દુરુત્તરાસ્ સમવિષમા મહાપદસ્ સુદુસ્સહાઃ પ્રભવનદીર્ઘદોષદાઃ । ગતાઃ ક્ષયં સમધિગતો મહેશ્વરશ્ ચિદવ્યયો વ્યપગતચિત્તમ્ અન્તરે
મોટા અવરોધો, જે પાર કરવું અને સહન કરવું અઘરા હતા અને લાંબા સમય સુધી દોષ પેદા કરતા હતા, હવે નાશ પામ્યા છે; અનંત ચૈતન્યરૂપ મહેશ્વર અંતરમાં પ્રાપ્ત થયો છે અને મન સંપૂર્ણપણે વિલિન થઈ ગયું છે.
આત્મન્ સર્વપદાતીત ચિરાત્ સંસ્મૃતિમ્ આગતઃ । દિષ્ટ્યા લબ્ધો ઽસિ ભગવન્ નમસ્ તે ઽસ્તુ ચિદાત્મને
હે આત્મા, તું બધા અવસ્થાઓને પાર કરી, લાંબા સમય પછી ફરી યાદમાં આવ્યો છે. શુભ સંજોગે તારો સાથ મળ્યો છે, હે પૂજનીય, ચેતન સ્વરૂપ તને વંદન છે.
અભિવન્દ્યાવલોક્યાયમ્ અલમ્ આલિઙ્ગ્યસે મયા । કો ઽન્યસ્ સ્યાદ્ ભગવન્ બન્ધુસ્ ત્વદૃતે ભુવનત્રયે
હવે તને વંદન કરીને, તને જોઈને, બસ, હું તને હૃદયથી ભેટી લઉં છું. હે ભગવાન, તારા સિવાય ત્રણેય લોકમાં બીજો કોઈ સગો કોણ હોઈ શકે?
હંસિ પાસિ દદાસિ ત્વં સ્તૌષિ યાસિ વિવલ્ગસિ । અયં પ્રાપ્તો ઽસિ દૃષ્ટો ઽસિ કિં કરોષિ ક્વ ગચ્છસિ
તું મારણ કરે છે, રક્ષા કરે છે, આપે છે, સ્તુતિ કરે છે, જાય છે, આનંદ કરે છે; હવે તું આવી ગયો છે, દેખાઈ રહ્યો છે—હવે શું કરે છે, ક્યાં જાય છે?
સ્વસત્તાપૂરિતાશેષવિશ્વ વિશ્વજનીન હે । સર્વત્ર લક્ષ્યસે નિત્યમ્ અધુના ક્વ પલાયસે
હે સર્વજીવનના મૂળ, તું તારી જ સત્તાથી આખું જગત ભરેલી છે, તું સર્વત્ર હંમેશા દેખાય છે—હવે ક્યાં ભાગી રહ્યો છે?
આવયોર્ અન્તરં ભૂરિજન્મવ્યવહિતાન્તરમ્ । અદૂરમ્ અદ્ય સમ્પન્નં દિષ્ટ્યા દૃષ્ટો ઽસિ બાન્ધવ
અમારા વચ્ચે અનેક જન્મોથી આવેલી દૂરીઓ આજે પૂર્ણ થઈ ગઈ છે; શુભ ભાગ્યે આજે તું મને મળ્યો છે, બાંધવ.
નમસ્ તે કૃતકૃત્યાય કર્ત્રે હર્ત્રે નમો ઽસ્તુ તે । નમસ્ સંસારનૃત્યાય નિત્યાય વિમલાત્મને
તને વંદન છે, જે બધું પૂર્ણ કરી ચૂક્યો છે; સર્જનહાર અને સંહારકને વંદન. સંસારના નૃત્યમાં લીન, શાશ્વત અને નિર્મળ આત્માને વંદન.
