વિલીનસર્વસઙ્કલ્પશ્ શાન્તસન્દેહવિભ્રમઃ । ક્ષીણકૌતુકનીહારો જાતો ઽસિ વિગતજ્વરઃ
તારા બધા સંકલ્પો વિલીન થઈ ગયા છે, શંકા અને ભ્રમ શાંત થઈ ગયા છે, જિજ્ઞાસાનો ધુમ્મસ ઓગળી ગયો છે અને તું દુઃખથી મુક્ત થયો છે.
યદ્ ઉપગચ્છસિ પાસિ નિહંસિ વા પિબસિ વલ્ગસિ ચિન્મય વર્ધસે । તદ્ અસિ તેન તવાસ્તુ મહામુને વિગતબોધકલઙ્કવિશઙ્કિતા
હે મહાન મુનિ, તમે જે કંઈ પણ મેળવો છો, બચાવો છો, નાશ કરો છો, પીવો છો કે આનંદ માણો છો, એ બધું તમે પોતે જ છો. તમારું જ્ઞાન નિર્મળ અને નિર્ભય રહે, એવી શુભકામના છે.
અથેમમ્ અપરં રામ વિજ્ઞાનાધિગમે ક્રમમ્ । શૃણુ દૈત્યેશ્વરસ્ સિદ્ધઃ પ્રહ્લાદસ્ સ્વાત્મના યથા
હવે, હે રામ, જ્ઞાન મેળવવાનો બીજો ક્રમ સાંભળો—કેવી રીતે દૈત્યોના રાજા પ્રહલાદે પોતાના આત્મા દ્વારા સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.
આસીત્ પાતાલજઠરે વિદ્રાવિતસુરો ઽસુરઃ । હિરણ્યકશિપુર્ નામ નારાયણપરાક્રમઃ
પાતાળના ગર્ભમાં રહેતો, અપરાજેય શક્તિ ધરાવતો એક અસુર હતો, તેનું નામ હતું હિરણ્યકશિપુ. તેને ઉપરથી હાંકી દેવામાં આવ્યો હતો.
આક્રાન્તભુવનાભોગસ્ સ જહાર હરેર્ જગત્ । ષટ્પદસ્ય બૃહત્પત્ત્રં રાજહંસ ઇવામ્બુજમ્
તે અસુરે તમામ લોકોના સુખો કબજે કરી લીધા અને હરિના જગતને પણ છીનવી લીધું, જેમ રાજહંસ કમળને મધમાખીઓ પાસેથી લઈ જાય છે.
ચકાર જગતાં રાજ્યં સમાક્રાન્તસુરાસુરઃ । દન્તી નિરસ્તહંસૌઘો નલિન્યામ્ અલિનામ્ ઇવ
તે અસુરે દેવો અને અસુરો બંનેને જીત્યા પછી, આખા જગત પર રાજ કર્યું, જેમ હાથી કમળના તળાવમાં હંસોના ઝુંડને દૂર કરી દે છે.
અથાસાવ્ અસુરાધીશઃ કુર્વંસ્ ત્રિભુવનેશતામ્ । કાલેન સુષુવે પુત્રાન્ અઙ્કુરાન્ ઇવ માધવઃ
પછી એ અસુરોના રાજાએ ત્રણેય લોકમાં પોતાનું રાજ સ્થાપિત કર્યું અને સમય જતા, જેમ વસંતમાં માધવ નવા અંકુરો ફૂટે છે તેમ, પોતાના પુત્રોને જન્મ આપ્યો.
તે ઽવર્ધન્તાચિરેણૈવ તેજસ્તર્જિતતારકાઃ । દશાર્કાંશુશતાનીવ વ્યોમાક્રાન્તિવિલાસિનઃ
એ પુત્રો ઝડપથી વધ્યા અને તેમની તેજસ્વિતાએ તારાઓને પણ ઝાંખા કરી દીધા, તેઓ આકાશમાં અનેક સૂર્યોની જેમ ચમકતા ફરતા.
