મમૈતદ્ વપુર્ આનીલં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ । સર્વસૌભાગ્યસીમાન્તો હ્ય્ અસ્મિઞ્ જગતિ વલ્ગતિ
મારું આ વાયુમય રૂપ છે, જેમાં શંખ, ચક્ર અને ગદા છે; આ જગતમાં સર્વ સૌભાગ્યની પરાકાષ્ઠા તેમાં ઝળકે છે.
અહમ્ અસ્મિન્ સમુદ્ભૂતઃ પદ્માસનગતસ્ સદા । નિર્વિકલ્પસમાધિસ્થઃ પરાં નિર્વૃતિમ્ આગતઃ
હું અહીં જન્મ્યો છું, હંમેશા કમળની આસન પર બેઠો છું, વિચારોની પારની એકાગ્રતામાં સ્થિર છું અને સર્વોચ્ચ સંતોષ પ્રાપ્ત કર્યો છે.
અહં ત્રિનેત્રયાકૃત્યા ગૌરીવક્ત્રાબ્જષટ્પદઃ । સર્ગાન્તે સંહરામીદં કૂર્મો ઽઙ્ગપટલં યથા
હું ત્રિનેત્રધારી રૂપ ધારણ કરીને, ગૌરીના કમળ જેવા મુખ પર મધમાખી બનીને, સર્જનના અંતે આ જગતને કાચબો પોતાના અંગો ખેંચે તેમ પાછું ખેંચી લઉં છું.
અહમ્ ઐન્દ્રેણ રૂપેણ ત્રિલોકીમઠિકામ્ ઇમામ્ । પાલયામિ ક્રમપ્રાપ્તાં મઠિકામ્ ઇવ તાપસઃ
હું ઇન્દ્રના રૂપમાં, ત્રણેય લોકને ક્રમશઃ મળેલા આશ્રમની જેમ રક્ષું છું, જેમ તપસ્વી પોતાનું આશ્રમ સાચવે છે.
અહં તૃણલતાગુલ્મજાલં રસતયા સ્થિતઃ । ઉત્થાપયામિ ચિદ્ભૂમેઃ કૂપાદ્ ઉરુલતામ્ ઇવ
હું ઘાસ, વેલીઓ અને ઝાડીઓના સમૂહમાં રસરૂપે રહું છું અને ચેતનાના ખેતરના કૂવામાંથી વેલીને ખેંચે તેમ તેમને ઊંચા લઉં છું.
સ્વલીલાર્થમ્ ઇદં ચારુ જગદાડમ્બરં તતમ્ । મયાભિજાતબાલેન પઙ્કક્રીડનકં યથા
મારી પોતાની રમણીઓ માટે, આ સુંદર જગતનું રમકડું મેં ફેલાવ્યું છે, જેમ બાળક કાદવમાં રમે છે.
મયીદમ્ અર્પ્યતે સર્વં સત્તાં માં પ્રાપ્ય ગચ્છતિ । મત્પરિત્યક્તમ્ એતચ્ ચ સદ્ અપ્ય્ એવ ન કિઞ્ચન
આ બધું મારી અંદર અર્પણ થાય છે; જ્યારે જીવો મને પ્રાપ્ત કરે છે ત્યારે તેઓ મારે જ સમાઈ જાય છે; અને જો કંઈક મારાથી અલગ રહે છે, તો પણ એ ખરેખર કંઈ નથી.
મયિ સ્ફારે ચિદાદર્શે પ્રતિબિમ્બં યદ્ આગતમ્ । તદ્ અસ્તિ નેતરત્ તસ્માન્ મત્તો ઽન્યન્ નેહ વિદ્યતે
મારી અંદર, જે અખંડ ચેતનાના દર્પણમાં જે પ્રતિબિંબ દેખાય છે, એ જ સાચું છે; એ સિવાય બીજું કંઈ નથી—એટલે અહીં મારાથી અલગ કંઈ નથી.
કુસુમેષ્વ્ અહમ્ આમોદઃ પદ્મપત્ત્રેષ્વ્ અહં છવિઃ । છવિષ્વ્ અહં રૂપકલા રૂપેષ્વ્ અનુભવો ઽપ્ય્ અહમ્
ફૂલોમાં હું સુગંધ છું; કમળની પાંદડીઓમાં હું તેજ છું; તેજમાં હું રૂપની કળા છું અને રૂપોમાં હું અનુભવ છું.
યદ્ યત્ કિઞ્ચિદ્ ઇદં દૃશ્યં જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । સર્વસઙ્કલ્પરહિતં તચ્ ચિત્તત્ત્વમ્ અહં પરમ્
આ જગતમાં જે કંઈ દેખાય છે, ચળવળતું હોય કે સ્થિર હોય, એ બધું જ કોઈ કલ્પના વિના છે; એ જ ચેતનાનું સર્વોચ્ચ તત્વ હું છું.