નમશ્ ચક્રાબ્જહસ્તાય નમશ્ ચન્દ્રાર્ધધારિણે । નમો વિબુધનાથાય નમસ્ તે પદ્મજન્મને
ચક્ર અને કમળ હાથે ધરાવનારને વંદન; અર્ધચંદ્ર ધારણ કરનારને વંદન; વિદ્વાનોના સ્વામી ને વંદન; કમળમાંથી જન્મેલા તને વંદન.
વાચ્યવાચકદૃષ્ટ્યૈવ ભેદો યો ઽયમ્ ઇહાવયોઃ । અસત્યા કલ્પનૈવૈષા વીચિવીચ્યમ્ભસોર્ ઇવ
અહીં આપણાં વચ્ચે બોલનાર અને બોલાતું એવું જે ભેદ દેખાય છે, એ ખોટી કલ્પના છે; જેમ તરંગ અને પાણી વચ્ચે કોઈ સચ્ચો ભેદ નથી.
ત્વમ્ એવાનન્તયાનન્તવસ્તુવૈચિત્ર્યરૂપયા । ભાવાભાવવિલાસિન્યા નિત્યયેહ વિજૃમ્ભસે
હે પરમાત્મા, તું જ અહીં અનંત રૂપે, અદભુત અને અવિનાશી સત્યની અનેકવિધતામાં સતત પ્રગટ થતો છે, અને તું જ સદા સત્તા અને અસત્તાના ખેલમાં વ્યસ્ત છે.
નમો દ્રષ્ટ્રે નમસ્ ત્વષ્ટ્રે નમો ઽનન્તવિકાસિને । નમસ્ સર્વસ્વભાવાય નમસ્ તે સર્વગામિને
હું દ્રષ્ટા તને વંદન કરું છું, સર્જનહાર તને વંદન કરું છું, અનંત વિસ્તરણ ધરાવનાર તને વંદન કરું છું, સર્વના સ્વરૂપ તને વંદન કરું છું, સર્વત્ર વિહાર કરનાર તને વંદન કરું છું.
પ્રતિજન્મ ચિરં બહ્વ્યો દીર્ઘદુઃખવતા મયા । ત્વયા માયોપદગ્ધેન દિગ્ધેન મહતૈનસા
દરેક જન્મમાં, લાંબા સમયથી, મેં અનેક લાંબા દુઃખ ભોગવ્યા છે, કેમ કે તારી માયાથી હું પીડિત થયો છું અને મહાપાપથી મલિન થયો છું.
આલોકિતા લોકદશા દૃષ્ટા દૃષ્ટાન્તદૃષ્ટયઃ । ન પ્રાપ્તસ્ ત્વં ત્વયા યેન કિઞ્ચિદ્ આસાદિતં ભવેત્
મેં જગતની સ્થિતિઓ જોયી છે, અનેક ઉદાહરણો અને દૃષ્ટિકોણો નિહાળ્યા છે, છતાં તારા દ્વારા એવું કશું પ્રાપ્ત થયું નથી જેનાથી કંઈ પ્રાપ્ત થાય.
સર્વં મૃત્કાષ્ઠપાષાણવારિમાત્રમ્ ઇદં જગત્ । નેહાસ્તિ ત્વદૃતે દેવ યત્પ્રાપ્તૌ નાભિવાઞ્છ્યતે
આ આખું જગત તો માટી, લાકડું, પથ્થર અને પાણી જ છે; હે પ્રભુ, આપ સિવાય અહીં એવું કશું નથી જેને મેળવવાની સાચી ઈચ્છા થાય.
દેવાયમ્ અદ્ય લબ્ધો ઽસિ દૃષ્ટો ઽસ્ય્ અધિગતો ઽસિ ચ । સમ્પ્રાપ્તો ઽસિ ગૃહીતો ઽસિ નમસ્ તે ઽસ્તુ ન મુચ્યસે
હે દેવ, આજે તમે પ્રાપ્ત થયા, જોવામાં આવ્યા, મળ્યા અને પકડી લેવાયા છો; આપને વંદન છે—કદાપિ આપથી વિયોગ ન થાય.
