અનેનૈતત્ પદાર્થાનાં વસ્તુત્વં પ્રતિપાદ્યતે । શુક્લાદિગુણવત્ત્વં સ્વં પ્રદીપેનેવ વાસસામ્
આ ચેતનાથી જ વસ્તુઓનું સત્યપણું અને તેમનાં ગુણો, જેમ કે સફેદપણા વગેરે, સ્પષ્ટ થાય છે, જેમ પોતાના દીવાના પ્રકાશથી કપડાંના રંગો દેખાય છે.
અસાવ્ એવ હિ ભૂતાનાં સર્વેષામ્ એવ જાગ્રતામ્ । સર્વાનુભવિતા ભૂમાવ્ આત્મા મકુરવત્ સ્થિતઃ
આ આત્મા જ જગતમાં જાગૃત તમામ જીવોમાં બધું અનુભવે છે, એ અરીસાની જેમ સ્થિર રહીને બધું પ્રતિબિંબિત કરે છે.
અસ્ય તસ્યાવિકલ્પસ્ય ચિદ્દીપસ્ય પ્રસાદતઃ । ઉષ્ણો ઽર્કશ્ શિશિરશ્ ચન્દ્રો ઘનો ઽદ્રિર્ વિદ્રુતં પયઃ
આ અખંડ ચેતનાની પ્રકાશતા થી જ, સૂર્ય ગરમ છે, ચંદ્ર ઠંડો છે, વાદળ ઘન છે, પર્વત દ્રઢ છે અને પાણી વહેંચાય છે.
સાતત્યેનાનુભૂતાનાં પદાર્થાનામ્ અનેન તત્ । પદાર્થત્વમ્ ઉદેત્ય્ ઉચ્ચૈઃ પ્રતાપેનેવ તપ્તતા
આ આત્મા દ્વારા સતત અનુભવાતા વસ્તુઓને સ્પષ્ટ રીતે પોતાનું સ્વરૂપ મળે છે, જેમ અગ્નિથી તીવ્ર તાપ ઉત્પન્ન થાય છે.
બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રરુદ્રાણાં કારણાનાં જગત્સ્થિતૌ । એતત્ કારણમ્ આદ્યં તત્ કારણં નાસ્ય વિદ્યતે
બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, ઇન્દ્ર અને રુદ્ર—જે જગતના સર્જનના કારણ છે—એ બધાનું મૂળ કારણ આ આત્મા છે; અને આનું પોતે કોઈ કારણ નથી.
અકારણાદ્ અકરણાત્ સર્વકારણકારણાત્ । એતસ્માજ્ જગદ્ ઉત્પન્નમ્ ઇદં શૈત્યં હિમાદ્ ઇવ
જેનું કોઈ કારણ નથી, જે કંઈ કરે નહીં, અને જે બધાં કારણોનું પણ કારણ છે, એમાંથી આ જગત ઊભું થયું છે, જેમ હિમમાંથી ઠંડક આવે છે તેમ.
ચિચ્ચેત્યદ્રષ્ટૃદૃશ્યાદિનામભિર્ વર્જિતાત્મને । સતે સકૃદ્વિભાતાય મહ્યમ્ અસ્મૈ નમો નમઃ
જે સત્યને 'ચેતના', 'વિષય', 'દ્રષ્ટા' કે 'દૃશ્ય' જેવા નામો લાગતાં નથી, અને જે એકવાર જ અસ્તિત્વરૂપે મને દેખાય છે, એ સત્યને હું વારંવાર નમું છું.
એતસ્મિન્ સર્વભૂતાનિ નિર્વિકલ્પચિદાત્મનિ । ગુણભૂતાનિ ભૂતેશે તિષ્ઠન્તિ ચ વિશન્તિ ચ
આ અડગ ચૈતન્ય સ્વરૂપે, સર્વ જીવાત્માઓ અને એમના ગુણો, હે સર્વના સ્વામી, તેમાં જ ઊભાં રહે છે અને અંતે તેમાં જ લીન થાય છે.
યત્ કિલાનેન કલિતં ચેતનેનાન્તર્ આત્મના । તત્ તદ્ ભવતિ સર્વત્ર નેતરત્ સદ્ અપિ સ્થિતમ્
આ આંતરિક ચેતનાથી જે-જે કલ્પના થાય છે, એ જ બધે પ્રગટ થાય છે; બાકીની વસ્તુઓ હોવા છતાં દેખાતી નથી.
યચ્ ચિતા કલિતં કિઞ્ચિત્ તદ્ આપ્નોતિ નિજં પદમ્ । યચ્ ચિતા કલિતં નેહ તત્ સદ્ અપ્ય્ અસ્તમ્ આગતમ્
ચેતનાથી જે કંઈ સ્પર્શાય છે, એ પોતાનું સ્વરૂપ પામે છે; અને જે ચેતનાથી સ્પર્શાતું નથી, એ અહીં હોવા છતાં પણ અંતે લુપ્ત થઈ જાય છે.