પ્રહ્લાદો નામ ભગવાન્ પ્રધાનાત્મા બભૂવ હ । તેષાં મધ્યે મહાર્હાણાં મણીનામ્ ઇવ કૌસ્તુભઃ
એમાં પ્રહલાદ નામનો મહાન અને તેજસ્વી પુરુષ સૌથી વિશિષ્ટ બન્યો—જેમ કિંમતી રત્નોમાં કૌસ્તુભ મણિ સૌથી શ્રેષ્ઠ હોય છે.
તેનારાજત પુત્રેણ હિરણ્યકશિપુર્ ભૃશમ્ । સર્વસૌન્દર્યયુક્તેન વસન્તેનેવ વત્સરઃ
રાજા ન હોવા છતાં એ પુત્રને પામીને હિરણ્યકશિપુ બહુ આનંદિત થયો, જેમ વસંત ઋતુથી આખો વર્ષ સુશોભિત થાય છે તેમ.
અથ પુત્રસહાયો ઽસૌ બલકોશસમન્વિતઃ । આજગામ મદં દૈત્યસ્ ત્રિગણ્ડગલિતેભવત્
પછી પોતાનાં પુત્ર સાથે અને શક્તિશાળી સેના સાથે, એ દૈત્ય ઘમંડમાં ચૂર થઈને, ત્રણ પ્રકારના અહંકારને ત્યજીને ત્યાં પહોંચ્યો.
તતાપાક્રાન્તિતાપેન ત્રિજગન્તિ વિકાસિના । કલ્પાન્તસૂર્યગણવન્ નવયૈવ કરશ્રિયા
તેના અત્યાચારની તાપથી ત્રણેય લોક દુઃખી થઈ ગયા, અને તેની બાહુબળની તેજસ્વિતા કલ્પના અંતે અનેક સૂર્યોની જેમ ઝળહળી ઉઠી.
અખિદ્યન્તાસ્ય તેનાથ સૂર્યેન્દુપ્રમુખાસ્ સુરાઃ । દુર્વિલાસવિલોલસ્ય બાલસ્યેવ સ્વબન્ધવઃ
પછી તેની કારણે, સૂર્ય અને ચંદ્ર સહિતના દેવતાઓ દુઃખી થઈ ગયા, જેમ કોઈ શરારતી બાળકના પોતાના સગાં-સંબંધીઓ ચિંતિત થાય છે તેમ.
તે ઽર્થયાં ચક્રિરે શૌરિં દૈત્યેન્દ્રેભપતેર્ વધે । ન ક્ષમન્તે મહાન્તો ઽપિ પૌનઃપુણ્યેન દુષ્ક્રિયામ્
તેઓએ દૈત્યોના રાજાને મારવા માટે શ્રીવિષ્ણુને પ્રાર્થના કરી; મહાન લોકો પણ વારંવાર થતા દુષ્કર્મો સહન કરી શકતા નથી.
તતઃ પ્રલયપર્યસ્તજગદ્ઘર્ઘરજૃમ્ભિતમ્ । દિગ્દન્તિદશનપ્રખ્યનખવજ્રાશ્રિસૂમ્ભિતમ્
પછી જ્યારે સમગ્ર જગત પ્રલયથી ધ્રુજતું હતું, ત્યારે ભયાનક ગર્જના થવા લાગી, અને એ રૂપના નખો દિશાઓના રાજા હાથીના દાંત જેવી તેજસ્વી ઝાંખી સાથે ઝગમગતા હતા.
