આપ્યા રસમયી શક્તિર્ અણ્વોઘવિવૃતોદયા । સા યથા દારુકુડ્યેષુ તથાહં સર્વવસ્તુષુ
જેvyાપક અને રસથી ભરપૂર શક્તિ સૂક્ષ્મ અને સ્થૂળ રૂપે પ્રગટ થાય છે, જેમ લાકડામાં એ રહેલી હોય છે, એમ હું બધાં જ વસ્તુઓમાં રહેલો છું.
પરમાં તામ્ અહં સર્વપદાર્થાન્તરવર્તિતામ્ । ઉપેત્ય સંવિદ્વૈચિત્ર્યં પ્રતનોમિ સ્વયેચ્છયા
જે સર્વોચ્ચ તત્વ બધાં પદાર્થોમાં રહેલું છે, એ પ્રાપ્ત કરીને, હું મારી ઇચ્છાથી ચેતનાની વિવિધતા પ્રગટ કરું છું.
ઘૃતં યથાન્તઃ પયસિ રસશક્તિર્ યથા જલે । ચિચ્છક્તિસ્ સર્વભાવેષુ તથાન્તર્ અહમ્ આસ્થિતઃ
જેમ દૂધમાં ઘી રહેલું હોય છે, જેમ પાણીમાં રસની શક્તિ હોય છે, તેમ ચેતનાની શક્તિ રૂપે હું બધાં જીવોમાં અંદર રહેલો છું.
ઇદં જગત્ ત્રિકાલસ્થં ચિતિ મય્ય્ એવ સંસ્થિતમ્ । ચેત્યોપચારરહિતં વસ્તુજાતમ્ ઇવાવનૌ
આ સમગ્ર જગત, જે ત્રણેય સમયગાળામાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે, એ માત્ર મારી જ ચેતનામાં સ્થિત છે; એમાં 'વસ્તુ' તરીકે કોઈ ઓળખ નથી, જેમ કે ધરતી પર પડેલા અનેક પદાર્થો હોય છે તેમ.
ભરિતાશેષદિક્કુક્ષિસ્ ત્યક્તસઙ્કોચવિભ્રમઃ । સર્વસ્થસ્ સર્વધર્તા ચ વિરાટ્ સમ્રાડ્ અહં સ્થિતઃ
બધી દિશાઓ મારા ગર્ભ સમાન ભરાઈ ગઈ છે, મેં તમામ સીમા અને ભ્રમ છોડ્યા છે; હું સર્વત્ર હાજર છું, બધાનું આધાર છું, અને વિશાળ, સર્વશક્તિમાન રાજા તરીકે સ્થિર રહ્યો છું.
અપૂર્વમ્ અનિબદ્ધેન્દ્રમ્ અશસ્ત્રદલિતામરમ્ । અપ્રાર્થિતં મે સમ્પ્રાપ્તં જગદ્રાજ્યમ્ ઇદં તતમ્
આ અનોખું, બંધનરહિત, કોઈ શાસક વિના, કોઈએ જીત્યું નહીં હોય અને વિનંતી કર્યા વિના મળેલું જગતનું રાજ, હવે મને પ્રાપ્ત થયું છે અને સર્વત્ર વ્યાપી ગયું છે.
અહો નુ વિતતાત્માસ્મિ ન મામ્ય્ આત્માત્મનાત્મનિ । કલ્પાન્તપવનોચ્છૂન એકાર્ણવ ઇવાર્ણવે
હા, હવે હું સર્વત્ર વ્યાપક આત્મા બની ગયો છું; મારા માટે 'હું' અને 'મારું' કંઈ રહ્યું નથી, જેમ કે યુગના અંતે પવન બધું ઉડાવી જાય પછી એકમાત્ર મહાસાગર જ બાકી રહે છે તેમ.