ઇમા ઘટપટાકારપદાર્થશતપઙ્ક્તયઃ । જાગત્યો વિપુલાદર્શે હ્ય્ અસ્મિન્ વ્યોમનિ બિમ્બિતાઃ
આ જગતમાં માટલાં, કપડાં અને આવા અનેક વસ્તુઓની પંક્તિઓ આ વિશાળ દર્પણ જેવાં આકાશમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે.
અદૃશ્યં સર્વભૂતાનાં પ્રાપ્યં ગલિતચેતસામ્ । એતત્ તદ્ દૃશ્યતે સદ્ભિઃ પરં વ્યોમેતિ તન્મયૈઃ
જે સર્વ જીવ માટે અદૃશ્ય છે અને જેમનું મન લય પામ્યું છે એવા લોકો માટે પ્રાપ્ત થાય છે—એ જ વસ્તુ જ્ઞાનીઓ પોતાના સ્વરૂપરૂપ પરમ આકાશ તરીકે જુએ છે.
એતદ્ વૃદ્ધં વૃદ્ધિમતિ ક્ષયિ ક્ષયિણિ જાગતે । પદાર્થે સદ્ અસચ્ ચાપિ પ્રતિબિમ્બાર્કવત્ સ્થિતમ્
આ વસ્તું વૃદ્ધમાં વૃદ્ધ, નાશવંતમાં નાશવંત અને જગતની વસ્તુઓમાં સત્ય અને અસત્ય બંને રૂપે, સૂર્યના પ્રતિબિંબની જેમ, સ્થિત છે.
ઇયમ્ અભ્યુદયં યાતિ નાનાતા દૃશ્યમઞ્જરી । આચારચઞ્ચરીકાઢ્યા એતસ્માદ્ કારણદ્રુમાદ્
આ અનેક પ્રકારની દેખાવની પુષ્પમાળાઓ, વર્તન રૂપ મધમાખીઓથી શોભાયમાન, આ કારણરૂપ વૃક્ષમાંથી જન્મે છે.
અસ્માદ્ ઇયમ્ ઉદેત્ય્ ઉચ્ચૈસ્ સંસારરચના ચલા । વિચિત્રતરુગુલ્માઢ્યા શૈલાદ્ ઇવ વનાવલી
આમાંથી જ આ અસ્થિર સંસારની રચના ઊભી થાય છે, જે વિવિધ વૃક્ષોના ઝાડ-ઝાંખરોથી ભરપૂર છે, જેમ પર્વતમાંથી જંગલ ફેલાય છે.
સર્વેષામ્ અવિભિન્નો ઽસૌ ત્રૈલોક્યોદરવર્તિનામ્ । બ્રહ્માદીનાં તૃણાન્તાનાં ચિદાત્મા સમ્પ્રકાશકઃ
બ્રહ્મા થી લઈને તૃણ સુધી, ત્રણેય લોકમાં વસતા બધા માટે એ અખંડ છે, અને બધામાં પ્રકાશ ફેલાવનાર ચૈતન્ય સ્વરૂપ છે.
એષો ઽસાવ્ અહમ્ આદ્યન્તરહિતસ્ સર્વગાકૃતિઃ । ચરાચરાણામ્ ભૂતાનામ્ અન્તસ્ સ્વાનુભવસ્ સ્થિતઃ
આ જ એ 'હું' છું, જેની શરૂઆત કે અંત નથી, સર્વરૂપ છે, અને ચલ-અચલ બધાં જીવોમાં પોતાનાં અનુભવ રૂપે આંતરે સ્થિત છે.
અસ્ય તસ્ય મમેમાનિ સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ । પરિસઙ્ખ્યાવિહીનાનિ શરીરાણિ બહૂનિ ચ
આ એકનું, બીજાનું કે મારું, જે અઢળક સ્થાવર અને જંગમ શરીરો છે, એ ગણતરીથી બહાર છે.
એષો ઽસાવ્ અહમ્ એકાત્મા સ્વાનુભૂતિવશાત્ સ્વયમ્ । સર્વદૃગ્દ્રષ્ટૃદૃશ્યત્વાત્ સહસ્રકરલોચનઃ
હું એ એક આત્મા છું, જે પોતાનાં અનુભવના બળે સર્વત્ર જોનાર, જોવું અને જોવાતું બનીને, હજારો હાથ અને આંખો ધરાવું છું.
એષો ઽસાવ્ અહમ્ આકાશે સૂર્યદેહેન ચારુણા । વિહરામીતરેણાપિ વાયુદેહેન વાહિના
હું એ જ છું, જે આકાશમાં સૂર્યના તેજસ્વી શરીરથી રમું છું, અથવા પવનના શરીરથી ફરું છું.
