ઈહાનીહામયૈર્ અન્તર્ યા ચિદ્ આવલિતા મલૈઃ । સા હિ નોત્પતિતું શક્તા પાશબદ્ધેવ પક્ષિણી
ઈચ્છા અને દ્વેષથી બનેલ કલ્મષથી અંદરથી ઢંકાઈ ગયેલી ચેતના ખરેખર ઊડી શકતી નથી, જાણે કોઈ પક્ષી બંધાણમાં બાંધાઈ ગઈ હોય તેમ.
સઙ્કલ્પકલનેનૈવ યે કેચન જના ઇમે । પતિતા મોહજાલેષુ વિનેત્રા ઇવ પક્ષિણઃ
આ બધા લોકો કલ્પનાની રચનાથી મોહના જાળમાં પડી ગયા છે, જેમ અંધ પંખીઓ ફસાઈ જાય છે.
સઙ્કલ્પજાલવલિતૈર્ વિષયાવટપાતિભિઃ । પદવી ગતબાધેયં ન દૃષ્ટા મત્પિતામહૈઃ
કલ્પનાના જાળ અને વિષયોની રક્ષાઓથી આ માર્ગ અવરોધિત થયો છે, જે મારા પૂર્વજો જોઈ શક્યા નહોતા.
દિનૈઃ કતિપયૈર્ એવ સ્ફુરિત્વા ધરણીતલે । વરાકાસ્ તેન તે નષ્ટા મષકાઃ કુહરેષ્વ્ ઇવ
માત્ર થોડા દિવસો માટે જ ધરતી પર ઝળહળ્યા પછી, એ દુર્ભાગી લોકો એ મોહથી ગુમ થઈ જાય છે, જેમ નાના કીટક ખાડામાં ખોવાઈ જાય છે.
અજ્ઞાસ્યન્ યદિ તે તત્ત્વં ભોગદુઃખાર્થિનસ્ તતઃ । ભાવાભાવાન્ધકૂપેષુ નાપતિષ્યન્ હતાશયાઃ
જો એ ભોગ અને દુઃખ શોધનારા લોકોએ સત્ય જાણ્યું હોત, તો તેઓ આશા ગુમાવીને ભાવ અને અભાવના અંધ ખાડામાં પડ્યા ન હોત.
ઇચ્છાદ્વેષસમુત્થેન દ્વન્દ્વમોહેન જન્તવઃ । ધરાવિવરમગ્નાનાં કીટાનાં સમતાં ગતાઃ
ઇચ્છા અને દ્વેષથી ઉદ્ભવેલા દ્વંદ્વ અને મોહમાં ફસાયેલા જીવો, જમીનમાં પડેલા કીડાઓ જેવી હાલતમાં પહોંચી જાય છે.
ઈહિતાનીહિતાકારા કલનામૃગતૃષ્ણિકા । સત્યાવબોધમેઘેન યસ્ય શાન્તા સ જીવતિ
જેના મનની રચનાઓ—કરેલા અને ન કરેલા કાર્યો તથા કલ્પનાની મૃગતૃષ્ણા—સાચા જ્ઞાનના મેઘથી શાંત થઈ ગઈ છે, એ જ સાચે જીવતો કહેવાય છે.
કુતઃ કિલાસ્યાશ્ શુદ્ધાયા અવિચ્છિન્નામલાકૃતેઃ । ચન્દ્રિકાયા રુચઃ કોષ્ણાઃ કલઙ્કકલનાશ્ ચિતઃ
આ શુદ્ધ, અવિચ્છિન્ન અને નિર્મળ પ્રકાશમાં, જેમ ચાંદનીમાં કલંક કે ગરમી હોવી શક્ય નથી, તેમ કલ્પિત દોષોનું કોઈ સ્થાન નથી.
આત્મને ઽસ્તુ નમો મહ્યમ્ અવિચ્છિન્નચિદાત્મને । લોકાલોકમણે દેવ ચિરેણાધિગતો ઽસ્ય્ અહો
મારા પોતાના આત્માને, જે અવિભાજ્ય ચેતનાસ્વરૂપ છે, નમન છે; દેખાતા અને અદેખાતા જગતના રત્ન સ્વરૂપે, દેવ, તું લાંબા સમય પછી પ્રાપ્ત થયો—આ આશ્ચર્ય છે.
પરામૃષ્ટો ઽસિ લબ્ધો ઽસિ પ્રોદિતો ઽસિ ચિરાય ચ । ઉદ્ધૃતો ઽસિ વિકલ્પેભ્યો યો ઽસિ સો ઽસિ નમો ઽસ્તુ તે
તમે સ્પર્શાયા છો, મળ્યા છો, પ્રગટ થયા છો અને લાંબા સમય પછી બધા સંશયોમાંથી મુક્ત થયા છો; તમે જે છો એ જ છો—તમને વંદન છે!
મહ્યં તુભ્યમ્ અનન્તાય તુભ્યં મહ્યં શિવાત્મને । નમો દેવાતિદેવાય પરાય પરમાત્મને
મને અને તમને, અનંત સ્વરૂપને, મને અને તમને, કલ્યાણમય આત્માને, દેવોમાં પણ શ્રેષ્ઠ એવા પરમાત્માને વંદન છે.
