અયં નામાહમ્ ઇત્ય્ અન્તઃ કુતો નિરવલમ્બના । અપર્યન્તાકૃતેર્ એષા કિલાસીત્ સ્વલ્પતા મમ
આ 'હું એ નામ ધરાવું છું' એવી અંદરની કલ્પના આધાર વિના કેવી રીતે થઈ શકે? મારી અનંત આકૃતિને લીધે જ એ નાનપણ માત્ર દેખાવ હતું.
ભવાન્ અયમ્ અહં ચાયમ્ ઇતિ મિથ્યૈવ વિભ્રમઃ । કો દેહઃ કો ઽપ્ય્ અદેહો વાપ્ય્ અપારવપુષશ્ ચિતઃ
આ જગત છે અને આ હું છું — આવું માનવું માત્ર ભ્રમ છે; અનંત ચેતનામાં શરીર કે શરીરનો અભાવ — એ બધું ક્યાંથી આવે?
વરાકાઃ પેલવધિયો બભૂવુર્ મે પિતામહાઃ । યે સામ્રાજ્યમ્ ઇદં ત્યક્ત્વા રેમિરે ઽર્થવિભૂતિષુ
મારા પૂર્વજો, જેમનું મન નબળું હતું, ખરેખર દયાનિય હતા; એમણે આ સિંહાસન છોડીને ધન-સંપત્તિમાં જ આનંદ માન્યો.
ક્વેયં કિલ મહાદૃષ્ટિર્ ભરિતા બ્રહ્મબૃંહિતા । ક્વ સરીસૃપભીમાભી રતી રાજ્યવિભૂતિભિઃ
બ્રહ્મથી ભરપૂર અને વિસ્તૃત થયેલી આ મહાન દૃષ્ટિ ક્યાં, અને રાજસત્તાની ભોગવટીઓમાં મળતી, સાપ જેવી ભયાનક મજા ક્યાં?
અનન્તાનન્તસમ્ભોગા પરોપશમશાલિની । શુદ્ધેયં ચિન્મયી દૃષ્ટિર્ જયત્ય્ અખિલદૃષ્ટિષુ
અનંત આનંદ અને પરમ શાંતિથી ભરેલી, શુદ્ધ અને ચેતનામયી આ દૃષ્ટિ બધાં દૃષ્ટિકોણો પર વિજયી બને છે.
સર્વભાવાન્તરસ્થાય ચેત્યમુક્તચિદાત્મને । પ્રત્યક્ચેતનરૂપાય મહ્યમ્ એવ નમો નમઃ
દરેક જીવમાં રહેલા, શુદ્ધ ચેતન્ય સ્વરૂપ, આંતરિક જાગૃતિરૂપ અને સ્વયં મારા રૂપ એવા પરમાત્માને વારંવાર વંદન છે.
જયામ્ય્ અહમ્ અહં જાતો જીર્ણસંસારસંસૃતિઃ । પ્રાપ્તઃ પ્રાપ્તો મયાત્માયં જીવામિ ચ જયામિ ચ
હું જીત્યો છું; હું ફરી જન્મ્યો છું, જૂના સંસારના ચક્રથી મુક્ત થયો છું. હું મારા સાચા સ્વરૂપને પ્રાપ્ત કર્યો છું; હવે હું જીવું છું અને વિજયી છું.
ઇદમ્ ઉત્તમસામ્રાજ્યં બોધં સન્ત્યજ્ય શાશ્વતમ્ । ન રમે ઽહમ્ અરમ્યાસુ રાજ્યદુઃખવિભૂતિષુ
શાશ્વત જ્ઞાનના સર્વોચ્ચ રાજ્યને ત્યજીને, હવે મને રાજ્યની સુખ-દુઃખભરી ખ્યાતિમાં કોઈ આનંદ નથી.
દારુવારિદૃષન્માત્રે લુલુભે યો ધરાતલે । ધિગ્ વરાકમ્ અનાત્મજ્ઞં તં પિતામહકીટકમ્
આ ધરતી પર જે માત્ર લાકડાં અને પાણીમાં દેખાતી વસ્તુઓની લાલસા રાખે છે, એવા દયનીય અને આત્મજ્ઞાનવિહિન, પિતામહના લાકડામાં રહેલા કીટ જેવાં મનુષ્યને શરમ આવે.
અવિદ્યૈકાત્મભિર્ દ્રવ્યૈર્ અવિદ્યામયમ્ આજ્યપમ્ । અજ્ઞેન સન્તર્પયતા કિં નામ ગુરુણા કૃતમ્
અજ્ઞાનથી બનેલા પદાર્થો અને અજ્ઞાનથી ભરેલા અર્પણો અજ્ઞાનરૂપ વ્યક્તિને અર્પણ કરીને ગુરુએ ખરેખર શું હાંસલ કર્યું?
વર્ષાણિ કતિચિત્ પ્રાપ્ય જગદ્ગ્રામટિકામ્ ઇમામ્ । કિં નામ પ્રાપદ્ ઉચિતં હિરણ્યકશિપુઃ કિલ
થોડાં વર્ષો માટે આ જગતરૂપ ગામ મળ્યા પછી હિરણ્યકશિપુએ સાચે શું યોગ્યthing મેળવ્યું?
