પૂર્વં યૈર્ એવ મત્તાતશ્ ચામરૈર્ ઉપવીજિતઃ । સહસ્રનયનસ્ સ્વર્ગે કષ્ટં તૈર્ એવ વીજ્યતે
જે ચામરાથી પહેલાં મસ્ત ઇન્દ્રને પંખો પાડવામાં આવતો, એ જ ચામરા હવે સ્વર્ગમાં દુઃખી ઇન્દ્રને પંખો પાડવા માટે વપરાય છે.
ઇયમ્ અસ્માકમ્ અન્યાપદ્ આગતા દૈન્યદાયિની । તસ્યૈકસ્ય પ્રસાદેન દુષ્પૌરુષવતો હરેઃ
આ દુઃખદાયક મુશ્કેલી અમારે પર આવી છે, કારણ કે એ એક નિર્બળ અને બળહીન હરિને પ્રસન્ન કરીને તેને લાભ મળ્યો છે.
તદ્દોર્વનઘનચ્છાયાલબ્ધવિશ્રાન્તયસ્ સુરાઃ । ન કદાચન તપ્યન્તે હિમાદ્રેર્ ઇવ સાનવઃ
દેવતાઓ, જેઓ પહેલાં તેની મજબૂત બાહુઓની છાંયામાં આરામ પામતા, હવે ક્યારેય શાંતિ અનુભવતા નથી, જેમ હિમાલયની ઢોળાણો સૂર્યની ગરમીમાં બળે છે.
શૌરિશૌર્યોગ્રશિખરસંશ્રયેણાશ્રિતશ્રિયઃ । અસ્માન્ સમુપતપ્યન્તિ મુનીઞ્ શાખામૃગા ઇવ
જે લોકો કદી શૌરીના ભયાનક પરાક્રમમાં આશ્રય લેતા હતા, હવે એ જ અમને એવા રીતે દુઃખ આપે છે જેમ સંતોને વાંદરાઓ તકલીફ આપે છે.
તેનાસુરપુરન્ધ્રીણાં નિત્યમણ્ડનમઙ્ગલે । મુખપદ્મે ઽર્પિતં બાષ્પમ્ અબ્જિનીનાં હિમં યથા
એના કારણે, દૈત્ય સ્ત્રીઓના હંમેશા શોભાયમાન અને શુભ મુખ પર પડેલા આંસુ, કમળ પર પડેલા હિમબિંદુ જેવા લાગે છે.
શીર્ણભિન્નલુઠદ્ભિત્તિર્ જગજ્જર્જરમણ્ડપઃ । અયં નીલમણિસ્તમ્ભૈસ્ તદ્ભુજૈર્ એવ ધાર્યતે
આ જગત તો તૂટી પડેલી દીવાલોવાળું જૂનું મંડપ છે, પણ એ હવે ફક્ત એની નીલમણિ જેવા ભુજદંડોથી જ ટકી રહ્યું છે.
સ ધર્તા સુરસૈન્યસ્ય મજ્જતો વિપદર્ણવે । ક્ષીરોદોદરમગ્નસ્ય મન્દરસ્યેવ કચ્છપઃ
એ દેવસેનાનું આધાર છે, જે દુઃખના સમુદ્રમાં ડૂબી રહી છે, જેમ કચ્છપે ક્ષીરસાગરમાં ડૂબેલા મંદર પર્વતને આધાર આપ્યો હતો.
એતે તાતાદયસ્ સર્વે તેનૈવાસુરસત્તમાઃ । પાતિતાઃ ક્ષુબ્ધકલ્પાન્તવાતેનેવ કુલાચલાઃ
તાટ અને બીજા બધા અસુરો, એ અસુરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા એક દ્વારા એ રીતે પરાજિત થયા જેમ કે યુગના અંતે ઉગ્ર પવનથી પહાડોની શ્રેણીઓ ધરાશાયી થાય છે.
સ એષ એવં સંહારકર્મક્ષમભુજાવલિઃ । સુરસાર્થસુહૃચ્ છ્રીમાન્ વિષમો મધુસૂદનઃ
જેના બળવાન હાથ વિનાશનું કાર્ય કરવા યોગ્ય છે, એ દેવમિત્ર, મહાન યશસ્વી અને અપરાજિત મધુસૂદન છે, જે કઠોર અને અસમાન છે.
દૈત્યદોર્દણ્ડપરશોસ્ તસ્ય વીર્યેણ વીર્યવાન્ । દાનવાન્ બાધતે શક્રો બાલકાન્ ઇવ મર્કટઃ
દૈત્યની ભારે ગદાના બળથી, પરાક્રમી ઇન્દ્ર દાનવોને એ રીતે તડપાવે છે જેમ વાંદરો બાળકોને તકલીફ આપે છે.
