કુબેરયમશક્રાદ્યા ઉપાયનકરાસ્ સુરાઃ । યક્ષા વિદ્યાધરા નાગાસ્ સેવાવસરકાઙ્ક્ષિણઃ
કુબેર, યમ અને શક્ર જેવા દેવતાઓ ભેટ લઈને આવ્યા; યક્ષ, વિદ્યાધર અને નાગ પણ સેવા કરવાની તત્પરતા સાથે હાજર રહ્યા.
રમ્ભાતિલોત્તમાદ્યાશ્ ચ ચામરિણ્યો વરાઙ્ગનાઃ । સરિતસ્ સાગરાશ્ શૈલા દિશશ્ ચ વિદિશસ્ તથા
રંભા, તિલોત્તમા અને બીજી સ્વર્ગીય અપ્સરાઓ, તેમજ ચામરીઓની સુંદર સ્ત્રીઓ; નદીઓ, દરિયાઓ, પર્વતો, દિશાઓ અને વચ્ચેની દિશાઓ—
સેવાર્થમ્ આયયુસ્ તસ્ય તં પ્રદેશં તદા બડેઃ । અન્યે ચ બહવસ્ સિદ્ધાસ્ ત્રૈલોક્યોદરવાસિનઃ
આ બધાએ બડેના那个 સ્થળે સેવા માટે આવવું થયું; અને ત્રણેય લોકના ઊંડાણમાં વસતા ઘણા બીજા સિદ્ધો પણ ત્યાં આવ્યા.
ધ્યાનમૌનસમાધિસ્થં ચિત્રાર્પિતમ્ ઇવાચલમ્ । નમત્કિરીટાવલયો દદૃશુર્ બડિમ્ આદૃતાઃ
તેઓએ બડીને ધ્યાન, મૌન અને સમાધિમાં લીન, અડગ પર્વત જેવો અને અદ્ભુત છબીઓથી શોભિત જોઈને, શ્રદ્ધાભાવે પોતાના મુગટવાળા માથાથી વંદન કર્યું.
તં દૃષ્ટ્વા કૃતકર્તવ્યાઃ પ્રણેમુસ્ તે મહાસુરાઃ । વિષાદવિસ્મયાનન્દભયમન્થરતાં યયુઃ
તેમને જોઈને, એ મહાસુરોએ પોતાનું કર્તવ્ય પૂર્ણ કરી વંદન કર્યું; અને દુઃખ, આશ્ચર્ય, આનંદ અને ભયથી તેઓ ધીરે થઈ ગયા.
મન્ત્રિણો ઽથ વિચાર્યાત્ર કિં પ્રાપ્તમ્ ઇતિ દાનવાઃ । ભાર્ગવં ચિન્તયામ્ આસુર્ ગુરું સર્વવિદાં વરમ્
પછી મંત્રીઓએ ત્યાં શું બન્યું તે વિચાર્યું અને દાનવો ભૃગુવંશી ગુરુ, સર્વજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ એવા ભાસ્કરનું ધ્યાન કરવા લાગ્યા.
ચિન્તનાનન્તરં દૈત્યા ભાર્ગવં ભાસુરં પુરઃ । દદૃશુઃ કલ્પિતપ્રાપ્તં ગન્ધર્વનગરં યથા
વિચાર કર્યા પછી દૈત્યોએ ભાસ્કર ગુરુને પોતાના સામે તેજસ્વી રૂપે જોયા, જાણે કોઈએ કલ્પના કરીને ઉભું કર્યું હોય, જેમ કે ગંધર્વોના શહેરને.
પૂજ્યમાનો ઽસુરગણૈર્ નિવિષ્ટો ગુરુવિષ્ટરે । દદર્શ ધ્યાનમૌનસ્થં ભાર્ગવો દાનવેશ્વરમ્
અસુરોની ટોળીઓ દ્વારા પૂજિત અને ગુરુના આસન પર બેસેલા ભાસ્કરે ધ્યાન અને મૌનમાં લીન દાનવોના રાજાને જોયા.
વિશ્રમ્ય સ ક્ષણમ્ ઇવ પ્રેમવાન્ અવલોક્ય ચ । બડિં વિચારયન્ દૃષ્ટ્યા પરિક્ષીણભવભ્રમમ્
થોડો સમય આરામ કરીને અને પ્રેમભરી નજરે જોઈને, ભાસ્કરે બડીને નિહાળ્યા અને દુન્યાવી મોહમાયાથી થાકેલો છે તે સમજ્યા.
દેહરશ્મિશતૈર્ દન્તદીપ્તિભિઃ ક્ષીરસાગરે । ક્ષિપન્ન્ ઇવ સભામ્ આહ હસન્ વાક્યમ્ ઇદં ગુરુઃ
ગુરુએ, જેમના દાંત દુધના દરિયાની જેમ તેજસ્વી અને અનેક કિરણોથી સભાને પ્રકાશિત કરી રહ્યા હતા, હસતાં હસતાં આ શબ્દો કહ્યા.