યો ઽક્ષ્ણોઃ કનીનિકારશ્મિજાલપ્રોતવપુસ્ સ્થિતઃ । દેવો દર્શનરૂપેણ કથં સો ઽન્તર્ ન દૃશ્યતે
જે ભગવાન આંખની પાંપણની કિરણોથી બનેલા રૂપે સ્થિત છે, એ જ દર્શનરૂપે છે—તો પછી એ આપણા અંદર કેમ દેખાતા નથી?
યસ્ ત્વક્પુષ્પે સ્પૃશન્ સ્પર્શગન્ધં તૈલં તિલે યથા । સ્પર્શમ્ અન્તઃ કરોત્ય્ એષ સ કથં નાનુભૂયતે
જેમ તલમાં તેલ, ફૂલની પાંખડીમાં સુગંધ અને સ્પર્શ રહેલા હોય છે, તેમ આ પરમાત્મા પણ સ્પર્શના રૂપે અંદર છે—તો પછી એ અનુભવાતા કેમ નથી?
યશ્ શબ્દશ્રવણાદ્ અન્તશ્ શબ્દશક્તિં પરામૃશન્ । રોમાઞ્ચં જનયત્ય્ અઙ્ગે સ દૂરસ્થઃ કથં ભવેત્
જે માણસ કોઈ અવાજ સાંભળીને અંદરથી એ અવાજની અસલ શક્તિ અનુભવે છે અને તેના શરીરે રોમાંચ આવે છે—એવો માણસ એ અવાજથી ક્યારેય દૂર કેવી રીતે રહી શકે?
જિહ્વાપલ્લવલગ્નાનિ સ્વતીતસ્યાઙ્ગતો ઽપિ ચ । સ્વદન્તે યસ્ય વસ્તૂનિ સ્વદતે સ ન કસ્ય વા
જીભના ટોચે ચોંટેલા, ભલે બીજાના શરીરનાં હોય, પણ જે કોઈ પણ વસ્તુઓનો સ્વાદ લે છે—એના માટે એ વસ્તુઓ કોના સ્વાદમાં નથી આવી?
પુષ્પગન્ધાન્ ઉપાદાય ઘ્રાણહસ્તેન દેહકમ્ । ય આલેપયતિ પ્રીત્યા કસ્યાસૌ ન મુખે સ્થિતઃ
ફૂલની સુગંધને નાકથી લઈ, જે આનંદથી પોતાના શરીરે લગાવે છે—એવો માણસ મોઢામાં નથી એવું કેવી રીતે કહી શકાય?
વેદવેદાન્તસિદ્ધાન્તતર્કપૌરાણગીતિભિઃ । યો ગીતસ્ સ કથં હ્ય્ આત્મા વિજ્ઞાતો યાતિ વિસ્મૃતિમ્
જે વ્યક્તિ વેદ, ઉપનિષદ, તર્ક, પુરાણ અને ગીતોમાંથી મળેલા સિદ્ધાંતો સાથે ગાયન કરે છે—એવો આત્મા, એકવાર ઓળખાઈ જાય પછી, ભૂલાઈ કેવી રીતે શકે?
સૈવેહ દેવ ભોગાલી સુભગાપીયમ્ અદ્ય મે । અન્તર્ ન સ્વદતે સ્વચ્છે ત્વયિ દૃષ્ટે પરાપરે
હે દેવ, આજના આ સુખદાયક ભોગો મને તો બહુ ગમ્યા છે, પણ અંદરથી તો એમાં મીઠાશ જ નથી રહી, કેમ કે, હે પરમ પવિત્ર, તું જ્યારે દેખાય છે ત્યારે બીજું બધું ફિકું લાગે છે.