અનાસ્વાદ્ય શમાનન્દં જગદ્રાજ્યશતાન્ય્ અપિ । સમાસ્વાદયતા નેહ કિઞ્ચિદ્ આસ્વાદિતં ભવેત્
શાંતિ અને આનંદનો સ્વાદ લીધા વિના, જો કોઈએ સૈકડો જગતના રાજ્ય ભોગવ્યા હોય, તો પણ અહીં કંઈ જ સાચું આનંદ મળ્યું નથી.
ન કિઞ્ચિદ્ યેન સમ્પ્રાપ્તં તેનેદં પરમામૃતમ્ । સમ્પ્રાપ્યાન્તઃ પ્રપૂર્ણેન સર્વં પ્રાપ્તમ્ અખણ્ડિતમ્
જેમાં કંઈ જ મળતું નથી, એથી કંઈ જ પ્રાપ્ત થતું નથી; પણ જ્યારે અંદરનું પરમ અમૃત પ્રાપ્ત થાય છે, ત્યારે બધું પૂર્ણપણે અને અખંડિત રીતે પ્રાપ્ત થાય છે.
ત્યક્તામિતપદો મૂર્ખો મિતમ્ એતિ ન પણ્ડિતઃ । ઉષ્ટ્રો હિ ત્યક્તસુલતઃ કણ્ટકં યાતિ નેતરઃ
મૂર્ખ માણસ સાચો રસ્તો છોડે છે, એટલે તેને ન તો મર્યાદા મળે છે, ન જ્ઞાન. જેમ ઊંટ સરળ માર્ગ છોડીને કાંટાવાળા રસ્તે જાય છે, એ જ રીતે છે.
પરાં દૃષ્ટિમ્ ઇમાં ત્યક્ત્વા દગ્ધરાજ્યે રમેત કઃ । કસ્ ત્યક્તેક્ષુરસઃ પ્રાજ્ઞઃ કટુનિમ્બપયઃ પિબેત્
આ સર્વોચ્ચ દૃષ્ટિ છોડી, કોણ સળગેલા રાજ્યમાં આનંદ પામે? અને કયો બુદ્ધિશાળી માણસ ઈખના મીઠા રસને ત્યજીને લીમડાના કડવા રસને પસંદ કરે?
મૂર્ખા એવ હિ તે સર્વે બભૂવુર્ મે પિતામહાઃ । ઇમાં દૃષ્ટિં પરિત્યજ્ય યે રતા રાજ્યસઙ્કટે
મારા બધા પૂર્વજો ખરેખર મૂર્ખ હતા, કારણ કે તેમણે આ દૃષ્ટિને છોડીને રાજસત્તાની મુશ્કેલીઓમાં પોતાને જોડ્યા.
ક્વ ફુલ્લા નન્દનસ્થલ્યઃ ક્વ દગ્ધા મરુભૂમયઃ । ક્વેમા બોધદૃશશ્ શાન્તાઃ ક્વ ભોગેષ્વ્ આત્મબુદ્ધયઃ
નંદનવનના ફૂલેલા બગીચા ક્યાં અને બળી ગયેલા રણ ક્યાં? આ શાંત અને જાગૃત દૃષ્ટિઓ ક્યાં અને ભોગમાં આત્મજ્ઞાન ક્યાં?
ન કિઞ્ચિદ્ અસ્તિ ત્રૈલોક્યે યદ્ રાજ્યમ્ અભિવાઞ્છ્યતે । સર્વં ચાસ્ત્ય્ એવ ચિત્તત્ત્વે તત્ કસ્માન્ નાનુભૂયતે
ત્રણે લોકમાં એવું કંઈ નથી જે રાજપદની જેમ ઇચ્છનીય હોય; બધું જ ચિત્તના સ્વરૂપમાં હાજર છે—તો પછી એનો અનુભવ કેમ થતો નથી?
ચિતા સર્વસ્થયા સ્વચ્છસમયા નિર્વિકારયા । સર્વથા સર્વદા સર્વં સર્વતસ્ સાધુ લભ્યતે
ચિત્ત, જે સર્વત્ર, શુદ્ધ, કાળાતીત અને અપરિવર્તનશીલ છે, એ દ્વારા બધું, બધે, દરેક સમયે, દરેક રીતે સરળતાથી પ્રાપ્ત થઈ શકે છે.