નાત્મન્ય્ અન્તમ્ અવાપ્નોમિ સ્વચ્છે ઽન્તસ્ સ્વોદિતે સ્વયમ્ । ક્ષીરવારિનિધૌ પઙ્ગુસ્ સરીસૃપ ઇવ સ્ફુરન્
મારી અંદર હું કોઈ અંત શોધી શકતો નથી, અંદરથી એકદમ સ્વચ્છ અને પ્રકાશમાન છું; દૂધના દરિયામાં લંગડા સાપ જેવો હું હલચલ કરું છું.
સ્વલ્પેયં મઠિકા બ્રાહ્મી જગન્નામ્ની સુસઙ્કટા । ગજો બિલ્વ ઇવાસ્યાં મે ન માતિ વિપુલં વપુઃ
આ બ્રહ્માની નાની ઝૂંપડી, જેને જગત કહે છે, બહુ જ સંકુચિત છે; જેમ બિલ્વના ફળમાં હાથી સમાઈ શકતો નથી, તેમ મારું વિશાળ સ્વરૂપ તેમાં સમાઈ શકતું નથી.
વિરિઞ્ચસદનાત્ પારે તત્ત્વાન્તે ઽપ્ય્ આહરત્ પદમ્ । પ્રસરત્ય્ એવ મે રૂપમ્ અદ્યાપિ ન નિવર્તતે
બ્રહ્માના નિવાસથી પણ પાર, સત્યના અંત સુધી, મારું સ્વરૂપ સતત ફેલાય છે અને આજ સુધી પણ અટકતું નથી.
અયં નામાહમ્ ઇત્ય્ અન્તઃ કુતો નિરવલમ્બના । અપર્યન્તાકૃતેર્ એષા કિલાસીત્ સ્વલ્પતા મમ
આ 'હું એ નામ ધરાવું છું' એવી અંદરની કલ્પના આધાર વિના કેવી રીતે થઈ શકે? મારી અનંત આકૃતિને લીધે જ એ નાનપણ માત્ર દેખાવ હતું.
ભવાન્ અયમ્ અહં ચાયમ્ ઇતિ મિથ્યૈવ વિભ્રમઃ । કો દેહઃ કો ઽપ્ય્ અદેહો વાપ્ય્ અપારવપુષશ્ ચિતઃ
આ જગત છે અને આ હું છું — આવું માનવું માત્ર ભ્રમ છે; અનંત ચેતનામાં શરીર કે શરીરનો અભાવ — એ બધું ક્યાંથી આવે?
વરાકાઃ પેલવધિયો બભૂવુર્ મે પિતામહાઃ । યે સામ્રાજ્યમ્ ઇદં ત્યક્ત્વા રેમિરે ઽર્થવિભૂતિષુ
મારા પૂર્વજો, જેમનું મન નબળું હતું, ખરેખર દયાનિય હતા; એમણે આ સિંહાસન છોડીને ધન-સંપત્તિમાં જ આનંદ માન્યો.
ક્વેયં કિલ મહાદૃષ્ટિર્ ભરિતા બ્રહ્મબૃંહિતા । ક્વ સરીસૃપભીમાભી રતી રાજ્યવિભૂતિભિઃ
બ્રહ્મથી ભરપૂર અને વિસ્તૃત થયેલી આ મહાન દૃષ્ટિ ક્યાં, અને રાજસત્તાની ભોગવટીઓમાં મળતી, સાપ જેવી ભયાનક મજા ક્યાં?
અનન્તાનન્તસમ્ભોગા પરોપશમશાલિની । શુદ્ધેયં ચિન્મયી દૃષ્ટિર્ જયત્ય્ અખિલદૃષ્ટિષુ
અનંત આનંદ અને પરમ શાંતિથી ભરેલી, શુદ્ધ અને ચેતનામયી આ દૃષ્ટિ બધાં દૃષ્ટિકોણો પર વિજયી બને છે.