સ્થિરવિદ્યુલ્લતાજાલભાસુરોર્ધ્વજમણ્ડલમ્ । દશદિક્કોટરોદ્વાન્તજ્વલજ્જ્વલનકુણ્ડલમ્
એ સમયે એક ઊંચું અને તેજસ્વી રૂપ દેખાયું, જે સ્થિર વીજળી જેવી ઝાંઝરથી ઝગમગતું હતું અને દસેય દિશાઓના અંતે અગ્નિ જેવી ઝળહળતી કુંડલોથી શોભિત હતું.
સમસ્તકુલશૈલેન્દ્રપિણ્ડપીઠોદ્ભટોદરમ્ । દોર્દ્રુમાધૂનનોદ્ધૂતસ્ફુટદ્બ્રહ્માણ્ડકર્પરમ્
એનું પેટ બધા પર્વતોના ગાઢ સમૂહ જેટલું વિશાળ હતું અને એના હાથ હલાવતાં આખું બ્રહ્માંડ તૂટી પડ્યું હતું.
વદનોદરનિષ્ક્રાન્તવાતોત્સારિતપર્વતં । ત્રિજગદ્દહનોદ્યુક્તકોપકલ્પાગ્નિગર્વિતમ્
એના મોઢા અને નાકમાંથી નીકળતી શ્વાસે પર્વતો દૂર થઈ ગયા, અને એ એવો ભયાનક હતો કે જાણે ત્રણેય લોકને ગુસ્સામાં બળી નાખવા તૈયાર હોય, પ્રલયના અગ્નિ જેવી તેની દંભી દહાડ હતી.
સટાવિકટપીનાંસસ્પન્દપ્રેરિતભાસ્કરમ્ । રોમકૂપલસદ્વહ્નિપુઞ્જપિઞ્જરપર્વતમ્
એની જટાઓ ઉગ્ર અને વણઆવેલી હતી, ખભા પહોળા અને મજબૂત, એની હલચલથી સૂર્ય પણ દોડતો લાગતો, અને એના વાળના રોમકૂપોમાંથી નીકળતા અગ્નિકણોથી પર્વતો પીળાશ પડેલા દેખાતા.
કુલાચલમહાકુડ્યકુટ્ટનોદ્ભટદૃક્પુટમ્ । સર્વાવયવનિષ્ઠ્યૂતપટ્ટિસપ્રાસતોમરમ્
એની આંખો એટલી ભયાનક હતી કે પર્વતોના વિશાળ કોટલાં તૂટી જાય, અને એના આખા શરીર પર તલવાર, ભાલા અને ભાલ જેવા શસ્ત્રો ઝળહળતા હતા.
નારસિંહં વપુઃ કૃત્વા માધવો ઽહન્ મહાસુરમ્ । લસત્કટકટારાવં તુરઙ્ગમમ્ ઇવ દ્વિપઃ
માધવે નરસિંહનું રૂપ ધારણ કરી那个 મહાદાનવને મારી નાખ્યો, અને એનો ગર્જન એવો જોરદાર હતો કે જાણે હાથી ઘોડા પાસે ઊભો રહીને ધ્વનિ કરે.
પુરમ્ આસુરમ્ ઉદ્વાન્તૈર્ દદાહેક્ષણવહ્નિભિઃ । સસર્વભૂતં કલ્પાન્તે જગજ્જાલમ્ ઇવાનલઃ
તેના દૃષ્ટિના અગ્નિથી, તેણે અસુરોનું શહેર અને તેમાં રહેલા બધા જીવોને બળી નાખ્યા, જેમ કે યુગના અંતે અગ્નિ આખું જગત ભસ્મ કરી નાખે છે.
નૃસિંહમારુતે તસ્મિન્ ભૃશં ક્ષોભમ્ ઉપાગતે । વિસ્ફૂર્જતિ ઘનાસ્ફોટૈર્ એકાર્ણવ ઇવાકુલે
તે નરસિંહવાતમાં ભારે ઉથલપાથલ થઈ, અને ઘનગર્જનાથી આકાશ ધડધડું વાજવા લાગ્યું, જાણે એકમાત્ર મહાસાગર જોરદાર તોફાનમાં હોય.