મમૈતદ્ વપુર્ આનીલં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ । સર્વસૌભાગ્યસીમાન્તો હ્ય્ અસ્મિઞ્ જગતિ વલ્ગતિ
મારું આ વાયુમય રૂપ છે, જેમાં શંખ, ચક્ર અને ગદા છે; આ જગતમાં સર્વ સૌભાગ્યની પરાકાષ્ઠા તેમાં ઝળકે છે.
અહમ્ અસ્મિન્ સમુદ્ભૂતઃ પદ્માસનગતસ્ સદા । નિર્વિકલ્પસમાધિસ્થઃ પરાં નિર્વૃતિમ્ આગતઃ
હું અહીં જન્મ્યો છું, હંમેશા કમળની આસન પર બેઠો છું, વિચારોની પારની એકાગ્રતામાં સ્થિર છું અને સર્વોચ્ચ સંતોષ પ્રાપ્ત કર્યો છે.
અહં ત્રિનેત્રયાકૃત્યા ગૌરીવક્ત્રાબ્જષટ્પદઃ । સર્ગાન્તે સંહરામીદં કૂર્મો ઽઙ્ગપટલં યથા
હું ત્રિનેત્રધારી રૂપ ધારણ કરીને, ગૌરીના કમળ જેવા મુખ પર મધમાખી બનીને, સર્જનના અંતે આ જગતને કાચબો પોતાના અંગો ખેંચે તેમ પાછું ખેંચી લઉં છું.
અહમ્ ઐન્દ્રેણ રૂપેણ ત્રિલોકીમઠિકામ્ ઇમામ્ । પાલયામિ ક્રમપ્રાપ્તાં મઠિકામ્ ઇવ તાપસઃ
હું ઇન્દ્રના રૂપમાં, ત્રણેય લોકને ક્રમશઃ મળેલા આશ્રમની જેમ રક્ષું છું, જેમ તપસ્વી પોતાનું આશ્રમ સાચવે છે.
અહં તૃણલતાગુલ્મજાલં રસતયા સ્થિતઃ । ઉત્થાપયામિ ચિદ્ભૂમેઃ કૂપાદ્ ઉરુલતામ્ ઇવ
હું ઘાસ, વેલીઓ અને ઝાડીઓના સમૂહમાં રસરૂપે રહું છું અને ચેતનાના ખેતરના કૂવામાંથી વેલીને ખેંચે તેમ તેમને ઊંચા લઉં છું.
સ્વલીલાર્થમ્ ઇદં ચારુ જગદાડમ્બરં તતમ્ । મયાભિજાતબાલેન પઙ્કક્રીડનકં યથા
મારી પોતાની રમણીઓ માટે, આ સુંદર જગતનું રમકડું મેં ફેલાવ્યું છે, જેમ બાળક કાદવમાં રમે છે.
મયીદમ્ અર્પ્યતે સર્વં સત્તાં માં પ્રાપ્ય ગચ્છતિ । મત્પરિત્યક્તમ્ એતચ્ ચ સદ્ અપ્ય્ એવ ન કિઞ્ચન
આ બધું મારી અંદર અર્પણ થાય છે; જ્યારે જીવો મને પ્રાપ્ત કરે છે ત્યારે તેઓ મારે જ સમાઈ જાય છે; અને જો કંઈક મારાથી અલગ રહે છે, તો પણ એ ખરેખર કંઈ નથી.
મયિ સ્ફારે ચિદાદર્શે પ્રતિબિમ્બં યદ્ આગતમ્ । તદ્ અસ્તિ નેતરત્ તસ્માન્ મત્તો ઽન્યન્ નેહ વિદ્યતે
મારી અંદર, જે અખંડ ચેતનાના દર્પણમાં જે પ્રતિબિંબ દેખાય છે, એ જ સાચું છે; એ સિવાય બીજું કંઈ નથી—એટલે અહીં મારાથી અલગ કંઈ નથી.
કુસુમેષ્વ્ અહમ્ આમોદઃ પદ્મપત્ત્રેષ્વ્ અહં છવિઃ । છવિષ્વ્ અહં રૂપકલા રૂપેષ્વ્ અનુભવો ઽપ્ય્ અહમ્
ફૂલોમાં હું સુગંધ છું; કમળની પાંદડીઓમાં હું તેજ છું; તેજમાં હું રૂપની કળા છું અને રૂપોમાં હું અનુભવ છું.
યદ્ યત્ કિઞ્ચિદ્ ઇદં દૃશ્યં જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । સર્વસઙ્કલ્પરહિતં તચ્ ચિત્તત્ત્વમ્ અહં પરમ્
આ જગતમાં જે કંઈ દેખાય છે, ચળવળતું હોય કે સ્થિર હોય, એ બધું જ કોઈ કલ્પના વિના છે; એ જ ચેતનાનું સર્વોચ્ચ તત્વ હું છું.