અસિ ચેત્ ત્વં તદ્ અન્યેષુ યાતેષુ બહુજન્મસુ । યે બન્ધવો યે વિભવાઃ કિં તાન્ અપિ ન શોચસિ
જો તમે સાચે જ પોતે છો, તો અનેક જન્મોમાં ગયા સંબંધીઓ અને સંપત્તિ માટે તમે શોક કર્યો નથી?
બભૂવુસ્ તે સુપુષ્પાસુ સ્થલીષુ મૃગયોનિષુ । બહવો બન્ધવો ધન્યાસ્ તાન્ કથં નાનુશોચસિ
ગુલાબી ફૂલોવાળી મેદાનોમાં અને પશુઓના જન્મોમાં, તમને ઘણા શુભ સંબંધીઓ મળ્યા હતા; તો તમે તેમના માટે શોક કેમ કર્યો નહોતો?
બભૂવુસ્ તે સપદ્માસુ તટીષ્વ્ અમ્બુધિયોષિતામ્ । હંસસ્ય બન્ધવો હંસાસ્ તાન્ કથં નાનુશોચસિ
કમળથી શોભિત કાંઠે, જળમાં વસતી સ્ત્રીઓમાં, જ્યારે તમે હંસ હતા ત્યારે તમારા હંસ સંબંધીઓ હતા; તો તમે તેમના માટે શોક કેમ કર્યો નહોતો?
બભૂવુસ્ તે લસત્પત્ત્રાશ્ ચિત્રાસુ વનરાજિષુ । બહવો બન્ધવો વૃક્ષાસ્ તાન્ કથં નાનુશોચસિ
વનની રંગબેરંગી વનરાજીઓમાં અનેક ઝાડો તેજસ્વી પાંદડાં સાથે તારા મિત્ર હતા—તો પછી તું એમના માટે શોક કેમ નથી કરતો?
બભૂવુસ્ તે મહાભ્રેષુ શિખરેષુ મહીભૃતામ્ । બહવો બન્ધવસ્ સિંહાસ્ તાન્ કથં નાનુશોચસિ
મોટા પર્વતોની ઉંચી શિખરો પર અનેક સિંહો તારા મિત્ર હતા—તો પછી તું એમના માટે દુઃખ કેમ નથી કરતો?
બભૂવુસ્ તે સ્રવન્તીષુ સરસ્સ્વ્ અમ્ભોજિનીષુ ચ । બહવો બન્ધવો મત્સ્યાઃ કિં તાન્ અપિ ન શોચસિ
વહેતી નદીઓમાં, સરોવરોમાં અને કમળવાળી તળાવોમાં અનેક માછલીઓ તારી સાથી હતી—તો પછી તું એમના માટે પણ શોક કેમ નથી કરતો?
બભૂવિથ દશાર્ણેષુ કપિલો વનવાનરઃ । રાજપુત્રસ્ તુખારેષુ પુણ્ડ્રેષુ વનવાયસઃ
તુ દશાર્ણ પ્રદેશમાં વનમાં રહેતો કાપીલો વાનર હતો, તુખાર દેશમાં રાજકુમાર હતો અને પુણ્ડ્રમાં વનમાં રહેતો કાગડો હતો.
હેહયેષુ ચ માતઙ્ગસ્ ત્રિગર્તેષુ ચ ગર્દભઃ । સાલ્વેષુ સરમાપુત્રઃ પતત્રી શવરદ્રુમે
હેહય દેશમાં તું હાથી હતો, ત્રિગર્તમાં તું ગધેડો થયો, સાલ્વમાં સરમા નો દિકરો થયો અને શવર જંગલમાં તું પંખી હતો.
વિન્ધ્યાદ્રૌ પિપ્પલો ભૂત્વા ઘુણો ભૂત્વા મહાવટે । મન્દરે મર્કટો ભૂત્વા વિપ્રાજ્ જાતો ઽસિ કન્દરે
વિંધ્ય પર્વત પર તું પિપળનું ઝાડ બન્યો, મોટા વટવૃક્ષમાં તું કીડો થયો, મંદર પર્વત પર વાંદરો થયો અને ગુફામાં તું બ્રાહ્મણ તરીકે જન્મ્યો.
કોસલેષુ દ્વિજો ભૂત્વા ભૂત્વા વઙ્ગેષુ તિત્તિરિઃ । અશ્વો ભૂત્વા તુખારેષુ જાતસ્ ત્વં બ્રાહ્મણાદ્ વને
કોસલ દેશમાં તું દ્વિજ તરીકે જન્મ્યો, વંગમાં તું ટીટોડી થયો, તુખાર દેશમાં તું ઘોડો થયો અને જંગલમાં તું બ્રાહ્મણના ઘરમાં જન્મ્યો.