દુદ્રુવુર્ દાનવૌઘાસ્ તે દિક્ષ્વ્ અલં મષકા ઇવ । ઉપાયયુર્ અદૃશ્યત્વં દીપા ઇવ ગતત્વિષઃ
પછી અસુરોની ટોળકીઓ બધા દિશાઓમાં મચ્છર જેવી ઉડી ભાગી, અને જેમ દીવો બુઝાઈ જાય પછી અજવાળું રહેતું નથી, એમ તેઓ અદૃશ્ય થઈ ગયા.
અથ વિદ્રુતદૈત્યેન્દ્રં દગ્ધાન્તઃપુરમણ્ડલમ્ । બભૂવ પાતાલતલં કલ્પક્ષુણ્ણજગત્સમમ્
પછી જ્યારે દૈત્યરાજા ભાગી ગયો અને મહેલનો આખો ભાગ બળી ગયો, ત્યારે પાતાળ લોક પણ એવો જ લાગ્યો, જેમ યુગના અંતે આખું જગત નાશ પામે છે.
અકાલકલ્પાન્તવિધૌ શનૈઃ પ્રશમિતે વિભૌ । ક્વાપિ યાતે સમાશ્વસ્તસુરસંરમ્ભપૂજિતે
યુગના અંતના કારણરૂપ ભગવાન ધીમે ધીમે શાંત થયા અને ક્યાંક ચાલ્યા ગયા ત્યારે દેવતાઓના ઉથલપાથલમાંથી બચેલા લોકો ને રાહત મળી.
મૃતશિષ્ટા દનુસુતાઃ પ્રહ્લાદપરિપાલિતાઃ । દગ્ધં સ્વં દેશમ્ આજગ્મુસ્ સરશ્ શુષ્કમ્ ઇવાણ્ડજાઃ
પ્રહલાદની રક્ષા હેઠળ બચી ગયેલી દાનુની પુત્રીઓ, પોતાનો દેશ હવે બળી ગયો હતો, એમાં પાછી ફરી, જેમ સૂકાઈ ગયેલા તળાવમાં પક્ષીઓ પાછા આવે છે.
તત્ર કાલોચિતાં કૃત્વા સ્વનાશપરિદેવનામ્ । ઔર્ધ્વદૈહિકસત્કારં ચક્રુઃ પ્રભુષુ બન્ધુષુ
ત્યાં, સમય પ્રમાણે પોતાનો વિનાશ શોક કરીને, તેમણે પોતાના સ્વામી અને સગાં માટે યોગ્ય અંત્યક્રિયા કરી.
હૃતબન્દીજનં પ્લુષ્ટબન્ધુબાન્ધવમણ્ડલમ્ । શનૈર્ આશ્વાસયામ્ આસુર્ મૃતશિષ્ટં સ્વકં જનમ્
બંધી બનેલા લોકો ગુમાવી, સગાં-મિત્રોનો સમૂહ બળી ગયો હતો, ત્યારે બચેલા પોતાના જ લોકોને ધીમે ધીમે સાંત્વના આપી.
ચિત્રાર્પિતોપમદુરાકૃતયો નિરીહા દીનાશયા હિમહતામ્બુરુહોપમાનાઃ । શોકોપતપ્તમનસો ઽસુરનાયકાસ્ તે દગ્ધદ્રુમા ઇવ નિરસ્તવિકાસમ્ આસન્
તેમના ચહેરા દુઃખ અને નિરાશાથી ભરેલા, આશા ઠંડીથી મરઘટાયેલા કમળ જેવી સુકાઈ ગઈ હતી. અસુરોના નેતાઓ દુઃખથી બળીને, તેમનું મન બળીને, સુખ અને તેજ ગુમાવી બેઠા હતા, જાણે બળેલા વૃક્ષો જેવા નિર્જીવ બની ગયા હતા.