દુર્જયઃ પુણ્ડરીકાક્ષઃ પ્રવિમુક્તાયુધો ઽપિ સન્ । નાસૌ શસ્ત્રાસ્ત્રવિચ્છેદૈર્ વજ્રસારો વિદીર્યતે
પદ્મનેત્રો અપરાજિત છે; ભલે એના હથિયારો છીનવાઈ જાય, તો પણ એ વજ્ર જેવા મજબૂત હોવાથી, શસ્ત્રો અને અસ્રો તૂટી જાય તો પણ ક્યારેય તૂટતો નથી.
અભ્યસ્તા બહવસ્ તેન મિથઃપ્રેરિતપર્વતાઃ । ભીમાસ્ સમરસંરમ્ભાસ્ સમમ્ અસ્મત્પિતામહૈઃ
એણે અનેક ભયાનક યુદ્ધો કર્યા છે, જેમાં પર્વતો એકબીજાને ફેંકાયા હતા અને અમારા પૂર્વજોની સમકક્ષ તાકાતથી લડાયો હતો.
તાસુ તાસ્વ્ અતિઘોરાસુ વિતતાસ્વ્ અસુરાજિષુ । યો ન ભીત ઇદાનીં સ ભયમ્ એષ્યતિ કા કથા
આ દુષ્ટ અસુરોની સેના વચ્ચેના ભયાનક અને વ્યાપક યુદ્ધોમાં, જે હવે ડરે નહીં, એ પણ પછીથી જરૂર ડરશે; એમાં શું વધુ કહેવું?
ઉપાયમ્ એકમ્ એવેમં હરેર્ આક્રમણે સ્ફુટમ્ । મન્યે તદ્વ્યતિરેકેણ વિદ્યતે ન પ્રતિક્રિયા
હરિને હરાવવાનો એક જ સ્પષ્ટ ઉપાય છે, એ સિવાય બીજું કોઈ જ ઉપાય નથી, એમ હું માનું છું.
સર્વાત્મના સર્વધિયા સર્વસંરમ્ભરંહસા । સ એવ શરણં દેવો ગતિર્ અસ્તીહ નાન્યથા
સંપૂર્ણ મન, દેહ અને પુરુષાર્થથી, એ દેવ જ એકમાત્ર આશરો છે; અહીં બીજું કોઈ માર્ગ નથી.
ન તસ્માદ્ અધિકઃ કશ્ચિદ્ અસ્તિ લોકત્રયાન્તરે । પ્રલયસ્થિતિસર્ગાણાં હરિઃ કારણતાં ગતઃ
ત્રણે લોકમાં એ કરતાં મહાન બીજું કોઈ નથી; હરિ જ સર્જન, પાલન અને લયના મૂળ કારણ છે.
તસ્માન્ નિમેષાદ્ આરભ્ય નારાયણમ્ અજં સદા । સમ્પ્રપન્નો ઽસ્મિ સર્વત્ર નારાયણમયો હ્ય્ અહમ્
એટલે પળના ઝબકામાં પણ હું હંમેશા જન્મરહિત નારાયણને શરણ ગયો છું; સર્વત્ર હું નારાયણથી ભરેલો છું.
નમો નારાયણાયેતિ મન્ત્રસ્ સર્વાર્થસાધકઃ । નાપૈતિ મમ હૃત્કોશાદ્ આકાશાદ્ ઇવ મારુતઃ
'નમો નારાયણ' મંત્ર સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરે છે; જેમ આકાશમાંથી પવન જતો નથી, એમ એ મંત્ર મારા હૃદયમાંથી કદી જતો નથી.
હરિર્ આશા હરિર્ વ્યોમ હરિર્ ઉર્વી હરિર્ જગત્ । અયં હરિર્ અમેયાત્મા જાતો હરિમયો હ્ય્ અહમ્
હરિ આશા છે, હરિ આકાશ છે, હરિ ધરતી છે, હરિ આખું જગત છે; આ હરિ અપરિમિત સ્વરૂપ ધરાવે છે અને હું પણ હરિમય છું.
અવિષ્ણુઃ પૂજયન્ વિષ્ણું ન પૂજાફલભાગ્ ભવેત્ । વિષ્ણુર્ ભૂત્વા યજેદ્ વિષ્ણુમ્ અયં વિષ્ણુર્ અહં સ્થિતઃ
વિષ્ણુ ન હોય તે વ્યક્તિ જો વિષ્ણુની પૂજા કરે, તો તેને પૂજાનો ફળ મળતું નથી; વિષ્ણુ બનીને જ વિષ્ણુની પૂજા કરવી જોઈએ—કારણ કે આ વિષ્ણુ રૂપે હું જ સ્થિત છું.