સર્વભાવાન્તરસ્થાય ચેત્યમુક્તચિદાત્મને । પ્રત્યક્ચેતનરૂપાય મહ્યમ્ એવ નમો નમઃ
દરેક જીવમાં રહેલા, શુદ્ધ ચેતન્ય સ્વરૂપ, આંતરિક જાગૃતિરૂપ અને સ્વયં મારા રૂપ એવા પરમાત્માને વારંવાર વંદન છે.
જયામ્ય્ અહમ્ અહં જાતો જીર્ણસંસારસંસૃતિઃ । પ્રાપ્તઃ પ્રાપ્તો મયાત્માયં જીવામિ ચ જયામિ ચ
હું જીત્યો છું; હું ફરી જન્મ્યો છું, જૂના સંસારના ચક્રથી મુક્ત થયો છું. હું મારા સાચા સ્વરૂપને પ્રાપ્ત કર્યો છું; હવે હું જીવું છું અને વિજયી છું.
ઇદમ્ ઉત્તમસામ્રાજ્યં બોધં સન્ત્યજ્ય શાશ્વતમ્ । ન રમે ઽહમ્ અરમ્યાસુ રાજ્યદુઃખવિભૂતિષુ
શાશ્વત જ્ઞાનના સર્વોચ્ચ રાજ્યને ત્યજીને, હવે મને રાજ્યની સુખ-દુઃખભરી ખ્યાતિમાં કોઈ આનંદ નથી.
દારુવારિદૃષન્માત્રે લુલુભે યો ધરાતલે । ધિગ્ વરાકમ્ અનાત્મજ્ઞં તં પિતામહકીટકમ્
આ ધરતી પર જે માત્ર લાકડાં અને પાણીમાં દેખાતી વસ્તુઓની લાલસા રાખે છે, એવા દયનીય અને આત્મજ્ઞાનવિહિન, પિતામહના લાકડામાં રહેલા કીટ જેવાં મનુષ્યને શરમ આવે.
અવિદ્યૈકાત્મભિર્ દ્રવ્યૈર્ અવિદ્યામયમ્ આજ્યપમ્ । અજ્ઞેન સન્તર્પયતા કિં નામ ગુરુણા કૃતમ્
અજ્ઞાનથી બનેલા પદાર્થો અને અજ્ઞાનથી ભરેલા અર્પણો અજ્ઞાનરૂપ વ્યક્તિને અર્પણ કરીને ગુરુએ ખરેખર શું હાંસલ કર્યું?
વર્ષાણિ કતિચિત્ પ્રાપ્ય જગદ્ગ્રામટિકામ્ ઇમામ્ । કિં નામ પ્રાપદ્ ઉચિતં હિરણ્યકશિપુઃ કિલ
થોડાં વર્ષો માટે આ જગતરૂપ ગામ મળ્યા પછી હિરણ્યકશિપુએ સાચે શું યોગ્યthing મેળવ્યું?
અનાસ્વાદ્ય શમાનન્દં જગદ્રાજ્યશતાન્ય્ અપિ । સમાસ્વાદયતા નેહ કિઞ્ચિદ્ આસ્વાદિતં ભવેત્
શાંતિ અને આનંદનો સ્વાદ લીધા વિના, જો કોઈએ સૈકડો જગતના રાજ્ય ભોગવ્યા હોય, તો પણ અહીં કંઈ જ સાચું આનંદ મળ્યું નથી.
ન કિઞ્ચિદ્ યેન સમ્પ્રાપ્તં તેનેદં પરમામૃતમ્ । સમ્પ્રાપ્યાન્તઃ પ્રપૂર્ણેન સર્વં પ્રાપ્તમ્ અખણ્ડિતમ્
જેમાં કંઈ જ મળતું નથી, એથી કંઈ જ પ્રાપ્ત થતું નથી; પણ જ્યારે અંદરનું પરમ અમૃત પ્રાપ્ત થાય છે, ત્યારે બધું પૂર્ણપણે અને અખંડિત રીતે પ્રાપ્ત થાય છે.
