ત્રિભુવનભવનાભિરામકોશં સકલકલઙ્કહરં પરં પ્રકાશમ્ । અશરણશરણં શરણ્યમ્ ઈશં હરિમ્ અજમ્ ઈશ્વરમ્ અચ્યુતં પ્રપદ્યે
હું એ હરિની શરણે જઉં છું, જે જન્મરહિત અને અવિનાશી છે, ત્રણેય લોકના ઘરનું આનંદ છે, સર્વ દોષો દૂર કરનાર છે, સર્વથી પ્રકાશમાન છે, આશ્રયવિહિનના આશ્રય છે અને સાચો આશ્રયદાતા છે.
કુવલયદલશૈલસન્નિકાશં શરદમલામ્બરકોટરોપમાનમ્ । ભ્રમરતિમિરકજ્જલાઞ્જનાભં સરસિજચક્રગદાધરં પ્રપદ્યે
હું એ ભગવાનની શરણે જઉં છું, જેમનું રૂપ કમળની નીલી પાંખડી કે પહાડ જેવું લાગે છે, જેમના વસ્ત્રો શરદના નિર્ભર આકાશ જેટલા શુદ્ધ છે, જેમનું વર્ણ ભમરા જેવી ઘેરી કાળી છે, અને જેમના હાથમાં કમળ, ચક્ર અને ગદા છે.
વિચલદલિકલાપકોમલાઙ્ગં સિતદલપઙ્કજકુટ્મલાભશઙ્ખમ્ । શ્રુતિરણિતવિરિઞ્ચચઞ્ચરીકં સ્વહૃદયપદ્મજલાશયં પ્રપદ્યે
હું એ ભગવાનની શરણે જઉં છું, જેમના અંગો ફૂલ પર ફરતા મધમાખીના પાંખ જેવી નરમ છે, જેમનું શંખ સફેદ કમળની કળી જેવું છે, જેમના કાનમાં વેદના ગૂંજન જેવી ધ્વનિ ગૂંજે છે, અને જે મારા હૃદયના કમળમાં વસે છે.
સિતમણિગણતારકાવકીર્ણં સ્મિતધવલાનનપીવરેન્દુબિમ્બમ્ । હૃદયમણિમરીચિજાલગઙ્ગં હરિશરદમ્બરમ્ આતતં પ્રપદ્યે
હું એ વિશાળ શરદના આકાશમાં શરણું લઉં છું, જ્યાં સ્ફટિક જેવા રત્નોની તારાઓ છવાયેલી છે, હસતાં ચમકતાં ચહેરા જેવો પૂર્ણચંદ્ર ઊગ્યો છે અને હૃદયમાંથી ઝરણા જેવી રત્નમય કિરણોની ગંગા વહે છે.
ત્રિભુવનનલિનીસિતારવિન્દં તિમિરસમાનવિમોહદીપમ્ અગ્ર્યમ્ । જડતરમ્ અજડં ચિદાત્મતત્ત્વં જગદખિલાર્તિહરં હરિં પ્રપદ્યે
હું હરિનું શરણું લઉં છું, જે ત્રણેય લોકની કમળને પ્રકાશ આપનાર શ્રેષ્ઠ દીવો છે, મોહના અંધકારને દૂર કરનાર છે, જડ અને અજડ બંને સ્વરૂપે ચૈતન્ય છે અને સમગ્ર જગતના દુઃખો દૂર કરનાર છે.
નવવિકસિતપદ્મરેણુગૌરં સ્ફુટકમલાવપુષોપરૂષિતાઙ્ગમ્ । દિનગમસમયારુણામ્બરાભં કનકનિભામ્બરસુન્દરં પ્રપદ્યે
હું એનું શરણું લઉં છું, જેના અંગો તાજા ખીલેલા કમળના પરાગથી ધૂળાયેલા છે, જેનું શરીર સ્વચ્છ કમળ પર આરામ કરે છે, જેના વસ્ત્રો સૂર્યાસ્તના લાલ આકાશ જેવા તેજસ્વી છે અને જેનું રૂપ સોનાં જેવું સુંદર છે.