અહો ચિત્રમ્ ઇદં દૈત્યાસ્ સ્વવિચારણયૈવ યત્ । સમ્પ્રાપ્તવિમલાલોકસ્ સિદ્ધો ઽયં ભગવાન્ બડિઃ
આ કેટલી અદ્ભુત વાત છે! દૈત્યોએ પોતાની જ વિચારશક્તિથી શુદ્ધ દૃષ્ટિ મેળવી છે; આ પૂજ્ય બડી હવે સિદ્ધ થઈ ગયા છે.
અયં તદ્ એવમ્ એવેહ તિષ્ઠન્ દાનવસત્તમાઃ । સ્વાત્મનિ સ્થિતિમ્ આપ્નોતુ પદં પશ્યત્વ્ અનામયમ્
હે દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, આ વ્યક્તિ અહીં જ આવી રીતે રહીને પોતાના સ્વરૂપમાં સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરે અને દુઃખરહિત અવસ્થા નિહાળે.
શ્રાન્તો વિશ્રાન્તિમ્ આયાતઃ ક્ષીણચિન્તાભરભ્રમઃ । શાન્તસંસારનીહારો બોધનીયો ન દાનવાઃ
જેમણે થાકીને આરામ મેળવ્યો છે, ચિંતા અને ભ્રમ ઓછા થયા છે, સંસારના ઝંઝાવાતો શાંત થયા છે, એવા વ્યક્તિને હવે શીખવાડવાની જરૂર નથી, હે દાનવો.
સ્વ એવાલોક એતેન સમ્પ્રાપ્તો ઽજ્ઞાનસઙ્ક્ષયે । શાન્તે ઽભ્રસમ્ભ્રમે સૌરો દિનેનેવ કરોત્કરઃ
અજ્ઞાનના અંતથી પોતાનું પ્રકાશ પ્રાપ્ત થયું છે; જેમ શાંત અને નિર્વિઘ્ન આકાશમાં સૂર્યની કિરણો સ્પષ્ટતા લાવે છે તેમ.
સ્વયમ્ એવ હિ કાલેન પ્રબોધમ્ અયમ્ એષ્યતિ । બીજકોશાત્ સ્વસંવિત્ત્યા સુપ્તમૂર્તિર્ ઇવાઙ્કુરઃ
સમય જતાં, એ પોતે જ જાગી ઉઠશે; જેમ બીજની અંદર સૂતી કળી પોતાની જ સમજથી બહાર આવે છે તેમ.
કુરુધ્વં સ્વાનિ કાર્યાણિ સર્વે દાનવનાયકાઃ । બડિર્ વર્ષસહસ્રેણ સમાધેર્ બોધમ્ એષ્યતિ
તમામ દાનવોના નેતાઓ, તમે તમારાં કામ કરો; બડી હજાર વર્ષ પછી સમાધિમાંથી જાગૃતિ પ્રાપ્ત કરશે.
ઇત્ય્ ઉક્તે ગુરુણા તત્ર ભયહર્ષવિષાદજામ્ । દૈત્યાશ્ ચિન્તાં જહુશ્ શુષ્કાં મઞ્જરીમ્ ઇવ પાદપાઃ
ગુરુએ આવું કહ્યાબાદ, દૈત્યોએ ડર, આનંદ અને દુઃખથી ઉદ્ભવેલી સુકી ચિંતાઓ છોડીને, જેમ વૃક્ષો સુકાઈ ગયેલી ફૂલો પાડી દે છે તેમ, દૂર કરી દીધી.
વૈરોચનિસભાસંસ્થાં વિધાય પ્રાગ્વ્યવસ્થયા । સ્વવ્યાપારપરાસ્ તસ્થુસ્ સર્વ એવાસુરાસ્ તતઃ
વૈરોચનિ જેવી સભા ગોઠવી, પહેલાં જે રીતે બેઠકો ગોઠવાઈ હતી એ પ્રમાણે, બધા અસુરો પોતપોતાના કામમાં તલિન થઈને ઊભા રહ્યા.
નરા મહીમ્ અહિપતયો રસાતલં ગ્રહા નભસ્ ત્રિદશગણાસ્ ત્રિવિષ્ટપમ્ । દિશો ઽદ્રયો જલપતયશ્ ચ કન્દરાન્ વનેચરા ગગનચરાશ્ ચ ખં યયુઃ
માણસો પૃથ્વી પર ગયા, સાપોના રાજા પાતાળમાં ગયા, ગ્રહો આકાશમાં ગયા, દેવતાઓ સ્વર્ગમાં ગયા; દિશાઓ, પર્વતો, જળના અધિપતિઓ ગુફાઓમાં ગયા, જંગલમાં રહેતા અને આકાશમાં ઉડતા પ્રાણીઓ પણ આકાશમાં ગયા.
અથ વર્ષસહસ્રેણ દિવ્યેનાસુરસત્તમઃ । દેવદુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્ બુબુધે ભગવાન્ બડિઃ
પછી, હજાર વર્ષ વિતી ગયા પછી, શ્રેષ્ઠ અસુર ભગવાન બડી દેવવાદ્યના ગુંજથી જાગી ગયા.
