દશકોટીશ્ ચ વર્ષાણામ્ અનુશાસ્ય જગત્ત્રયમ્ । અન્તે વિરક્તતાં પ્રાપ્તમ્ ઉપશાન્તં બડેર્ મનઃ
દસ કરોડ વર્ષ સુધી ત્રણેય લોકનું રાજ ચલાવ્યા પછી, અંતે બડાનું મન વૈરાગ્ય અને શાંતિને પામ્યું.
ઊહાપોહસહસ્રાણિ ભાવાભાવશતાનિ ચ । બડિના પરિદૃષ્ટાનિ ક્વ સમાશ્વાસમ્ એત્વ્ અસૌ
બડાએ હજારો કલ્પનાઓ અને નકાર્યો, અને સૈંકડો અવસ્થાઓ જોઈ લીધી; હવે તેને શાંતિ ક્યાંથી મળે?
ભોગાભિલાષં સન્ત્યજ્ય બડિસ્ સમ્પૂર્ણમાનસઃ । આત્મારામસ્ સ્થિતો નિત્યમ્ અદ્ય પાતાલકોટરે
ભોગની ઈચ્છા છોડી, બડાનું મન સંપૂર્ણ સંતોષ પામ્યું છે; આજે તે પાતાળની ઊંડાઈમાં સદા આત્મારામ બનીને સ્થિર છે.
પુનર્ એતેન બડિના જગદ્ ઇન્દ્રતયાખિલમ્ । અનુશાસ્યમ્ ઇદં રામ બહૂન્ વર્ષગણાન્ ઇહ
પછી ફરીથી બડાએ અહીં ઘણા વર્ષો સુધી આખું જગત ઈન્દ્રની જેમ શાસન કર્યું, હે રામ.
ન તસ્યેન્દ્રપદપ્રાપ્ત્યા તુષ્ટિસ્ સમુપજાયતે । ન તસ્ય સ્વપદભ્રંશાદ્ ઉદ્વેગ ઉપજાયતે
તેને ઈન્દ્રપદ પ્રાપ્ત થવાથી આનંદ થતો નથી અને પોતાનું સ્થાન ગુમાવવાથી પણ તેને કોઈ ચિંતા થતી નથી.
સ સમસ્ સર્વભાવેષુ સર્વદૈવોદિતાશયઃ । સમ્પ્રાપ્તમ્ આહરન્ સ્વસ્થ આકાશ ઇવ તિષ્ઠતિ
એ સર્વે સ્થિતિઓમાં સમાન છે, હંમેશાં દૈવી ભાવથી કાર્ય કરે છે; જે મળે તેને શાંતિથી સ્વીકારી, આકાશ જેવો સ્થિર રહે છે.
બડિવિજ્ઞાનસમ્પ્રાપ્તિર્ એષા તે કથિતા મયા । એતાં દૃષ્ટિમ્ અવષ્ટભ્ય ત્વમ્ અપ્ય્ અભ્યુદિતો ભવ
બડાનું જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું તે હું તને કહી દીધું; હવે આવી દૃષ્ટિ રાખીને તું પણ ઉન્નત થા.
બડિવત્ સ્વવિવેકેન નિત્યો ઽહમ્ ઇતિ નિશ્ચયાત્ । પદમ્ આસાદયાદ્વન્દ્વં પૌરુષેણૈવ રાઘવ
બડીની જેમ, પોતાના સમજથી અને 'હું શાશ્વત છું' એવી પક્કડ સાથે, તું પોતાનાં પુરુષાર્થથી દ્વંદ્વથી પરનું સ્થાન પ્રાપ્ત કર, હે રાઘવ.
દ્વે ચાષ્ટૌ ચૈવ વર્ષાણાં કોટીર્ ભુક્ત્વા જગત્ત્રયમ્ । અન્તે વૈરસ્યમ્ આપન્નો બડિર્ અપ્ય્ અસુરોત્તમઃ
બડી એ અસુરોમાં શ્રેષ્ઠ હતો, તેણે અઢી આઠ કરોડ વર્ષ સુધી ત્રણેય લોકનાં ભોગ ભોગવ્યા, પણ અંતે તેને તેમાં રસ રહ્યો નહીં.
તસ્માદ્ અવશ્યવૈરસ્યં ભોગપૂગમ્ અરિન્દમ । સન્ત્યજ્ય સતતાનન્દમ્ અવૈરસ્યપદં વ્રજ
એથી, હે શત્રુવિજયી, અનેક ભોગ ભોગવીને અંતે વૈરાગ્ય આવવું નિશ્ચિત છે; એ ભોગોને છોડી દે અને સતત આનંદથી ભરેલું વૈરાગ્યનું સ્થાન પ્રાપ્ત કર.