અવિરતહતસૃષ્ટસર્ગલીલં સતતમ્ અજાતમ્ અવર્ધનં વિશાલમ્ । યુગશતજરઢાભિજાતદેહં તરુતલશાયિનમ્ અર્ભકં પ્રપદ્યે
હું એ બાળકનું શરણું લઉં છું, જે વૃક્ષ નીચે શયન કરે છે, અનંત જગતની રચનામાં સતત લીન છે, જે ક્યારેય જન્મતું નથી, ક્યારેય બદલાતું નથી, વિશાળ છે અને જેના શરીરે યૂગોની વૃદ્ધતા દેખાય છે.
દિતિસુતનલિનીતુષારપાતં સુરનલિનીસતતોદિતાર્કબિમ્બમ્ । કમલજનલિનીજલાવપૂરં હૃદિ નલિનીનિલયં વિભું પ્રપદ્યે
હું એ સર્વવ્યાપક પરમાત્માને શરણું લઉં છું, જેનું હૃદયમાં નિવાસ કમળના સરોવર જેવું છે, જે દૈત્યકુલના કમળ પર હિમવર્ષા જેવો શીતળ છે, દેવતાઓના કમળ માટે સતત ઉગતો સૂર્ય છે, અને કમળમાંથી જન્મેલા કમળને પાણીની વહેલી ધારા આપે છે.
ઇતિ ગુણબહુલાભિર્ વાગ્ભિર્ અભ્યર્ચિતો ઽસૌ હરિર્ અસુરવિનાશશ્ શ્રીનિષણ્ણાંસદેશઃ । જલદ ઇવ મયૂરં પ્રીતિમાન્ પ્રીયમાણં કુવલયદલદેહઃ પ્રત્યુવાચાસુરેન્દ્રમ્
આ રીતે ગુણોથી ભરપૂર વાણીઓથી પૂજિત થયેલા, દૈત્યવિનાશક અને શ્રીલક્ષ્મીજીની બાજુએ બેઠેલા હરિએ, જેણે કમળની પાંદડાની જેમ શ્યામ અંગ ધર્યા છે, મેઘને જોઈને આનંદિત થતો મોર જેવો આનંદ અનુભવી, દૈત્યરાજાને પ્રસન્નતાથી ઉત્તર આપ્યો.
વરં ગુણનિધે દૈત્યકુલચૂડામહામણે । ગૃહાણાભિમતં ભૂયોજન્મદુઃખોપશાન્તયે
હે ગુણોના સાગર, દૈત્યકુલના શિરોમણિ, તું જે ઈચ્છે તે વર માંગ, જેથી પુનર્જન્મના દુઃખો શાંત થાય.
સર્વસઙ્કલ્પફલદ સર્વલોકાન્તરસ્થિત । યદ્ ઉદારતમં વેત્સિ તદ્ એવાદિશ દેવ મે
હે સર્વ ઈચ્છાઓ પૂરી કરનાર, સર્વ લોકોમાં રહેનાર, જે તને સૌથી ઉત્તમ લાગે છે એજ મને આજ્ઞાપે, હે દેવ, હું તે આપશ.
સર્વસમ્ભ્રમસંશાન્ત્યૈ પરમાય ફલાય ચ । બ્રહ્મવિશ્રાન્તિપર્યન્તો વિવેકો ઽસ્તુ તવાનઘ
હે નિર્દોષ, તને એવી સમજદારી મળે કે જે અંતે બ્રહ્મમાં પૂર્ણ શાંતિ આપે, અને દરેક પ્રકારની ઉથલપાથલને શાંત કરી, સર્વોત્તમ ફળ આપે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા દિતિપુત્રેન્દ્રં વિષ્ણુર્ અન્તરધીયત । કૃતઘર્ઘરનિર્હ્રાદસ્ તરઙ્ગસ્ તોયધેર્ ઇવ
આ રીતે દિતિના પુત્રોના રાજાને કહી, વિષ્ણુ અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગયા, અને તેમનાં વિદાય સમયે દરિયાની તરંગો જેવો ઘેરો અને ગૂંજીલ અવાજ થયો.