યઃ કીટસ્ તાલકન્દાન્તર્ દંશકો ય ઉદુમ્બરે । યઃ પ્રાજિકો વિન્ધ્યવને સ ત્વં પુત્ર મમાનુજઃ
તાલના મૂળમાં જે કીડો હતો, ઉદુમ્બર વૃક્ષમાં જે ડંખ મારતો મચ્છર હતો અને વિંધ્ય જંગલમાં જે મોર હતો—એ બધું તું જ છે, પુત્ર, તું મારો નાનો ભાઈ છે.
હિમવત્કન્દરાભૂર્જતરુત્વગ્રન્ધ્રકોટરે । પિપીલકો યષ્ ષણ્ માસાન્ સો ઽયં ત્વમ્ અનુજો મમ
હિમાલયની ગુફામાં ભૂર્જ વૃક્ષની છાલની ચીરમાં જે ચીંટી છ મહિના રહી હતી, એ તું જ હતો, મારા નાના ભાઈ.
સુહ્મસીમાન્તકુગ્રામગોમયે યશ્ ચ વૃશ્ચિકઃ । સાર્ધં સંવત્સરં સાધો સો ઽયં ત્વમ્ અનુજો મમ
સુહ્મ પ્રદેશની સીમાની એક દૂરના ગામમાં ગાયના છાણમાં જે વિચ્છુ સાડા એક વર્ષ રહ્યો હતો, એ પણ તું જ હતો, મારા નાના ભાઈ.
પુલિન્દીસ્તનપીઠેષુ નિલીનં યેન કાનને । ષટ્પદેનેવ પદ્મેષુ સો ઽયં ત્વમ્ અનુજો મમ
જંગલમાં એક પુલિંદી સ્ત્રીના સ્તન પર જે મધમાખી છુપાઈ રહી હતી, જેમ કે કમળમાં મધમાખી, એ પણ તું જ હતો, મારા નાના ભાઈ.
એતાસ્વ્ અન્યાસુ ચાન્યાસુ બહ્વીષુ જનયોનિષુ । જાતો ઽસિ જમ્બુદ્વીપે ઽસ્મિન્ પુરા શતસહસ્રશઃ
આવી અને અનેક બીજાં અનેક જન્મોમાં, તું આ જંબુદ્વીપ પર હજારો અને લાખો વખત જન્મ્યો છે.
ઇત્થં તવાત્મનશ્ ચૈવ પ્રાક્તનં વાસનાક્રમમ્ । પશ્યામિ સૂક્ષ્મયા બુદ્ધ્યા સમ્યગ્દર્શનશુદ્ધયા
હું મારી અને તારી ભૂતકાળની વાસનાઓની ક્રમબદ્ધતા, સાચા જ્ઞાનથી શુદ્ધ થયેલી સૂક્ષ્મ બુદ્ધિથી સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકું છું.
મમાપિ બહ્વ્યો બહુધા યોનયો મોહમન્થરાઃ । સમતીતાસ્ સ્મરામ્ય્ અદ્ય તા જ્ઞાનોદિતયા દૃશા
મારે પણ અનેક પ્રકારની યોનિઓમાં, મોહથી ઘેરાયેલો રહીને, જન્મ લીધા છે; આજે જ્ઞાનથી જગેલી દૃષ્ટિથી એ બધાં જન્મોને હું યાદ કરી શકું છું.
ત્રિગર્તેષુ શુકો ભૂત્વા હંસો ભૂત્વા સરિત્તટે । પક્કણે વાયસો ભૂત્વા જાતો ઽહમ્ ઇહ કાનને
ત્રિગર્તમાં હું ટિયું બન્યો હતો, નદીકાંઠે હંસ અને પક્કણમાં કાગડો બનીને રહ્યો હતો; અને પછી અહીં આ જંગલમાં જન્મ લીધો.
ભુક્ત્વા પુલિન્દતાં વિન્ધ્યે કૃત્વા વઙ્ગેષુ વૃક્ષતામ્ । ઉષ્ટ્રત્વમ્ અતિવાહ્યાદ્રૌ જાતો ઽહમ્ ઇહ કાનને
વિંધ્યમાં હું પુલિંદ તરીકે રહ્યો, વંગ પ્રદેશમાં વૃક્ષ બન્યો અને ઊંચા પર્વતોમાં ઊંટ બનીને રહ્યો; અને પછી અહીં આ જંગલમાં જન્મ લીધો.
યશ્ ચાતકો હિમગિરૌ યો રાજા પુણ્ડ્રમણ્ડલે । વ્યાઘ્રો યસ્ સહ્યકુઞ્જેષુ સ એવેહ તવાગ્રજઃ
હિમાલયમાં ચાતક પક્ષી તરીકે, પુંડ્ર પ્રદેશમાં રાજા તરીકે અને સહ્ય પર્વતોમાં વાઘ તરીકે જે હતો, એ જ અહીં તારો મોટો ભાઈ છે.