આપ્યા રસમયી શક્તિર્ અણ્વોઘવિવૃતોદયા । સા યથા દારુકુડ્યેષુ તથાહં સર્વવસ્તુષુ
જેvyાપક અને રસથી ભરપૂર શક્તિ સૂક્ષ્મ અને સ્થૂળ રૂપે પ્રગટ થાય છે, જેમ લાકડામાં એ રહેલી હોય છે, એમ હું બધાં જ વસ્તુઓમાં રહેલો છું.
પરમાં તામ્ અહં સર્વપદાર્થાન્તરવર્તિતામ્ । ઉપેત્ય સંવિદ્વૈચિત્ર્યં પ્રતનોમિ સ્વયેચ્છયા
જે સર્વોચ્ચ તત્વ બધાં પદાર્થોમાં રહેલું છે, એ પ્રાપ્ત કરીને, હું મારી ઇચ્છાથી ચેતનાની વિવિધતા પ્રગટ કરું છું.
ઘૃતં યથાન્તઃ પયસિ રસશક્તિર્ યથા જલે । ચિચ્છક્તિસ્ સર્વભાવેષુ તથાન્તર્ અહમ્ આસ્થિતઃ
જેમ દૂધમાં ઘી રહેલું હોય છે, જેમ પાણીમાં રસની શક્તિ હોય છે, તેમ ચેતનાની શક્તિ રૂપે હું બધાં જીવોમાં અંદર રહેલો છું.
ઇદં જગત્ ત્રિકાલસ્થં ચિતિ મય્ય્ એવ સંસ્થિતમ્ । ચેત્યોપચારરહિતં વસ્તુજાતમ્ ઇવાવનૌ
આ સમગ્ર જગત, જે ત્રણેય સમયગાળામાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે, એ માત્ર મારી જ ચેતનામાં સ્થિત છે; એમાં 'વસ્તુ' તરીકે કોઈ ઓળખ નથી, જેમ કે ધરતી પર પડેલા અનેક પદાર્થો હોય છે તેમ.
ભરિતાશેષદિક્કુક્ષિસ્ ત્યક્તસઙ્કોચવિભ્રમઃ । સર્વસ્થસ્ સર્વધર્તા ચ વિરાટ્ સમ્રાડ્ અહં સ્થિતઃ
બધી દિશાઓ મારા ગર્ભ સમાન ભરાઈ ગઈ છે, મેં તમામ સીમા અને ભ્રમ છોડ્યા છે; હું સર્વત્ર હાજર છું, બધાનું આધાર છું, અને વિશાળ, સર્વશક્તિમાન રાજા તરીકે સ્થિર રહ્યો છું.
અપૂર્વમ્ અનિબદ્ધેન્દ્રમ્ અશસ્ત્રદલિતામરમ્ । અપ્રાર્થિતં મે સમ્પ્રાપ્તં જગદ્રાજ્યમ્ ઇદં તતમ્
આ અનોખું, બંધનરહિત, કોઈ શાસક વિના, કોઈએ જીત્યું નહીં હોય અને વિનંતી કર્યા વિના મળેલું જગતનું રાજ, હવે મને પ્રાપ્ત થયું છે અને સર્વત્ર વ્યાપી ગયું છે.
અહો નુ વિતતાત્માસ્મિ ન મામ્ય્ આત્માત્મનાત્મનિ । કલ્પાન્તપવનોચ્છૂન એકાર્ણવ ઇવાર્ણવે
હા, હવે હું સર્વત્ર વ્યાપક આત્મા બની ગયો છું; મારા માટે 'હું' અને 'મારું' કંઈ રહ્યું નથી, જેમ કે યુગના અંતે પવન બધું ઉડાવી જાય પછી એકમાત્ર મહાસાગર જ બાકી રહે છે તેમ.
નાત્મન્ય્ અન્તમ્ અવાપ્નોમિ સ્વચ્છે ઽન્તસ્ સ્વોદિતે સ્વયમ્ । ક્ષીરવારિનિધૌ પઙ્ગુસ્ સરીસૃપ ઇવ સ્ફુરન્
મારી અંદર હું કોઈ અંત શોધી શકતો નથી, અંદરથી એકદમ સ્વચ્છ અને પ્રકાશમાન છું; દૂધના દરિયામાં લંગડા સાપ જેવો હું હલચલ કરું છું.
સ્વલ્પેયં મઠિકા બ્રાહ્મી જગન્નામ્ની સુસઙ્કટા । ગજો બિલ્વ ઇવાસ્યાં મે ન માતિ વિપુલં વપુઃ
આ બ્રહ્માની નાની ઝૂંપડી, જેને જગત કહે છે, બહુ જ સંકુચિત છે; જેમ બિલ્વના ફળમાં હાથી સમાઈ શકતો નથી, તેમ મારું વિશાળ સ્વરૂપ તેમાં સમાઈ શકતું નથી.
વિરિઞ્ચસદનાત્ પારે તત્ત્વાન્તે ઽપ્ય્ આહરત્ પદમ્ । પ્રસરત્ય્ એવ મે રૂપમ્ અદ્યાપિ ન નિવર્તતે
બ્રહ્માના નિવાસથી પણ પાર, સત્યના અંત સુધી, મારું સ્વરૂપ સતત ફેલાય છે અને આજ સુધી પણ અટકતું નથી.