વિષ્ણાવ્ અન્તર્હિતે દેવે પૂજાયાઃ કુસુમાઞ્જલિમ્ । પાશ્ચાત્યં દાનવસ્ ત્યક્ત્વા મણિરત્નપરિષ્કૃતમ્
જ્યારે વિષ્ણુદેવ અદૃશ્ય થયા, ત્યારે દાનવે પુજામાં ઉપયોગ માટે રાખેલો મણિ અને રત્નોથી સજ્જ પશ્ચિમ દિશાનો ફૂલનો અંજલિ બાજુએ મુકી દીધો.
પદ્માસનસ્થો ઽથ મૃદાવ્ ઉપવિશ્ય વરાસને । સ્તોત્રપાઠવિધાવ્ અત્ર ચિન્તયામ્ આસ ચિન્તયા
પછી તે કમળાસન પર બેસી, ધીરે થી ઉત્તમ આસન પર બેઠો અને સ્તોત્રોનું પાઠ કરવાના ઢબે, મનમાં ઊંડા વિચારો કરવા લાગ્યો.
વિચારવાન્ એવ ભવાન્ ભવત્વ્ ઇતિ ભવારિણા । દેવેનોક્તો ઽસ્મિ તેનાન્તઃ કરોમ્ય્ આશુ વિચારણામ્
ભવનું નાશ કરનાર દેવએ મને કહ્યું છે કે, 'તુ વિચારશીલ બન.' એટલે હવે હું તરત જ અંતરમાં વિચાર કરવાનું શરૂ કરું છું.
કિમ્ અહં નામ તાવત્ સ્યાં યો ઽસ્મિન્ ભુવનડમ્બરે । વચ્મિ ગચ્છામિ તિષ્ઠામિ પ્રયતે ચાહરામિ ચ
આ વિશાળ જગતમાં, જે બોલે છે, જાય છે, ઊભો રહે છે, પ્રયત્ન કરે છે અને ખાય છે—હું કોણ છું?
જગત્ તાવદ્ ઇદં નાહં સવૃક્ષવનપર્વતમ્ । યદ્ બાહ્યં જડમ્ અત્યન્તં તત્ સ્યાં કથમ્ અહં કિલ
આ જગત, જેમાં વૃક્ષો, વનો અને પર્વતો છે, એ હું નથી; જે કંઈ બહારનું અને સંપૂર્ણ નિર્જીવ છે, એ હું કેવી રીતે હોઈ શકું?
અસન્ન્ અભ્યુત્થિતો મૂકઃ પવનૈસ્ સ્ફુરતિ ક્ષણમ્ । કાલેનાલ્પેન વિલયી દેહો નાહમ્ અચેતનઃ
આ દેહ તો નિર્જીવ છે, જન્મે છે, મૌન રહે છે, પવનથી થોડી ક્ષણ હલચલ કરે છે અને થોડા જ સમયમાં નાશ પામે છે—હું એ નિર્જીવ દેહ નથી.
જડયા કર્ણશષ્કુલ્યા કલ્પ્યમાનઃ ક્ષણસ્થયા । શૂન્યાકૃતિશ્ શૂન્યભવશ્ શબ્દો નાહમ્ અચેતનઃ
હું એ નિર્જીવ અવાજ નથી, જે ક્ષણભંગુર કાનની પાતળી પડદીએ બનાવેલો છે, જેનું સ્વરૂપ ખાલી છે અને ખાલીમાંથી જ ઊભો થાય છે.
ત્વચા ક્ષણવિનાશિન્યા પ્રાપ્યમ્ અપ્રાપ્યમ્ અન્યથા । ચિત્પ્રસાદોપલબ્ધાત્મ સ્પર્શનં નાસ્મ્ય્ અચેતનમ્
હું એ સ્પર્શ નથી, જે ક્ષણમાં નાશ પામતી ત્વચા દ્વારા ક્યારેક અનુભવાય છે, ક્યારેક નથી. હું તો ચેતનાની શાંતિથી ઓળખાતું સચ્ચેતન સ્વરૂપ છું, નિર્જીવ નથી.
લબ્ધાત્મા જિહ્વયા તુચ્છો લોલયા લોલસત્તયા । સ્વલ્પસ્પન્દો દ્રવ્યનિષ્ઠો રસો નાહમ્ અચેતનઃ
હું એ સ્વાદ નથી, જે થોડો, વસ્તુ પર આધાર રાખતો અને ચંચળ જીભથી મેળવાય છે. હું નિર્જીવ નથી.