બડૌ પ્રબુદ્ધે તદ્ બાઢં વિરેજે નગરં તદા । વૈરિઞ્ચ ઇવ સૂર્યૌઘ ઉદિતે કમલાકરઃ
બડી જાગ્યા ત્યારે એ શહેર ખૂબ તેજથી ઝગમગાવું લાગ્યું, જેમ બ્રહ્માજી દ્વારા સર્જાયેલા અનેક સૂર્યો ઉગે ત્યારે કમળોથી ભરેલું સરોવર ચમકી ઊઠે છે.
બડિઃ પ્રબુદ્ધ એવાસૌ યાવન્ નાયાન્તિ દાનવાઃ । તાવત્ સઞ્ચિન્તયામ્ આસ સમાધિસદને ક્ષણમ્
બડી જ્યારે જાગી અને દાનવો આવ્યા પહેલા, તેણે ધ્યાનની બેઠકમાં થોડો સમય વિચાર કર્યો.
અહો નુ રમ્યા પદવી શીતલા પારમાર્થિકી । અહમ્ અસ્યાં ક્ષણં સ્થિત્વા પરાં વિશ્રાન્તિમ્ આગતઃ
આ માર્ગ ખરેખર કેટલી સુંદર અને શીતળ છે! હું તેમાં થોડો ક્ષણ ઊભો રહીને પરમ શાંતિ અનુભવી છે.
તદ્ એનામ્ એવ પદવીમ્ અવલમ્બ્ય વસામ્ય્ અહમ્ । ભવતીહોપભુક્તાભિઃ કિં મે બાહ્યવિભૂતિભિઃ
હું હવે આ જ માર્ગને આધાર બનાવીને અહીં રહીશ; તમે બધા જે બાહ્ય વૈભવો માણો છો, એમાં મને શું રાખ્યું છે?
ઐન્દવેષ્વ્ અપિ બિમ્બેષુ ન તથાનન્દવીચયઃ । તોષયન્તિ યથાન્તર્ માં સંવિદ્વિભવભૂમયઃ
ઇન્દ્રના તેજસ્વી લોકોમાં પણ એવી આનંદની લહેરો મને સંતોષ આપતી નથી, જેવી અંદરના ચેતનાના અવસ્થાઓ આપે છે.
ઇતિ ભૂયો ઽપિ વિશ્રાન્ત્યૈ કુર્વાણં ગલિતં મનઃ । બડિમ્ આવારયામ્ આસુર્ દૈત્યાશ્ ચન્દ્રમ્ ઇવામ્બુદાઃ
આ રીતે ફરી આરામ મેળવવા ઇચ્છતા, તેમનું મન શાંત થઈ ગયું; પણ દૈત્યોએ તેને આ રીતે ઘેરી લીધું જેમ વાદળો ચાંદને ઢાંકી લે છે.
તાન્ આલોક્ય પુનર્ દધ્યૌ તત્પ્રણામાકુલેક્ષણઃ । તૈઃ કુલાચલસઙ્કાશૈઃ પરિવીતવપુસ્ ત્વ્ ઇદમ્
તેમને જોઈને, તે ફરી વિચારમાં પડ્યા, deren drishti તેમના વંદનાથી ગભરાઈ ગઈ; અને તેમનું શરીર એ પહાડ જેવા દૈત્યોથી ઘેરાઈ ગયું.
ચિતઃ ક્ષીણવિકલ્પસ્ય કિમ્ ઉપાદેયમ્ અસ્તિ મે । મનો યદભિપાતિત્વાદ્ યાતુ તદ્રસતામ્ અલમ્
જેનું મન હવે ડોલતું નથી, તેને હવે શું મેળવવું રહ્યું? મનને જીત્યા પછી, એ પોતાનાં સ્વરૂપમાં સ્થિર થવું જોઈએ—બસ, એટલું પૂરતું છે.
મોક્ષમ્ ઇચ્છામ્ય્ અહં કસ્માદ્ બદ્ધઃ કેનાસ્મિ વૈ પુરા । અબદ્ધો મોક્ષમ્ ઇચ્છામિ કેયં બાલવિડમ્બના
હું મુક્તિ ઈચ્છું છું—પણ શા માટે? મને પહેલાં કોણે બાંધ્યો હતો? જ્યારે હું બંધાયેલો જ નથી, ત્યારે મુક્તિની ઈચ્છા—આ તો બાળપણ જેવી રમૂજ છે.
ન બન્ધો ઽસ્તિ ન મોક્ષો ઽસ્તિ મૌર્ખ્યં મે ક્ષયમ્ આગતમ્ । કિં મે ધ્યાનવિલાસેન કિં વાધ્યાનેન મે ભવેત્
હવે મને બંધન પણ નથી, મુક્તિ પણ નથી; મારી અજ્ઞાનતા પૂરી થઈ ગઈ છે. હવે મને ધ્યાનની રમતમાં કે અધ્યયનથી શું મળશે?