ભાનવી તૈજસી શક્તિર્ અમૃતસ્રુતિર્ ઐન્દવી । બ્રાહ્મી મહત્તા મહતી શાક્રી ત્રૈલોક્યરાજતા
સૂર્યની શક્તિ, અગ્નિ જેવી ઊર્જા, ચંદ્રની અમૃતવર્ષા, બ્રહ્માની સર્જનશક્તિ, મહાનતા, વૈભવ, ઇન્દ્રની શક્તિ અને ત્રણેય લોકનું રાજપદ—
પરમા પૂર્ણતા શાર્વી જયલક્ષ્મીશ્ ચ વૈષ્ણવી । માનસી શીઘ્રગમિતા બલવત્તા તુ વાયવી
સર્વોચ્ચ પૂર્ણતા, શિવની શક્તિ, વિજય આપતી લક્ષ્મી, વિષ્ણુની શક્તિ, મનથી ઉત્પન્ન શક્તિ, ઝડપથી ચાલતી શક્તિ અને પવન જેવી તાકાત—
આગ્નેયી દાહકલના પાયસી રસનિર્વૃતિઃ । મૌની મહાતપસ્સિદ્ધિર્ વિદ્યા બાર્હસ્પતી તથા
આગ જેવી શક્તિમાં બળવાની ક્ષમતા હોય છે, દૂધ જેવીમાં સ્વાદની મજા મળે છે; મૌનવાળીથી મહાન તપસ્યાનું ફળ મળે છે, અને બૃહસ્પતિ જેવીમાં જ્ઞાન મળે છે.
વૈમાનિકી વ્યોમગતા સ્થિરતાપિ ચ પાર્વતી । ગમ્ભીરતાથ સામુદ્રી મૈરવી ચ મહોન્નતિઃ
આકાશમાં ઉડતી વસ્તુમાં આકાશમાં ફરવાની શક્તિ હોય છે, પર્વત જેવીમાં અડગપણા હોય છે; સમુદ્ર જેવીમાં ઊંડાણ હોય છે, અને મેરુ જેવીમાં મહાન ઊંચાઈ હોય છે.
સમશ્રીસ્ સૌગતી સોમ્યા માદની મદલોલતા । માધવી પુષ્પમયતા શારદી ઘનસસ્યતા
સમાન સંપત્તિમાં સમાન ભાગ્ય હોય છે, બૌદ્ધ સ્વભાવમાં સૌમ્યતા હોય છે; મદવાળી સ્વભાવમાં ઉલ્લાસ અને ચંચળતા હોય છે, વસંત જેવીમાં ફૂલોની ભરપૂરતા હોય છે, અને શરદ જેવીમાં પાકેલા અનાજની સમૃદ્ધિ હોય છે.
યાક્ષી ચ માયામયતા નાભસી નિષ્કલઙ્કતા । શીતતાપિ ચ તૌષારી નૈદાઘી તાપતપ્તતા
યક્ષ જેવીમાં માયિકતા હોય છે, આકાશ જેવીમાં નિર્દોષતા હોય છે; શિયાળ જેવીમાં ઠંડક હોય છે, અને ઉનાળાની જેવીમાં તીવ્ર તાપ હોય છે.
એતાશ્ ચાન્યાસ્ તથા બહ્વ્યો દેશકાલક્રિયાત્મિકાઃ । નાનાકારવિકારોત્થાસ્ ત્રિકાલોદરસંસ્થિતાઃ
આવી અનેક અન્ય શક્તિઓ પણ છે, જે સ્થળ, સમય અને ક્રિયાથી બનેલી છે; વિવિધ રૂપો અને બદલાવમાં ઊભી રહીને, ત્રણેય સમયના ગર્ભમાં સ્થિત છે.
વિચિત્રાશ્ શક્તયસ્ સ્વચ્છસમયા નિર્વિકારયા । ચિતા ક્રિયન્તે પરયા કલાકલનમુક્તયા
આ વિવિધ શક્તિઓ સ્વચ્છ અને પોતાની સ્વભાવવાળી, અપરિવર્તિત છે; ચેતના દ્વારા પરમ અને અપરિમિત કળાથી, કોઈ ગણતરી વિના, સર્જાય છે.
વિકલ્પહીના ચિત્ સર્વપદાર્થશતદૃષ્ટિષુ । સમમ્ એવાભિપતતિ પ્રભા પ્રાભાકરી યથા
કલ્પનાથી રહિત ચેતના, બધી જ વસ્તુઓમાં, જેમ સુર્યપ્રકાશ સર્વત્ર સમાન રીતે પડે છે તેમ, એકસરખી રીતે વ્યાપી જાય છે.
સર્વાશાકોશવિશ્રાન્તાં પદાર્થપટલીં મહી । કાલત્રયેહાકલિતાં યથાનુભવતિ ક્ષણાત્
બધી ઈચ્છાઓના ભંડારમાં આરામ પામેલી અને ત્રણેય સમયથી અસ્પર્શિત રહેલી વસ્તુઓની ભાત, પૃથ્વી એક જ ક્ષણમાં અનુભવે છે.
તથા સમસ્તસંસારબૃહદ્દૃશ્યદશાશ્રિયમ્ । કાલત્રયસ્થામ્ અમલા ચિચ્ ચિનોતિ તતાત્મિકા
જેમ વિશાળ સંસારના દરેક અવસ્થામાં સ્થિર અને ત્રણેય કાળમાં અસ્પૃશ્ય એવી શુદ્ધ ચેતના બધું પોતાનું સ્વરૂપ જ સમજે છે.