દૃશ્યદર્શનયોર્ લીનં ક્ષયિ ક્ષણવિનાશિનોઃ । કેવલે દ્રષ્ટરિ ક્ષીણં રૂપં નાહમ્ અચેતનમ્
હું એ રૂપ નથી, જે ક્ષણભંગુર દ્રષ્ટા અને દૃશ્યમાં લીન થઈ જાય છે અને ક્ષણમાં નાશ પામે છે. શુદ્ધ સાક્ષી સ્વરૂપે રૂપ તો લય પામે છે—હું નિર્જીવ નથી.
નાસયાત્યન્તજડયા ક્ષયિણ્યા પરિકલ્પિતઃ । પેલવો ઽનિયતાધારો ગન્ધો નાહમ્ અચેતનઃ
હું એ સુગંધ નથી, જે સંપૂર્ણ નિર્જીવ અને નાશવાન નાક દ્વારા કલ્પાયેલી છે; નાક નબળી છે અને તેનો કોઈ સ્થિર આધાર નથી—હું નિર્જીવ નથી.
નિર્મમો ઽમનનશ્ શાન્તો ગતપઞ્ચેન્દ્રિયભ્રમઃ । શુદ્ધશ્ ચેતન એવાહં કલાકલનવર્જિતઃ
હું મમત્વ વિનાનો છું, વિચાર વિનાનો છું, સંપૂર્ણ શાંતિમાં છું, પાંચ ઇન્દ્રિયોના ભ્રમથી મુક્ત છું; હું શુદ્ધ ચેતના જ છું, જેમાં કોઈ ભેદ કે વિભાજન નથી.
ચેત્યવર્જિતચિન્માત્રમ્ અહમ્ એષો ઽવભાસકઃ । સબાહ્યાભ્યન્તરવ્યાપી નિષ્કલામલસન્મયઃ
હું માત્ર શુદ્ધ ચેતના છું, પ્રકાશ આપનાર છું, જાણવામાં આવતાં વિષયોથી રહિત છું, અંદર અને બહાર બધે વ્યાપેલો છું, અખંડ, નિર્મળ અને શુદ્ધ સ્વરૂપનો છું.
આ ઇદાનીં સ્મૃતં સત્યમ્ એતત્ તદ્ અખિલં મયા । નિર્વિકલ્પચિદાભાસ એષ આત્માસ્મિ સર્વગઃ
હમણાં સુધી મેં સાચું સ્મરણ કર્યું છે: હું એ આત્મા છું, જે નિર્વિકલ્પ ચેતનાનો પ્રકાશ છે અને સર્વત્ર વ્યાપેલો છે.
અનેન ચેતનેનેમે સર્વે ઘટપટાદયઃ । સૂર્યાન્તા અવભાસન્તે દીપેનોત્તમતેજસા
આ ચેતનાથી જ બધાં ઘડા, કપડાં અને એ રીતે સૂર્ય સુધીની બધી વસ્તુઓ પ્રકાશિત થાય છે, જેમ ઉત્તમ તેજવાળું દીવું બધું પ્રકાશિત કરે છે.
અનેનૈતાસ્ સ્ફુરન્તીહ વિચિત્રેન્દ્રિયવૃત્તયઃ । તેજસાન્તઃ પ્રકાશેન યથાગ્નિકણપઙ્ક્તયઃ
આ ચેતનાથી અહીં ઇન્દ્રિયોની વિવિધ અને અજાયબી ભરેલી ક્રિયાઓ ઉજાગર થાય છે, જેમ અગ્નિમાંથી ચમકતી ચીંટીઓની પંક્તિઓ દેખાય છે.
અનેનૈતાસ્ સ્ફુરન્ત્ય્ અન્તર્ મનોમનનશક્તયઃ । સર્વગેન નિદાઘેન યથા મરુમરીચયઃ
આ ચેતનાથી અંદર મન અને વિચારશક્તિની વિવિધ શક્તિઓ ઊભી થાય છે, જેમ ઉનાળાની તપતી રેતીમાં સર્વત્ર ફેલાયેલી રોશનીથી મૃગમરીચિકા દેખાય છે.