ગતઘનમ્ ઇવ પૂર્ણમ્ ઇન્દુબિમ્બં ગતકલનાવરણં સ્વમ્ એવ રૂપમ્ । સ્વવપુષિ મુદિતં સ્વયં સ્વસંસ્થં સ્વયમ્ ઉદિતં સ્વરસં સ્વયં નમામિ
જે સંપૂર્ણ છે, જેમ કે વાદળ વિનાનું પૂર્ણ ચાંદ્રબિંબ, phasesથી ઢંકાયેલું નથી, પોતાના સ્વરૂપમાં આનંદિત છે, પોતે જ સ્થિર છે, પોતે જ પ્રકાશિત છે અને પોતે જ પોતાના સ્વભાવથી ભરપૂર છે—એવું સ્વરૂપ હું વંદન કરું છું.
ૐ ઇત્ય્ આકારિતાકારો વિકારપરિવર્જિતઃ । આત્મૈવાયં ઇદં સર્વં યત્ કિઞ્ચિજ્ જગતીગતમ્
'ઓમ' ધ્વનિથી રચાયેલું, બધા પ્રકારના ફેરફારથી રહિત, એ આત્મા જ છે—આ સમગ્ર જગત અને તેમાં જે કંઈ છે, તે બધું એ જ છે.
મેદોઽસ્થિમાંસમજ્જાસૃગતીતો ઽપ્ય્ એષ ચેતનઃ । અન્તરસ્થો ઽપિ સૂર્યાદીન્ પ્રકાશયતિ દીપકઃ
આ ચેતના ચરબી, હાડકાં, માંસ અને મજ્જા કરતાં પણ પર છે, અંદર રહેલી હોવા છતાં, દીવા જેવું સૂર્ય અને બીજા બધાને પ્રકાશિત કરે છે.
ઉષ્ણીકરોતિ દહનં રસયત્ય્ અમૃતો રસં । ઇન્દ્રિયાનુભવાન્ ભુઙ્ક્તે ભોગાન્ ઇવ મહીપતિઃ
આ અગ્નિ જેવું ગરમ કરે છે, અમૃત જેવો રસ માણે છે અને ઇન્દ્રિયોના અનુભવને રાજા જેવો ભોગવે છે.
તિષ્ઠન્ન્ અપિ હિ નાસીનો ગચ્છન્ન્ અપિ ન ગચ્છતિ । શાન્તો ઽપિ વ્યવહારસ્થઃ કુર્વન્ન્ અપિ ન લિપ્યતે
એ ઊભું હોય છતાં ઊભું નથી, બેઠું હોય છતાં બેઠું નથી, ચાલે છે છતાં ચાલતું નથી. એ શાંત રહીને પણ વ્યવહાર કરે છે અને કરે છે છતાં કશું પણ લાગતું નથી.
પૂર્વમ્ અદ્ય તથેદાનીમ્ ઇહામુત્રોભયત્ર ચ । પિહિતો ઽપિહિતો ઽપ્ય્ એષ સમસ્ સર્વાસુ વૃત્તિષુ
પહેલાં, હવે કે પછી; અહીં, ત્યાં કે બંને જગ્યાએ; છુપાયેલું હોય કે ખુલ્લું — એ બધાં અવસ્થાઓમાં સમાન રહે છે.
ઉદ્ભવન્યગ્ભવાભાવભાવનાભિર્ ઇતસ્ તતઃ । બ્રહ્માદિતૃણપર્યન્તં જગદ્ આવર્તયન્ સ્થિતઃ
ઉદભવ, વિલય અને અભાવના વિચારો દ્વારા, આ સર્વત્ર વ્યાપી છે અને બ્રહ્માથી લઈને ઘાસ સુધી સમગ્ર જગતને સતત ફેરવી રહી છે.
નિત્યસ્પન્દમયો નિત્યમ્ અપિ દેવાત્ સદાગતેઃ । સ્થાણોર્ અપ્ય્ અક્રિયો નિત્યમ્ આકાશાદ્ અપ્ય્ અલેપકઃ
હંમેશા સતત ગતિથી ભરપૂર છે, છતાં કદી અચળ રહે છે; હંમેશા નિષ્ક્રિય છે, અને આકાશ કરતાં પણ વધારે અસ્પર્શ્ય છે.
મનાંસિ ક્ષોભયત્ય્ એષ પલ્લવાન્ ઇવ મારુતઃ । વાહયત્ય્ અક્ષપઙ્ક્તિં વા સ્વાશ્વાલીમ્ ઇવ સારથિઃ
જે રીતે પવન પાંદડાં હલાવે છે, એ રીતે એ મનોને ઉથલપાથલ કરે છે; અને રથચાલક પોતાના ઘોડાંઓને ચલાવે છે એ રીતે એ ઇન્દ્રિયોને ચલાવે છે.
