ઇમા ઘટપટાકારપદાર્થશતપઙ્ક્તયઃ । જાગત્યો વિપુલાદર્શે હ્ય્ અસ્મિન્ વ્યોમનિ બિમ્બિતાઃ
આ જગતમાં માટલાં, કપડાં અને આવા અનેક વસ્તુઓની પંક્તિઓ આ વિશાળ દર્પણ જેવાં આકાશમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે.
અદૃશ્યં સર્વભૂતાનાં પ્રાપ્યં ગલિતચેતસામ્ । એતત્ તદ્ દૃશ્યતે સદ્ભિઃ પરં વ્યોમેતિ તન્મયૈઃ
જે સર્વ જીવ માટે અદૃશ્ય છે અને જેમનું મન લય પામ્યું છે એવા લોકો માટે પ્રાપ્ત થાય છે—એ જ વસ્તુ જ્ઞાનીઓ પોતાના સ્વરૂપરૂપ પરમ આકાશ તરીકે જુએ છે.
એતદ્ વૃદ્ધં વૃદ્ધિમતિ ક્ષયિ ક્ષયિણિ જાગતે । પદાર્થે સદ્ અસચ્ ચાપિ પ્રતિબિમ્બાર્કવત્ સ્થિતમ્
આ વસ્તું વૃદ્ધમાં વૃદ્ધ, નાશવંતમાં નાશવંત અને જગતની વસ્તુઓમાં સત્ય અને અસત્ય બંને રૂપે, સૂર્યના પ્રતિબિંબની જેમ, સ્થિત છે.
ઇયમ્ અભ્યુદયં યાતિ નાનાતા દૃશ્યમઞ્જરી । આચારચઞ્ચરીકાઢ્યા એતસ્માદ્ કારણદ્રુમાદ્
આ અનેક પ્રકારની દેખાવની પુષ્પમાળાઓ, વર્તન રૂપ મધમાખીઓથી શોભાયમાન, આ કારણરૂપ વૃક્ષમાંથી જન્મે છે.
અસ્માદ્ ઇયમ્ ઉદેત્ય્ ઉચ્ચૈસ્ સંસારરચના ચલા । વિચિત્રતરુગુલ્માઢ્યા શૈલાદ્ ઇવ વનાવલી
આમાંથી જ આ અસ્થિર સંસારની રચના ઊભી થાય છે, જે વિવિધ વૃક્ષોના ઝાડ-ઝાંખરોથી ભરપૂર છે, જેમ પર્વતમાંથી જંગલ ફેલાય છે.
સર્વેષામ્ અવિભિન્નો ઽસૌ ત્રૈલોક્યોદરવર્તિનામ્ । બ્રહ્માદીનાં તૃણાન્તાનાં ચિદાત્મા સમ્પ્રકાશકઃ
બ્રહ્મા થી લઈને તૃણ સુધી, ત્રણેય લોકમાં વસતા બધા માટે એ અખંડ છે, અને બધામાં પ્રકાશ ફેલાવનાર ચૈતન્ય સ્વરૂપ છે.
એષો ઽસાવ્ અહમ્ આદ્યન્તરહિતસ્ સર્વગાકૃતિઃ । ચરાચરાણામ્ ભૂતાનામ્ અન્તસ્ સ્વાનુભવસ્ સ્થિતઃ
આ જ એ 'હું' છું, જેની શરૂઆત કે અંત નથી, સર્વરૂપ છે, અને ચલ-અચલ બધાં જીવોમાં પોતાનાં અનુભવ રૂપે આંતરે સ્થિત છે.
અસ્ય તસ્ય મમેમાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ । પરિસઙ્ખ્યાવિહીનાનિ શરીરાણિ બહૂનિ ચ
આ એકનું, બીજાનું કે મારું, જે અઢળક સ્થાવર અને જંગમ શરીરો છે, એ ગણતરીથી બહાર છે.
એષો ઽસાવ્ અહમ્ એકાત્મા સ્વાનુભૂતિવશાત્ સ્વયમ્ । સર્વદૃગ્દ્રષ્ટૃદૃશ્યત્વાત્ સહસ્રકરલોચનઃ
હું એ એક આત્મા છું, જે પોતાનાં અનુભવના બળે સર્વત્ર જોનાર, જોવું અને જોવાતું બનીને, હજારો હાથ અને આંખો ધરાવું છું.
એષો ઽસાવ્ અહમ્ આકાશે સૂર્યદેહેન ચારુણા । વિહરામીતરેણાપિ વાયુદેહેન વાહિના
હું એ જ છું, જે આકાશમાં સૂર્યના તેજસ્વી શરીરથી રમું છું, અથવા પવનના શરીરથી ફરું છું.
મમૈતદ્ વપુર્ આનીલં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ । સર્વસૌભાગ્યસીમાન્તો હ્ય્ અસ્મિઞ્ જગતિ વલ્ગતિ
મારું આ વાયુમય રૂપ છે, જેમાં શંખ, ચક્ર અને ગદા છે; આ જગતમાં સર્વ સૌભાગ્યની પરાકાષ્ઠા તેમાં ઝળકે છે.