ત્યક્તામિતપદો મૂર્ખો મિતમ્ એતિ ન પણ્ડિતઃ । ઉષ્ટ્રો હિ ત્યક્તસુલતઃ કણ્ટકં યાતિ નેતરઃ
મૂર્ખ માણસ સાચો રસ્તો છોડે છે, એટલે તેને ન તો મર્યાદા મળે છે, ન જ્ઞાન. જેમ ઊંટ સરળ માર્ગ છોડીને કાંટાવાળા રસ્તે જાય છે, એ જ રીતે છે.
પરાં દૃષ્ટિમ્ ઇમાં ત્યક્ત્વા દગ્ધરાજ્યે રમેત કઃ । કસ્ ત્યક્તેક્ષુરસઃ પ્રાજ્ઞઃ કટુનિમ્બપયઃ પિબેત્
આ સર્વોચ્ચ દૃષ્ટિ છોડી, કોણ સળગેલા રાજ્યમાં આનંદ પામે? અને કયો બુદ્ધિશાળી માણસ ઈખના મીઠા રસને ત્યજીને લીમડાના કડવા રસને પસંદ કરે?
મૂર્ખા એવ હિ તે સર્વે બભૂવુર્ મે પિતામહાઃ । ઇમાં દૃષ્ટિં પરિત્યજ્ય યે રતા રાજ્યસઙ્કટે
મારા બધા પૂર્વજો ખરેખર મૂર્ખ હતા, કારણ કે તેમણે આ દૃષ્ટિને છોડીને રાજસત્તાની મુશ્કેલીઓમાં પોતાને જોડ્યા.
ક્વ ફુલ્લા નન્દનસ્થલ્યઃ ક્વ દગ્ધા મરુભૂમયઃ । ક્વેમા બોધદૃશશ્ શાન્તાઃ ક્વ ભોગેષ્વ્ આત્મબુદ્ધયઃ
નંદનવનના ફૂલેલા બગીચા ક્યાં અને બળી ગયેલા રણ ક્યાં? આ શાંત અને જાગૃત દૃષ્ટિઓ ક્યાં અને ભોગમાં આત્મજ્ઞાન ક્યાં?
ન કિઞ્ચિદ્ અસ્તિ ત્રૈલોક્યે યદ્ રાજ્યમ્ અભિવાઞ્છ્યતે । સર્વં ચાસ્ત્ય્ એવ ચિત્તત્ત્વે તત્ કસ્માન્ નાનુભૂયતે
ત્રણે લોકમાં એવું કંઈ નથી જે રાજપદની જેમ ઇચ્છનીય હોય; બધું જ ચિત્તના સ્વરૂપમાં હાજર છે—તો પછી એનો અનુભવ કેમ થતો નથી?
ચિતા સર્વસ્થયા સ્વચ્છસમયા નિર્વિકારયા । સર્વથા સર્વદા સર્વં સર્વતસ્ સાધુ લભ્યતે
ચિત્ત, જે સર્વત્ર, શુદ્ધ, કાળાતીત અને અપરિવર્તનશીલ છે, એ દ્વારા બધું, બધે, દરેક સમયે, દરેક રીતે સરળતાથી પ્રાપ્ત થઈ શકે છે.
ભાનવી તૈજસી શક્તિર્ અમૃતસ્રુતિર્ ઐન્દવી । બ્રાહ્મી મહત્તા મહતી શાક્રી ત્રૈલોક્યરાજતા
સૂર્યની શક્તિ, અગ્નિ જેવી ઊર્જા, ચંદ્રની અમૃતવર્ષા, બ્રહ્માની સર્જનશક્તિ, મહાનતા, વૈભવ, ઇન્દ્રની શક્તિ અને ત્રણેય લોકનું રાજપદ—