ઇમાં સુખાદિકાં લક્ષ્મીં વિવેકિજનચેતસિ । સ્થિતસ્ સન્ નૈવ ગૃહ્ણાસિ ન જહાસિ સમસ્થિતે
તમે વિવેકી મનમાં સ્થિર રહીને પણ સુખાદિ સમૃદ્ધિને ન તો સ્વીકારો છો કે ન તો ત્યાગો છો, બસ સમતામાં સ્થિર રહો છો.
અવિવેકિનિ યો ઽસિ ત્વં સ ભવાત્મન્ યદૃચ્છયા । તદ્રૂપકથનેનાલં મમામલપદાસ્પદ
તમે જ્યારે અવિવેકી છો ત્યારે માત્ર સંયોગવશ આત્મારૂપે દેખાવ છો; એ સ્વરૂપનું વર્ણન કરવું મારા નિર્મળ અવસ્થાથી દૂર છે, એટલે એનું વર્ણન કરવું જરૂરી નથી.
નિરીહેણ નિરંશેન નિરહઙ્કૃતિના ત્વયા । સતૈવાપ્ય્ અસતેવાપિ કર્તૃત્વમ્ ઉરરીકૃતમ્
તમે જ્યારે નિરાશા, નિર્ભાગ અને નિરહંકાર છો, ત્યારે પણ તમે હોય કે ન હોય, કર્તાપણું તો સ્વીકારી જ લો છો.
જય પ્રોડ્ડામરાકાર જય શાન્તિપરાયણ । જય સર્વાગમાતીત જય સર્વાગમાસ્પદ
જય હો તમને, જેમનું રૂપ દ્રઢ અને તેજસ્વી છે! જય હો તમને, જે હંમેશાં શાંતિમાં સ્થિર છે! જય હો તમને, જે બધા શાસ્ત્રો કરતાં ઉપર છે! જય હો તમને, જે બધા શાસ્ત્રોનું આધારસ્થાન છે!
જય જાત જયાજાત જય ક્ષત જયાક્ષત । જય ભાવ જયાભાવ જય જેય જયાજય
જય જન્મેલા ને, જય અજન્મા ને! જય ઘાયલ થયેલા ને, જય અઘાયલ ને! જય છે તે ને, જય નથી તે ને! જય વિજયી ને, જય અજેય ને!
ઉલ્લસામ્ય્ ઉપશામ્યામિ તિષ્ઠામ્ય્ અતિગતો ઽસ્મિ ચ । જયી જયામિ જીવામિ નમો મહ્યં નમો ઽસ્તુ તે
હું ઉજળી ઊઠું છું, હું શાંત થાઉં છું, હું સ્થિર રહું છું અને હું બધું પાર કરી ગયો છું. હું વિજયી છું, હું જીતું છું, હું જીવું છું. મને વંદન, તમને પણ વંદન.