અહમ્ અસ્મિન્ સમુદ્ભૂતઃ પદ્માસનગતસ્ સદા । નિર્વિકલ્પસમાધિસ્થઃ પરાં નિર્વૃતિમ્ આગતઃ
હું અહીં જન્મ્યો છું, હંમેશા કમળની આસન પર બેઠો છું, વિચારોની પારની એકાગ્રતામાં સ્થિર છું અને સર્વોચ્ચ સંતોષ પ્રાપ્ત કર્યો છે.
અહં ત્રિનેત્રયાકૃત્યા ગૌરીવક્ત્રાબ્જષટ્પદઃ । સર્ગાન્તે સંહરામીદં કૂર્મો ઽઙ્ગપટલં યથા
હું ત્રિનેત્રધારી રૂપ ધારણ કરીને, ગૌરીના કમળ જેવા મુખ પર મધમાખી બનીને, સર્જનના અંતે આ જગતને કાચબો પોતાના અંગો ખેંચે તેમ પાછું ખેંચી લઉં છું.
અહમ્ ઐન્દ્રેણ રૂપેણ ત્રિલોકીમઠિકામ્ ઇમામ્ । પાલયામિ ક્રમપ્રાપ્તાં મઠિકામ્ ઇવ તાપસઃ
હું ઇન્દ્રના રૂપમાં, ત્રણેય લોકને ક્રમશઃ મળેલા આશ્રમની જેમ રક્ષું છું, જેમ તપસ્વી પોતાનું આશ્રમ સાચવે છે.
અહં તૃણલતાગુલ્મજાલં રસતયા સ્થિતઃ । ઉત્થાપયામિ ચિદ્ભૂમેઃ કૂપાદ્ ઉરુલતામ્ ઇવ
હું ઘાસ, વેલીઓ અને ઝાડીઓના સમૂહમાં રસરૂપે રહું છું અને ચેતનાના ખેતરના કૂવામાંથી વેલીને ખેંચે તેમ તેમને ઊંચા લઉં છું.
સ્વલીલાર્થમ્ ઇદં ચારુ જગદાડમ્બરં તતમ્ । મયાભિજાતબાલેન પઙ્કક્રીડનકં યથા
મારી પોતાની રમણીઓ માટે, આ સુંદર જગતનું રમકડું મેં ફેલાવ્યું છે, જેમ બાળક કાદવમાં રમે છે.
મયીદમ્ અર્પ્યતે સર્વં સત્તાં માં પ્રાપ્ય ગચ્છતિ । મત્પરિત્યક્તમ્ એતચ્ ચ સદ્ અપ્ય્ એવ ન કિઞ્ચન
આ બધું મારી અંદર અર્પણ થાય છે; જ્યારે જીવો મને પ્રાપ્ત કરે છે ત્યારે તેઓ મારે જ સમાઈ જાય છે; અને જો કંઈક મારાથી અલગ રહે છે, તો પણ એ ખરેખર કંઈ નથી.
મયિ સ્ફારે ચિદાદર્શે પ્રતિબિમ્બં યદ્ આગતમ્ । તદ્ અસ્તિ નેતરત્ તસ્માન્ મત્તો ઽન્યન્ નેહ વિદ્યતે
મારી અંદર, જે અખંડ ચેતનાના દર્પણમાં જે પ્રતિબિંબ દેખાય છે, એ જ સાચું છે; એ સિવાય બીજું કંઈ નથી—એટલે અહીં મારાથી અલગ કંઈ નથી.
કુસુમેષ્વ્ અહમ્ આમોદઃ પદ્મપત્ત્રેષ્વ્ અહં છવિઃ । છવિષ્વ્ અહં રૂપકલા રૂપેષ્વ્ અનુભવો ઽપ્ય્ અહમ્
ફૂલોમાં હું સુગંધ છું; કમળની પાંદડીઓમાં હું તેજ છું; તેજમાં હું રૂપની કળા છું અને રૂપોમાં હું અનુભવ છું.
યદ્ યત્ કિઞ્ચિદ્ ઇદં દૃશ્યં જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । સર્વસઙ્કલ્પરહિતં તચ્ ચિત્તત્ત્વમ્ અહં પરમ્
આ જગતમાં જે કંઈ દેખાય છે, ચળવળતું હોય કે સ્થિર હોય, એ બધું જ કોઈ કલ્પના વિના છે; એ જ ચેતનાનું સર્વોચ્ચ તત્વ હું છું.
આપ્યા રસમયી શક્તિર્ અણ્વોઘવિવૃતોદયા । સા યથા દારુકુડ્યેષુ તથાહં સર્વવસ્તુષુ
જેvyાપક અને રસથી ભરપૂર શક્તિ સૂક્ષ્મ અને સ્થૂળ રૂપે પ્રગટ થાય છે, જેમ લાકડામાં એ રહેલી હોય છે, એમ હું બધાં જ વસ્તુઓમાં રહેલો છું.
