વેદવેદાન્તસિદ્ધાન્તતર્કપૌરાણગીતિભિઃ । યો ગીતસ્ સ કથં હ્ય્ આત્મા વિજ્ઞાતો યાતિ વિસ્મૃતિમ્
જે વ્યક્તિ વેદ, ઉપનિષદ, તર્ક, પુરાણ અને ગીતોમાંથી મળેલા સિદ્ધાંતો સાથે ગાયન કરે છે—એવો આત્મા, એકવાર ઓળખાઈ જાય પછી, ભૂલાઈ કેવી રીતે શકે?
સૈવેહ દેવ ભોગાલી સુભગાપીયમ્ અદ્ય મે । અન્તર્ ન સ્વદતે સ્વચ્છે ત્વયિ દૃષ્ટે પરાપરે
હે દેવ, આજના આ સુખદાયક ભોગો મને તો બહુ ગમ્યા છે, પણ અંદરથી તો એમાં મીઠાશ જ નથી રહી, કેમ કે, હે પરમ પવિત્ર, તું જ્યારે દેખાય છે ત્યારે બીજું બધું ફિકું લાગે છે.
ત્વયા વિમલદીપેન ભાનુઃ પ્રકટતાં ગતઃ । ત્વયા શીતતુષારેણ ચન્દ્રશ્ શિશિરતાં ગતઃ
તારા નિર્મળ પ્રકાશથી સૂર્ય પ્રકાશમાન થયો છે, અને તારા ઠંડા સ્પર્શથી ચંદ્રમા શીતળ બન્યો છે.
ત્વયૈતે ગુરવશ્ શૈલાસ્ ત્વયૈતે દ્યુચરા ધૃતાઃ । ત્વયૈવેયં ધરા ધીરા ત્વયૈવામ્બરમ્ અમ્બરમ્
આ મહાન પર્વતો તારા કારણે ઊભા છે, આ આકાશમાં રહેતા દેવતાઓ તારા આધારથી ટકેલા છે, આ ધરતી પણ તારા કારણે સ્થિર છે અને આકાશ પણ તારા જ કારણે આકાશ છે.
દિષ્ટ્યા મત્તામ્ અસિ પ્રાપ્તો દિષ્ટ્યા ત્વત્તામ્ અહં ગતઃ । અહં ત્વં ત્વમ્ અહં દેવ દિષ્ટ્યા ભેદો ઽસ્તિ નાવયોઃ
સૌભાગ્યથી તું આનંદમાં છે અને એ જ સૌભાગ્યથી હું તને મેળવ્યો છું. હે દેવ, હું તું છું અને તું હું છે; અમારા વચ્ચે કોઈ ભેદ જ રહ્યો નથી, એ પણ સૌભાગ્યથી.
અહં ત્વમ્ ઇતિ શબ્દાભ્યાં પર્યાયાભ્યાં મહાત્મનઃ । તવ વા મમ વા સાધો સમ્પૃક્તાભ્યાં નમો નમઃ
હે મહાનાત્મા, 'હું' અને 'તુ' એવા બે શબ્દો, કે જે ક્યારેક એકબીજાના સ્થાને વપરાય છે, એથી બનેલા તારો કે મારો અર્થ ભેળાઈ જાય છે—એવા તને વારંવાર વંદન છે, હે સજ્જન.
નમો મહ્યમ્ અનન્તાય નિરહઙ્કારરૂપિણે । નમો મહ્યમ્ અરૂપાય નમશ્ શમનસદ્મને
મારે પોતાને, અનંત સ્વરૂપ, અહંકારથી રહિત, નિરૂરૂપ અને શાંતિના નિવાસસ્થાન એવા મને વંદન છે.
મય્ય્ આત્મનિ સમે સ્વચ્છે સાક્ષિભૂતે નિરાકૃતૌ । દિક્કાલાદ્યનવચ્છિન્ને સ્વાત્મન્ય્ એવેહ તિષ્ઠતિ
મારા અંદર, જે આત્મા સમાન, શુદ્ધ, સાક્ષીરૂપ, નિરૂરૂપ અને દિશા કે સમયથી બંધાયેલો નથી—એવો મારોજ આત્મા અહીં સ્થિર છે.
મનઃ પ્રક્ષોભમ્ આયાતિ સ્ફુરન્તીન્દ્રિયસંવિદઃ । શક્તિર્ ઉલ્લસતિ સ્ફારા પ્રાણાપાનપ્રવાહિની
મન ચંચળ બને છે, ઇન્દ્રિયોની જાણવણી તેજસ્વી બને છે; પ્રાણ અને અપાનના પ્રવાહને ચલાવતી શક્તિ વ્યાપક રીતે પ્રકાશે છે.
વહન્તિ દેહયન્ત્રાણિ કૃષ્ટાન્ય્ આશાવરત્રયા । ચર્મમાંસાસ્થિદિગ્ધાનિ મનસ્સારથિમન્તિ ચ
આ શરીરરૂપી યંત્રો ઇચ્છાની ત્રણ દોરથી ખેંચાય છે, ચામડી, માંસ અને હાડકાંથી લિપ્ત છે અને મન એનું રથચાલક છે.