ત્વયા વિમલદીપેન ભાનુઃ પ્રકટતાં ગતઃ । ત્વયા શીતતુષારેણ ચન્દ્રશ્ શિશિરતાં ગતઃ
તારા નિર્મળ પ્રકાશથી સૂર્ય પ્રકાશમાન થયો છે, અને તારા ઠંડા સ્પર્શથી ચંદ્રમા શીતળ બન્યો છે.
ત્વયૈતે ગુરવશ્ શૈલાસ્ ત્વયૈતે દ્યુચરા ધૃતાઃ । ત્વયૈવેયં ધરા ધીરા ત્વયૈવામ્બરમ્ અમ્બરમ્
આ મહાન પર્વતો તારા કારણે ઊભા છે, આ આકાશમાં રહેતા દેવતાઓ તારા આધારથી ટકેલા છે, આ ધરતી પણ તારા કારણે સ્થિર છે અને આકાશ પણ તારા જ કારણે આકાશ છે.
દિષ્ટ્યા મત્તામ્ અસિ પ્રાપ્તો દિષ્ટ્યા ત્વત્તામ્ અહં ગતઃ । અહં ત્વં ત્વમ્ અહં દેવ દિષ્ટ્યા ભેદો ઽસ્તિ નાવયોઃ
સૌભાગ્યથી તું આનંદમાં છે અને એ જ સૌભાગ્યથી હું તને મેળવ્યો છું. હે દેવ, હું તું છું અને તું હું છે; અમારા વચ્ચે કોઈ ભેદ જ રહ્યો નથી, એ પણ સૌભાગ્યથી.
અહં ત્વમ્ ઇતિ શબ્દાભ્યાં પર્યાયાભ્યાં મહાત્મનઃ । તવ વા મમ વા સાધો સમ્પૃક્તાભ્યાં નમો નમઃ
હે મહાનાત્મા, 'હું' અને 'તુ' એવા બે શબ્દો, કે જે ક્યારેક એકબીજાના સ્થાને વપરાય છે, એથી બનેલા તારો કે મારો અર્થ ભેળાઈ જાય છે—એવા તને વારંવાર વંદન છે, હે સજ્જન.
નમો મહ્યમ્ અનન્તાય નિરહઙ્કારરૂપિણે । નમો મહ્યમ્ અરૂપાય નમશ્ શમનસદ્મને
મારે પોતાને, અનંત સ્વરૂપ, અહંકારથી રહિત, નિરૂરૂપ અને શાંતિના નિવાસસ્થાન એવા મને વંદન છે.
મય્ય્ આત્મનિ સમે સ્વચ્છે સાક્ષિભૂતે નિરાકૃતૌ । દિક્કાલાદ્યનવચ્છિન્ને સ્વાત્મન્ય્ એવેહ તિષ્ઠતિ
મારા અંદર, જે આત્મા સમાન, શુદ્ધ, સાક્ષીરૂપ, નિરૂરૂપ અને દિશા કે સમયથી બંધાયેલો નથી—એવો મારોજ આત્મા અહીં સ્થિર છે.
મનઃ પ્રક્ષોભમ્ આયાતિ સ્ફુરન્તીન્દ્રિયસંવિદઃ । શક્તિર્ ઉલ્લસતિ સ્ફારા પ્રાણાપાનપ્રવાહિની
મન ચંચળ બને છે, ઇન્દ્રિયોની જાણવણી તેજસ્વી બને છે; પ્રાણ અને અપાનના પ્રવાહને ચલાવતી શક્તિ વ્યાપક રીતે પ્રકાશે છે.
વહન્તિ દેહયન્ત્રાણિ કૃષ્ટાન્ય્ આશાવરત્રયા । ચર્મમાંસાસ્થિદિગ્ધાનિ મનસ્સારથિમન્તિ ચ
આ શરીરરૂપી યંત્રો ઇચ્છાની ત્રણ દોરથી ખેંચાય છે, ચામડી, માંસ અને હાડકાંથી લિપ્ત છે અને મન એનું રથચાલક છે.