યો ગૃધ્રો દશવર્ષાણિ યો મૃગો માસપઞ્ચકમ્ । યસ્ સમાનાં શતં સિંહસ્ સ એવેહ તવાગ્રજઃ
જે દસ વર્ષ સુધી ગિધ્ધ રહ્યો, પાંચ મહિના માટે હરણ રહ્યો અને સો વર્ષ સુધી સિંહ રહ્યો, એ જ અહીં તારો મોટો ભાઈ છે.
અન્ધ્રગ્રામચકોરેણ તુખારનૃપવાજિના । શ્રીશૈલાચાર્યપુત્રેણ મયેદં તવ કથ્યતે
આંધ્ર ગામમાં ચકોર પક્ષી તરીકે, તુખાર રાજાના ઘોડા તરીકે અને શ્રીશૈલ પર્વત પર આચાર્યના પુત્ર તરીકે, હું તને આ વાત કહું છું.
સર્વે વિવિધસંરમ્ભા વિવિધાચારચેષ્ટિતાઃ । વિલાસા જન્મનાં ભ્રાતસ્ સ્મર્યન્તે પ્રાક્તના મયા
ભાઈ, અનેક જન્મોમાં કરેલા વિવિધ પ્રયત્નો, અલગ અલગ વર્તણૂકો અને આનંદો મને હવે ભૂતકાળની વાતો તરીકે યાદ આવે છે.
એવં સ્થિતે જગજ્જાતાવ્ આવયોશ્ શતશો ગતાઃ । પિતરો માતરશ્ ચૈવ ભ્રાતરસ્ સુહૃદસ્ તથા
આ જગતમાં, આપણાં બંને માટે, સૈંકડો પિતા, માતા, ભાઈઓ અને મિત્રો આવી ગયા અને ગયા.
કાંસ્ તાન્ સમનુશોચાવો ન શોચાવશ્ ચ કાન્ અપિ । બન્ધૂન્ કિં વાપિ શોચાવ ઈદૃશ્ય્ એવ જગત્સ્થિતિઃ
અપણે કયા સંબંધીઓ માટે દુઃખ કરવું અને કયા માટે નહીં? કે પછી, આવા જગતના સ્વભાવમાં, કોઈ માટે દુઃખ કરવું જ કેમ?
અનન્તાઃ પિતરો યાન્તિ યાન્ત્ય્ અનન્તાશ્ ચ માતરઃ । ઇહ સંસારિણાં પુંસાં વનપાદપપર્ણવત્
આ સંસારમાં ફરતા લોકોને, જંગલના વૃક્ષોના પાન જેવી, અનંત પિતાઓ અને અનંત માતાઓ આવે છે અને જાય છે.
કિં પ્રમાણમ્ અતઃ પુત્ર દુઃખસ્યાત્ર સુખસ્ય વા । તસ્માત્ સર્વં પરિત્યજ્ય તિષ્ઠાવસ્ સ્વસ્થતાં ગતૌ
પુત્ર, અહીં દુઃખ કે સુખનું શું નિશ્ચય છે? એટલે બધું છોડીને, આપણે મનની શાંતિમાં સ્થિર રહીએ.
પ્રપઞ્ચભાવનાં ત્યક્ત્વા મનસ્ય્ અહમ્ ઇતિ સ્થિતામ્ । તાં ગતિં ગચ્છ ભદ્રં તે યાં યાન્તિ ગતિકોવિદાઃ
આ સંસારની કલ્પનાને છોડીને, મનમાં 'હું છું' એવી સ્થિતીમાં સ્થિર રહીને, એ જ સ્થિતિ તરફ આગળ વધ, ભલા માનવી, જ્યાં જવા માટે માર્ગ જાણનારા જાય છે.
ઇહાજવઞ્જવીભાવં પતનોત્પતનાત્મકમ્ । નાનુશોચન્તિ સુધિયશ્ ચિકિત્સન્તે ચ કેવલમ્
આ જીવન અહીં ક્ષણભંગુર અને ચઢાવ-ઉતારથી ભરેલું છે, એમાં બુદ્ધિશાળી લોકો દુઃખી થતા નથી, માત્ર એને જેમ છે તેમ સમજીને વ્યવહાર કરે છે.
ભાવાભાવવિનિર્મુક્તં જરામરણવર્જિતમ્ । સંસ્મરાત્માનમ્ અવ્યગ્રો મા વિમૂઢમના ભવ
તું પોતાને એ રીતે યાદ કર, જે neither હોવાનો છે, neither ન હોવાનો છે, અને જેને વૃદ્ધાવસ્થા કે મૃત્યુ સ્પર્શી શકતું નથી; મનમાં કોઈ ઉથલપાથલ ન થવા દે અને મૂંઝાઈ જતો નહીં.