ઇમા દૃશ્યદૃશો રામ નાનાકારવિકારદાઃ । ન કાશ્ચન તવાત્મીયા દૂરાચ્ છૈલશિલા ઇવ
હે રામ, આ દેખાતા અને અદૃશ્ય વસ્તુઓ અનેક પ્રકારનાં રૂપ અને ફેરફાર લાવે છે; એમાંથી એક પણ તારી નથી, જેમ દૂરનાં પર્વતનાં પથ્થરો તારા નથી.
ધાવમાનમ્ ઇહામુત્ર લુઠિતં લોકવૃત્તિષુ । સંસ્થાપય નિબધ્યૈતન્ મનો હૃદયકોટરે
આ મન જે અહીં-ત્યાં દોડે છે, જગતનાં કામકાજમાં લપટાય છે, તેને તું પોતાના હૃદયની અંદર સ્થિર રાખ અને બાંધી દે.
ચિદાદિત્યો ભવાન્ એવ સર્વત્ર જગતિ સ્થિતઃ । કઃ પરસ્ તે ક આત્મીયઃ પરિસ્ખલસિ કિં મુધા
તું જ ચેતનાનો સૂર્ય છે, આખા જગતમાં વ્યાપેલો છે; પછી બીજો કોણ છે, તારો પોતાનો કોણ છે? તું વ્યર્થમાં કેમ ભટકે છે?
ત્વમ્ અનન્તો મહાબાહુસ્ ત્વમ્ આદ્યઃ પુરુષોત્તમઃ । ત્વં પદાર્થશતાકારૈઃ પરિસ્ફૂર્જસિ ચિદ્વપુઃ
તું અનંત છે, મહાબાહુ છે, તું જ પ્રથમ અને સર્વોત્તમ છે; તું જ ચેતનાના રૂપે અનેક વસ્તુઓમાં પ્રકાશે છે.
ત્વયિ સર્વમ્ ઇદં પ્રોતં જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્ । બોધે નિત્યોદિતે શુદ્ધે સૂત્રે મણિગણો યથા
આ આખું જગત—સ્થાવર અને જંગમ—તું જ છે, બધું તારા પર ગૂંથાયેલું છે; જેમ શુદ્ધ અને સતત જાગૃત ચેતનામાં મણિઓ દોરામાં ગૂંથાયેલા હોય છે તેમ.
ન જાયસે ન મ્રિયસે ત્વમ્ અજઃ પુરુષો વિરાટ્ । ચિચ્ છુદ્ધો જન્મમરણભ્રાન્તયો મા ભવન્તુ તે
તમે જન્મતા નથી, મરતા પણ નથી; તમે જન્મરહિત, વિશાળ પુરુષ છો—શુદ્ધ ચેતના. જન્મ અને મૃત્યુની ભ્રાંતિઓ તમારામાં કદી ઉદ્ભવે નહીં.
સમસ્તજન્મરોગાણાં પ્રવિચાર્ય બલાબલમ્ । તૃષ્ણામ્ ઉત્સૃજ્ય ભોગાનાં ભોક્તૈવ ભવ કેવલમ્
બધા જન્મ અને રોગોના લાભ-હાનિ પર વિચાર કરીને, ભોગોની તૃષ્ણા છોડી દો અને માત્ર અનુભવનાર જ બની જાવ.
ત્વયિ સ્થિતે જગન્નાથે ચિદાદિત્યે સદોદિતે । ઇદમ્ આભાસતે સર્વં સંસારસ્વપ્નમણ્ડલમ્
જ્યારે તમે જગતના સ્વામી તરીકે, હંમેશા ઉગેલા ચેતનાના સૂર્ય બનીને સ્થિર રહો છો, ત્યારે આ આખું જગત—સંસારનું સ્વપ્નમંડળ—પ્રગટ થાય છે.
મા વિષાદં કૃથા વ્યર્થં સુખદુઃખૈષણા ન તે । શુદ્ધશ્ ચિદ્ અસિ સર્વાત્મા સર્વવસ્ત્વવભાસકઃ
નિરર્થક નિરાશામાં પડશો નહીં; સુખ-દુઃખની શોધ તમારી માટે નથી. તમે શુદ્ધ ચેતના છો, સર્વના આત્મા અને સર્વ વસ્તુઓને પ્રકાશિત કરનાર છો.
પૂર્વમ્ ઇષ્ટમ્ અનિષ્ટં ત્વમ્ અનિષ્ટં ચેષ્ટમ્ ઇત્ય્ અપિ । પરિકલ્પ્ય તદભ્યાસાત્ તતો ઽપિ દ્વે પરિત્યજ
પહેલાં જે તને ગમતું હતું કે ન ગમતું હતું, અને હવે જે તને ન ગમતું હોવા છતાં તું કરે છે — આવું બધું કલ્પી અને તેની આદત પાડી છે, એ બધું પણ તું છોડી દે.