અયં સંવિદ્વપુર્ અહં ન ક્વચિન્ ન કૃતાસ્પદઃ । દેહઃ પતતુ વોદેતુ સ્વયાભિમતયેચ્છયા
આ જ્ઞાનરૂપી શરીર, જે 'હું' છું, ક્યારેય ક્યાંય સ્થિર થતું નથી; શરીર પોતે ઇચ્છે તેમ પડી જાય કે ચાલે, તેને તેની મરજી પર છોડી દો.
ચિરાદ્ અહમ્ અહં જાતસ્ સ્વાત્મલાભશ્ ચિરાદ્ અયમ્ । ચિરાદ્ ઉપશમં યામિ કલ્પસ્યાન્તે જગદ્ યથા
લાંબા સમય પછી હું સાચા અર્થમાં 'હું' બન્યો છું; લાંબા સમય પછી મને પોતાનું સ્વરૂપ મળ્યું છે; લાંબા સમય પછી હું શાંતિમાં જઈ રહ્યો છું, જેમ યુગના અંતે જગત શાંત થાય છે.
ચિરાત્ સંસારગામિત્વાદ્ દીર્ઘસંસારવર્ત્મનિ । વિશ્રાન્તો ઽસ્મિ ચિરશ્રાન્તઃ કલ્પસ્યાન્ત ઇવાનિલઃ
લાંબા સમય સુધી સંસારના લાંબા માર્ગે ફર્યા પછી, હવે હું, બહુ થાકી ગયો હતો, અંતે આરામ પામ્યો છું, જેમ યુગના અંતે પવન શાંત થઈ જાય છે.
સર્વાતીતાય સર્વાય તુભ્યં મહ્યં નમો નમઃ । તેભ્યો ઽપિ ચ નમો ઽસ્ત્વ્ એવ યે ત્વાં માં પ્રવદન્તિ વા
હે સર્વને વટાવનારા અને સર્વમાં રહેનારા, તને અને મને વારંવાર વંદન છે. અને જે લોકો તારી કે મારી વાત કરે છે, તેમને પણ વંદન છે.
અખિલાનન્તસમ્ભોગા ન સ્પૃષ્ટા દોષદૃષ્ટિભિઃ । જયત્ય્ અકૃતસમ્ભારા સાક્ષિતા પરમાત્મનઃ
જે પરમાત્માની સાક્ષીભાવમાં રહે છે, જેને અનંત ભોગોનો અનુભવ નથી થયો અને જે કોઈ દોષ કે ખોટથી અસ્પર્શિત છે, એ વિજયી છે.
આત્મન્ પુષ્પ ઇવામોદશ્ શસ્ત્રપિણ્ડ ઇવાનલઃ । તિલે તૈલમ્ ઇવાસ્મિંસ્ ત્વં સર્વત્ર વપુષિ સ્થિતઃ
જેમ ફૂલમાં સુગંધ, લાકડામાં અગ્નિ અને તલમાં તેલ છુપાયેલું હોય છે, તેમ તું દરેક શરીરમાં રહેલો છે.
હંસિ પાસિ દદાસિ ત્વમ્ અવસ્ફૂર્જસિ વલ્ગસિ । અનહઙ્કૃતિરૂપો ઽપિ ચિત્રેયં તવ માયિતા
તું મારતો, રક્ષતો, આપતો, ગર્જતો અને ઉછળતો છે—પણ તારો સ્વભાવ તો અહંકારરહિત છે, છતાં તારી આ અદભુત માયા દેખાય છે.
જયસીશ જ્વલદ્દીપ્તિસ્ સર્વમ્ ઉન્મીલયઞ્ જગત્ । જયસ્ય્ અપગતારમ્ભં જગદ્ ભૂયો નિમીલયન્
જય હો પ્રભુ, જે પ્રખર તેજથી ઉજળી રહ્યા છો અને આખું જગત ખુલ્લું કરી દો છો; અને જય હો તમને, જે બધું આરંભ પાછું ખેંચી, જગત ફરી બંધ કરી દો છો.
પરમાણોસ્ તવૈવાન્તર્ ઇદં સંસારમણ્ડલમ્ । વટશ્ ચ વટધાનાયાં બભૂવાસ્તિ ભવિષ્યતિ
તમારા એક અણુમાં પણ આખું સંસારનું ગોળ છે; જેમ વટવૃક્ષનું બીજમાં વટવૃક્ષ હતો, છે અને રહેશે.
હયદ્વિપરથાકારૈર્ યદ્વત્ ખે દૃશ્યતે ઽમ્બુદઃ । તદ્વદ્ આલક્ષ્યસે દેવ પદાર્થશતવિભ્રમૈઃ
જેમ આકાશમાં વાદળ ક્યારેક ઘોડા, હાથી કે રથ જેવા દેખાય છે, તેમ, પ્રભુ, તમે અનેક વસ્તુઓના ભ્રમમાં દેખાવ છો.