અયં નામાહમ્ ઇત્ય્ અન્તઃ કુતો નિરવલમ્બના । અપર્યન્તાકૃતેર્ એષા કિલાસીત્ સ્વલ્પતા મમ
આ 'હું એ નામ ધરાવું છું' એવી અંદરની કલ્પના આધાર વિના કેવી રીતે થઈ શકે? મારી અનંત આકૃતિને લીધે જ એ નાનપણ માત્ર દેખાવ હતું.
ભવાન્ અયમ્ અહં ચાયમ્ ઇતિ મિથ્યૈવ વિભ્રમઃ । કો દેહઃ કો ઽપ્ય્ અદેહો વાપ્ય્ અપારવપુષશ્ ચિતઃ
આ જગત છે અને આ હું છું — આવું માનવું માત્ર ભ્રમ છે; અનંત ચેતનામાં શરીર કે શરીરનો અભાવ — એ બધું ક્યાંથી આવે?
વરાકાઃ પેલવધિયો બભૂવુર્ મે પિતામહાઃ । યે સામ્રાજ્યમ્ ઇદં ત્યક્ત્વા રેમિરે ઽર્થવિભૂતિષુ
મારા પૂર્વજો, જેમનું મન નબળું હતું, ખરેખર દયાનિય હતા; એમણે આ સિંહાસન છોડીને ધન-સંપત્તિમાં જ આનંદ માન્યો.
ક્વેયં કિલ મહાદૃષ્ટિર્ ભરિતા બ્રહ્મબૃંહિતા । ક્વ સરીસૃપભીમાભી રતી રાજ્યવિભૂતિભિઃ
બ્રહ્મથી ભરપૂર અને વિસ્તૃત થયેલી આ મહાન દૃષ્ટિ ક્યાં, અને રાજસત્તાની ભોગવટીઓમાં મળતી, સાપ જેવી ભયાનક મજા ક્યાં?
અનન્તાનન્તસમ્ભોગા પરોપશમશાલિની । શુદ્ધેયં ચિન્મયી દૃષ્ટિર્ જયત્ય્ અખિલદૃષ્ટિષુ
અનંત આનંદ અને પરમ શાંતિથી ભરેલી, શુદ્ધ અને ચેતનામયી આ દૃષ્ટિ બધાં દૃષ્ટિકોણો પર વિજયી બને છે.
સર્વભાવાન્તરસ્થાય ચેત્યમુક્તચિદાત્મને । પ્રત્યક્ચેતનરૂપાય મહ્યમ્ એવ નમો નમઃ
દરેક જીવમાં રહેલા, શુદ્ધ ચેતન્ય સ્વરૂપ, આંતરિક જાગૃતિરૂપ અને સ્વયં મારા રૂપ એવા પરમાત્માને વારંવાર વંદન છે.
જયામ્ય્ અહમ્ અહં જાતો જીર્ણસંસારસંસૃતિઃ । પ્રાપ્તઃ પ્રાપ્તો મયાત્માયં જીવામિ ચ જયામિ ચ
હું જીત્યો છું; હું ફરી જન્મ્યો છું, જૂના સંસારના ચક્રથી મુક્ત થયો છું. હું મારા સાચા સ્વરૂપને પ્રાપ્ત કર્યો છું; હવે હું જીવું છું અને વિજયી છું.
ઇદમ્ ઉત્તમસામ્રાજ્યં બોધં સન્ત્યજ્ય શાશ્વતમ્ । ન રમે ઽહમ્ અરમ્યાસુ રાજ્યદુઃખવિભૂતિષુ
શાશ્વત જ્ઞાનના સર્વોચ્ચ રાજ્યને ત્યજીને, હવે મને રાજ્યની સુખ-દુઃખભરી ખ્યાતિમાં કોઈ આનંદ નથી.
દારુવારિદૃષન્માત્રે લુલુભે યો ધરાતલે । ધિગ્ વરાકમ્ અનાત્મજ્ઞં તં પિતામહકીટકમ્
આ ધરતી પર જે માત્ર લાકડાં અને પાણીમાં દેખાતી વસ્તુઓની લાલસા રાખે છે, એવા દયનીય અને આત્મજ્ઞાનવિહિન, પિતામહના લાકડામાં રહેલા કીટ જેવાં મનુષ્યને શરમ આવે.
અવિદ્યૈકાત્મભિર્ દ્રવ્યૈર્ અવિદ્યામયમ્ આજ્યપમ્ । અજ્ઞેન સન્તર્પયતા કિં નામ ગુરુણા કૃતમ્
અજ્ઞાનથી બનેલા પદાર્થો અને અજ્ઞાનથી ભરેલા અર્પણો અજ્ઞાનરૂપ વ્યક્તિને અર્પણ કરીને ગુરુએ ખરેખર શું હાંસલ કર્યું?