ઇષ્ટાનિષ્ટદૃશોસ્ ત્યાગે સમતોદેતિ શાશ્વતી । તયા હૃદયવર્તિન્યા પુનર્ જન્તુર્ ન જાયતે
જ્યારે ગમતું કે ન ગમતું એવું જોવું છોડી દે છે, ત્યારે હંમેશાં માટે સમતા આવે છે; એ સમતા હૃદયમાં વસે ત્યારે જીવ ફરી જન્મતો નથી.
યેષુ યેષુ પ્રદેશેષુ મનો મજ્જતિ બાલવત્ । તેભ્યસ્ તેભ્યસ્ સમુદ્ધૃત્ય તદ્ ધિ તત્ત્વે નિવેશયેત્
જ્યાં જ્યાં મન બાળકની જેમ રમતું હોય, ત્યાંથી તેને પાછું ખેંચી અને સત્યમાં સ્થિર કરવું.
એવમ્ અભ્યાગતાભ્યાસં મનોમત્તમતઙ્ગજમ્ । નિબધ્ય સર્વભાવેન પરં શ્રેયો ઽધિગમ્યતે
આ રીતે વારંવાર અભ્યાસ કરીને મનના ઉદ્ધત હાથીને સંપૂર્ણ રીતે વશ કરી, પરમ કલ્યાણ પ્રાપ્ત થાય છે.
મા શઠૈર્ અયથાર્થજ્ઞૈર્ મિથ્યાદૃષ્ટિહતાશયૈઃ । ધૂર્તસઙ્કલ્પવિક્રીતૈર્ વિમૂઢૈસ્ સમતાં ગમઃ
કપટથી ભરેલા, સાચી હકીકતને ન જાણનારા, ખોટી સમજણથી આશા ગુમાવનારા, ચાલાક ઈરાદા ધરાવનારા અને મૂર્ખ લોકો સાથે તું કદી સમાન થવાનો પ્રયાસ ન કર.
અકિઞ્ચનાત્ સ્વનિર્ણીતૌ લમ્બમાનાત્ પરોક્તિષુ । ન મૌર્ખ્યાદ્ અધિકો લોકે કશ્ચિદ્ અસ્તીહ દુઃખદઃ
આ દુનિયામાં એ વ્યક્તિથી વધારે મૂર્ખ અને દુઃખ આપનારો બીજો કોઈ નથી, જે પોતે કંઈ જ નથી ધરાવતો અને પોતાની સમજણ છોડીને બીજાની વાતો પર આધાર રાખે છે.
ત્વમ્ એતદ્ અવિવેકાભ્રમ્ ઉદિતં હૃદયામ્બરે । વિવેકપવનેનાશુ દૂરં નય મહામતે
હે વિદ્વાન, તારા હૃદયના આકાશમાં ઉગેલી અવિવેકની ઘેરાઈને, તારી સમજદારીની પવનથી ઝડપથી દૂર કરી દે.
આત્મનૈવ પ્રયત્નેન યાવદ્ આત્માવલોકને । ન કૃતો ઽનુગ્રહસ્ તાવન્ ન વિચારોદયો ભવેત્
જ્યાં સુધી માણસ પોતે જ આત્માને ઓળખવા પ્રયત્ન નથી કરતો, ત્યાં સુધી કૃપા પ્રાપ્ત થતી નથી અને ત્યાં સુધી સાચી તપાસ પણ શરૂ થતી નથી.
વેદવેદાન્તશાસ્ત્રાર્થતર્કદૃષ્ટિભિર્ અપ્ય્ અયમ્ । નાત્મા પ્રકટતામ્ એતિ યાવન્ ન સ્વમ્ અવેક્ષણમ્
વેદ, ઉપનિષદ અને તર્ક જેવી સમજણથી પણ, પોતાનો સ્વરૂપ સ્પષ્ટ થતું નથી, જ્યાં સુધી માણસ પોતાને જાતે નિહાળી ન લે.
ત્વમ્ આત્મન્ય્ આત્મના રામ પ્રસાદે સમવસ્થિતઃ । પ્રાપ્તો ઽસિ વિતતં બોધં મદ્વચાંસ્ય્ અવબુધ્યસે
હે રામ, તું પોતાની કૃપાથી પોતાના સ્વરૂપમાં સ્થિર રહીને વ્યાપક જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું છે અને મારી વાતોને સમજ્યો છે.
વિકલ્પાંશવિહીનસ્ય ત્વયૈષા ચિદ્વિવસ્વતઃ । ગૃહીતા વિતતા વ્યાપ્તિર્ મદુક્તા પરમાત્મનઃ
તારા અંદર કલ્પનાઓના ટુકડાઓ રહી ગયા નથી, તેથી મેં જે સર્વવ્યાપી ચેતનાનું વર્ણન કર્યું છે, તે પરમાત્માનું જ્ઞાન તું પ્રાપ્ત કરી લીધું છે.