ભવાનાં ભૂરિભઙ્ગાનામ્ અભાવાય ભવાધિપઃ । ભવ ભાવવિમુક્તાત્મા ભાવાભાવબહિષ્કૃતઃ
તમે અનેક રૂપોના અંત માટે ભવના સ્વામી છો; તમે એ આત્મા તરીકે રહો, જે સર્વ ભાવોથી મુક્ત છે, અને જે હોવા-નહોવાને પાર છે.
જહિ માનં મદં કોપં કાલુષ્યં ક્રૂરતાં તથા । ન મહાન્તો નિમજ્જન્તિ પ્રાકૃતે ગુણસઙ્કટે
અહંકાર, દંભ, ક્રોધ, અશુદ્ધિ અને ક્રૂરતા બધું જ છોડો; મહાન આત્માઓ તો સામાન્ય સ્વભાવની ચીકણાઈમાં કદી ફસાતા નથી.
પ્રાક્તનીર્ દીર્ઘદૌરાત્મ્યદશાસ્ સ્મૃત્વા પુનઃ પુનઃ । કો ઽહં કિં તદ્ બભૂવેતિ હસ મુક્તાચ્છટાસિતમ્
પહેલાની લાંબી દુઃખદ અવસ્થાઓ વારંવાર યાદ કરો અને પોતાને પૂછો: 'હું કોણ હતો? એ શું હતું?'—અને સાચી મુક્તિના હાસ્ય સાથે હસો.
તે પ્રયાતાસ્ સમારમ્ભા ગતાસ્ તે દગ્ધવાસરાઃ । યેષુ ચિન્તાનલજ્વાલાજાલજીર્ણો ભવાન્ અભૂત્
એ બધા પ્રયત્નો હવે પૂરાં થયા, એ દિવસો પણ વીતી ગયા અને ભસ્મ થઈ ગયા, જેમાં તમે ચિંતાની આગ અને ઉદ્વેગના જાળમાં સડતા હતા.
અદ્ય ત્વં દેહનગરે રાજા સ્ફારમનોરથઃ । ન દુઃખૈર્ ગૃહ્યસે નાપિ સુખૈર્ વ્યોમ કરૈર્ ઇવ
આજે તમે શરીરનગરીના રાજા છો, વિશાળ ઈચ્છાઓ ધરાવો છો; દુઃખ કે સુખ તમને સ્પર્શી શકતા નથી, જેમ આકાશને સૂર્ય કે ચંદ્રની કિરણો સ્પર્શી શકતી નથી.
અદ્યેન્દ્રિયદુરશ્વાંસ્ ત્વં જિત્વા જિતમનોગજઃ । ભોગારીન્ અભિતો ભઙ્ક્ત્વા સામ્રાજ્યમ્ અધિતિષ્ઠસિ
આજે તું ઇન્દ્રિયોના અશાંત ઘોડાઓને વશ કરી અને મનના હાથીને જીતીને, આસપાસના ભોગના શત્રુઓને તોડી, રાજસિંહાસન પર બેસ્યો છે.
અપારામ્બરપાન્થસ્ ત્વમ્ અજસ્રાસ્તમયોદયઃ । અવભાસકરો નિત્યં બહિર્ અન્તશ્ ચ ભાસ્કરઃ
તું અનંત આકાશમાં ફરતો મુસાફર છે, સતત ઉગતો અને અસ્ત થતો; તું હંમેશા પ્રકાશતો, બહાર અને અંદર બંનેમાં સૂર્ય જેવો છે.
સર્વદૈવાસિ સંસુપ્તશ્ શક્ત્યા સંવેદ્યસે વિભો । ભોગાલોકનલીલાર્થં કામિન્યા કામુકો યથા
હંમેશા, બધા દેવતાઓ ઊંઘતા હોય ત્યારે પણ, તું પોતાની શક્તિથી અનુભવાય છે, હે સ્વામી, ભોગ અને પ્રકાશની રમતમાં, જેમ પ્રેમિકા દ્વારા પ્રેમી ઓળખાય છે.
દૃક્ક્ષુદ્રાભિર્ ઉપાનીતં દૂરાદ્ રૂપમધુ ત્વયા । પીયતે સ્વીકૃતં શક્ત્યા નેત્રવાતાયનસ્થયા
દૃષ્ટિના મધમાખીઓ દૂરથી જે રૂપનું મધ લાવે છે, તે તું આંખોની ખિડકી પાસે બેઠો હોય ત્યારે, પોતાની શક્તિથી સ્વીકારીને પી જાય છે.
બ્રહ્માણ્ડકોટરોદ્વાન્તાઃ પ્રાણાપાનચરાસ્ ત્વયા । ગતાગતૈર્ બ્રહ્મપુરે સમ્પ્રેક્ષ્યન્તે પ્રતિક્ષણમ્
અગણિત બ્રહ્માંડના સીમાડા, જે શ્વાસ અને નિશ્વાસના પ્રવાહથી પાર થાય છે, એ બધું તું બ્રહ્મપુરમાં દરેક ક્ષણે, આવતાં-જતાં જોઈ રહ્યો છે.