અતિદુઃખિતવદ્ દેહગેહે કર્મકરસ્ સદા । સમ્રાડ્ ઇવાત્મનિ સ્વાસ્થ્યસંસ્થિતો ભોગભુગ્ વિભુઃ
શરીરરૂપ ઘર માં હંમેશા ભારે દુઃખી માણસની જેમ પરિશ્રમ કરતું હોય છે, છતાં પોતાના સ્વરૂપમાં રાજા જેવું સ્વસ્થ અને સર્વશક્તિમાન રહી આનંદ માણે છે.
એષ એવ સદાન્વેષ્યસ્ સ્તુત્યો ધ્યાતવ્ય એવ ચ । જરામરણસમ્મોહાદ્ અનેનોત્તીર્ય ગમ્યતે
આ જ એકThing છે જે હંમેશા શોધવું, વખાણવું અને ધ્યાનમાં લેવું જોઈએ; એના દ્વારા જ વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુના ભ્રમમાંથી પાર જઈ શકાય છે.
સુલભશ્ ચાયમ્ અત્યન્તં સુજ્ઞેયશ્ ચાપ્તબન્ધુવત્ । શરીરપદ્મકુહરે સર્વેષામ્ એવ ષટ્પદઃ
આThing બહુ સહેલાઈથી પ્રાપ્ત થાય છે અને સારી રીતે સમજાય છે, જેમ નજીકના મિત્રને સમજાય છે; દરેક માટે શરીરના કમળરૂપ ગુફામાં મધમાખી વસે છે.
અનાકૃષ્ટો ઽપ્ય્ અનાહૂતસ્ સ્વદેહાદ્ એવ લભ્યતે । મનાગ્ એવોપહૂતો ઽપિ ક્ષણાદ્ ભવતિ સમ્મુખઃ
આThingને ખેંચ્યા કે બોલાવ્યા વિના પણ પોતાનાં શરીરમાંથી મળી જાય છે; જો થોડું પણ સ્મરણ કરીએ તો ક્ષણમાં સામે આવી જાય છે.
નાસ્ય સંસેવ્યમાનસ્ય સર્વસમ્પત્તિશાલિનઃ । ધનાનામ્ ઈશ્વરસ્યેવ સ્મયો ગર્વો ઽથ વા ભવેત્
જે આThingની સેવા કરે છે, જે સર્વ સંપત્તિથી ભરપૂર છે, તેને ધનવાનના જેવો અભિમાન કે ગર્વ ક્યારેય થતો નથી.
આમોદ ઇવ પુષ્પેષુ તૈલં તિલકણેષ્વ્ ઇવ । રસજાતિષ્વ્ ઇવાસ્વાદો દેવો દેહેષુ સંસ્થિતઃ
ફૂલમાં જેવો સુગંધ હોય છે, તિલમાં જેવું તેલ રહેલું હોય છે અને વિવિધ રસદાર વસ્તુઓમાં જેવો સ્વાદ છુપાયેલો હોય છે, એ જ રીતે દિવ્ય તત્વ દરેક શરીરમાં વસેલું છે.
અવિચારવશાદ્ એષ હૃદયસ્થો ઽપિ ચેતનઃ । ન જ્ઞાયતે ચિરાદ્ દૃષ્ટ ઇષ્ટબન્ધુર્ ઇવાગ્રગઃ
વિચાર વિના, આ ચેતના હૃદયમાં હોવા છતાં, લાંબા સમય સુધી ઓળખાતી નથી; જેમ કોઈ પ્રિય મિત્ર સામે ઊભો હોય છતાં દેખાતો નથી.
વિચારણાત્ પરિજ્ઞાતે એતસ્મિન્ પરમેશ્વરે । અભ્યુદેતિ પરાનન્દો લબ્ધે પ્રિયજને યથા
જ્યારે વિચાર દ્વારા આ પરમેશ્વરનું સંપૂર્ણ રીતે જ્ઞાન થાય છે, ત્યારે પરમ આનંદ ઉત્પન્ન થાય છે; જેમ પ્રિયજન મળી જાય ત્યારે આનંદ થાય છે.
અસ્મિન્ દૃષ્ટે પરે બન્ધાવ્ ઉદ્દામાનન્દદાયિનિ । આયાન્તિ દૃષ્ટયસ્ તાસ્ તા યાભિર્ બન્ધો વિલીયતે
જે સમયે આ પરમ અને અપરંપાર આનંદ આપનાર સાચો મિત્ર રૂપે દેખાય છે, ત્યારે એવી દૃષ્ટિઓ આવે છે, જેના દ્વારા બંધન નાશ પામે છે.
ત્રુટ્યન્તિ સર્વતઃ પાશાઃ ક્ષીયન્તે સર્વશત્રવઃ । ન કૃન્તન્તિ મનાંસ્ય્ આશા ગૃહાણીવ દુરાખવઃ
બધા બંધન બધે તૂટી જાય છે, બધા દુશ્મનો નાશ પામે છે; ઈચ્છાઓ મનને કાપી શકતી નથી, જેમ ખરાબ બનાવેલા ઘર કોઈને રોકી શકતું નથી.