પરમાં તામ્ અહં સર્વપદાર્થાન્તરવર્તિતામ્ । ઉપેત્ય સંવિદ્વૈચિત્ર્યં પ્રતનોમિ સ્વયેચ્છયા
જે સર્વોચ્ચ તત્વ બધાં પદાર્થોમાં રહેલું છે, એ પ્રાપ્ત કરીને, હું મારી ઇચ્છાથી ચેતનાની વિવિધતા પ્રગટ કરું છું.
ઘૃતં યથાન્તઃ પયસિ રસશક્તિર્ યથા જલે । ચિચ્છક્તિસ્ સર્વભાવેષુ તથાન્તર્ અહમ્ આસ્થિતઃ
જેમ દૂધમાં ઘી રહેલું હોય છે, જેમ પાણીમાં રસની શક્તિ હોય છે, તેમ ચેતનાની શક્તિ રૂપે હું બધાં જીવોમાં અંદર રહેલો છું.
ઇદં જગત્ ત્રિકાલસ્થં ચિતિ મય્ય્ એવ સંસ્થિતમ્ । ચેત્યોપચારરહિતં વસ્તુજાતમ્ ઇવાવનૌ
આ સમગ્ર જગત, જે ત્રણેય સમયગાળામાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે, એ માત્ર મારી જ ચેતનામાં સ્થિત છે; એમાં 'વસ્તુ' તરીકે કોઈ ઓળખ નથી, જેમ કે ધરતી પર પડેલા અનેક પદાર્થો હોય છે તેમ.
ભરિતાશેષદિક્કુક્ષિસ્ ત્યક્તસઙ્કોચવિભ્રમઃ । સર્વસ્થસ્ સર્વધર્તા ચ વિરાટ્ સમ્રાડ્ અહં સ્થિતઃ
બધી દિશાઓ મારા ગર્ભ સમાન ભરાઈ ગઈ છે, મેં તમામ સીમા અને ભ્રમ છોડ્યા છે; હું સર્વત્ર હાજર છું, બધાનું આધાર છું, અને વિશાળ, સર્વશક્તિમાન રાજા તરીકે સ્થિર રહ્યો છું.
અપૂર્વમ્ અનિબદ્ધેન્દ્રમ્ અશસ્ત્રદલિતામરમ્ । અપ્રાર્થિતં મે સમ્પ્રાપ્તં જગદ્રાજ્યમ્ ઇદં તતમ્
આ અનોખું, બંધનરહિત, કોઈ શાસક વિના, કોઈએ જીત્યું નહીં હોય અને વિનંતી કર્યા વિના મળેલું જગતનું રાજ, હવે મને પ્રાપ્ત થયું છે અને સર્વત્ર વ્યાપી ગયું છે.
અહો નુ વિતતાત્માસ્મિ ન મામ્ય્ આત્માત્મનાત્મનિ । કલ્પાન્તપવનોચ્છૂન એકાર્ણવ ઇવાર્ણવે
હા, હવે હું સર્વત્ર વ્યાપક આત્મા બની ગયો છું; મારા માટે 'હું' અને 'મારું' કંઈ રહ્યું નથી, જેમ કે યુગના અંતે પવન બધું ઉડાવી જાય પછી એકમાત્ર મહાસાગર જ બાકી રહે છે તેમ.
નાત્મન્ય્ અન્તમ્ અવાપ્નોમિ સ્વચ્છે ઽન્તસ્ સ્વોદિતે સ્વયમ્ । ક્ષીરવારિનિધૌ પઙ્ગુસ્ સરીસૃપ ઇવ સ્ફુરન્
મારી અંદર હું કોઈ અંત શોધી શકતો નથી, અંદરથી એકદમ સ્વચ્છ અને પ્રકાશમાન છું; દૂધના દરિયામાં લંગડા સાપ જેવો હું હલચલ કરું છું.
સ્વલ્પેયં મઠિકા બ્રાહ્મી જગન્નામ્ની સુસઙ્કટા । ગજો બિલ્વ ઇવાસ્યાં મે ન માતિ વિપુલં વપુઃ
આ બ્રહ્માની નાની ઝૂંપડી, જેને જગત કહે છે, બહુ જ સંકુચિત છે; જેમ બિલ્વના ફળમાં હાથી સમાઈ શકતો નથી, તેમ મારું વિશાળ સ્વરૂપ તેમાં સમાઈ શકતું નથી.
વિરિઞ્ચસદનાત્ પારે તત્ત્વાન્તે ઽપ્ય્ આહરત્ પદમ્ । પ્રસરત્ય્ એવ મે રૂપમ્ અદ્યાપિ ન નિવર્તતે
બ્રહ્માના નિવાસથી પણ પાર, સત્યના અંત સુધી, મારું સ્વરૂપ સતત ફેલાય છે અને આજ સુધી પણ અટકતું નથી.