અનન્તમ્ ઇદમ્ આકાશમ્ આપૂર્ય વિનતાસુતઃ । કનકાઙ્ગો મમાઙ્ગાનામ્ અયમ્ આસનતાં ગતઃ
આ અનંત આકાશને ભરતા વિનતા પુત્ર, સોનાની જેમ તેજસ્વી શરીર ધારણ કરીને, મારા અંગોમાં આસન ગ્રહણ કરી બેઠા છે.
કરશાખૈકવિશ્રાન્તસર્વહેતિવિહઙ્ગમાઃ । નખાંશુમઞ્જરીકીર્ણા મહામરકતદ્રુમાઃ
મારા હાથની શાખાઓ પર આરામ કરતા બધા કારણરૂપ પક્ષીઓ, મારા નખોની કિરણોથી શોભિત, મહાન પન્નાના વૃક્ષો જેવા છે.
ઇમે તે મૃદુમન્દારદામદૃબ્ધાંસમણ્ડલાઃ । મન્દરાઘૃષ્ટકેયૂરાશ્ ચત્વારો મમ બાહવઃ
મારા આ ચાર બાહુઓ કોમળ છે, જેમાં મૃદુ મંદારના ફૂલો, દામા રત્નોના વર્તુળ અને મન્દર પર્વત સાથે ઘસાયેલા કંગણો શોભે છે.
ચલચ્છશિકરાપૂરચારુચામરધારિણી । ઇયં મે પાર્શ્વગા લક્ષ્મીઃ ક્ષીરોદજઠરોત્થિતા
ચાલતી ચાંદનીની કિરણોથી બનેલા સુંદર ચામરથી શોભિત, દુધના દરિયાની ઊંડાઈમાંથી ઊગેલી, આ લક્ષ્મી મારી બાજુએ ઊભી છે.
હેલાવિલબ્ધભુવના ત્રૈલોક્યતરુમઞ્જરી । ઇયં મે પાર્શ્વગા કીર્તિર્ ધવલામલહાસિની
મઝાકમાં ત્રણેય લોકને મેળવનાર, ત્રણ લોકના ઇચ્છાપૂર્ણ વૃક્ષની કળી જેવી, ધોળી અને નિર્મળ હાસ્યથી તેજસ્વી, આ કીર્તિ મારી બાજુએ છે.
અનારતં જગજ્જાલનવનિર્માણકારિણી । ઇયં મે પાર્શ્વગા માયા સ્વેન્દ્રજાલવિલાસિની
સદાયે જગતનું જાળ новое બનાવી રહેલી, અજાયબી ભરેલી માયા, મારી બાજુએ ઊભી છે.
ઇયં સા હેલયાક્રાન્તત્રૈલોક્યતરુષણ્ડિકા । જયા સ્ફુરતિ મે પાર્શ્વે લતા કલ્પતરોર્ ઇવ
આ જયાએ મઝાકમાં ત્રણેય લોકના ઇચ્છાવૃક્ષોના વનને જીત્યા છે; તે કલ્પવૃક્ષની વેલ જેવી મારી બાજુએ તેજથી ઝગમગે છે.
ઇમૌ મે નિત્યશીતોષ્ણૌ દેવૌ શીતાંશુભાસ્કરૌ । પ્રકટીકૃતસંસારૌ મુખમધ્યે વિલોચને
મારા માટે ચાંદ્ર અને સૂર્ય — આ બંને દેવતાઓ, એક સદા ઠંડક આપતો અને બીજો તેજસ્વી — મારા ચહેરાની વચ્ચે આંખો રૂપે વિશ્વને સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવે છે.
મમેયમ્ ઉત્પલશ્યામા પીનામ્ભોધરસુન્દરી । શ્યામીકૃતકકુપ્ચક્રા દેહદીપ્તિર્ વિસારિણી
આ ઊંડા નીલા રંગની, કમળ જેવી અને ઘનઘોર વાદળ જેવી સુંદર દેવી મારી પોતાની છે; એની કાંતિ ચારે દિશામાં ફેલાઈ રહી છે અને દિશાઓને શ્યામ બનાવી રહી છે.
અયં મમ કરે શઙ્ખઃ પાઞ્ચજન્યસ્ સ્ફુરદ્ધ્વનિઃ । મૂર્તં ખમ્ ઇવ શબ્દાત્મ ક્ષીરોદ ઇવ સંસ્થિતઃ
મારા હાથમાં આ પાંજજન્ય શંખ છે, જે ગૂંજી ઊઠે છે અને અવાજથી ભરેલો છે; જાણે અવકાશને રૂપમાં પકડ્યો હોય અને જાણે દુધના દરિયાથી ઊગ્યો હોય તેમ સ્થિર છે.