વિરામવાસનાપાસ્તસમસ્તભવવાસનાઃ । મુહૂર્તમ્ અમૃતામ્ભોધિવીચીવિલુલિતા ઇવ
જ્યારે બધાંના મનમાંથી સંસારની બધી વાસનાઓ અને ઇચ્છાઓ શાંત થઈ ગઈ, ત્યારે થોડા સમય માટે તેઓ જાણે અમૃતના દરિયાની લહેરોમાં ઝૂમી રહ્યા હોય એમ લાગ્યું.
તા ગિરો રામભદ્રસ્ય તસ્ય ચિત્રાર્પિતૈર્ ઇવ । સંશ્રુતાશ્ શૃણુકૈર્ અન્તર્ આનન્દપરિપીવરૈઃ
રામભદ્રના એ વચનો જાણે રંગબેરંગી ચિત્રોથી સજ્જ હતાં, અને એ વચનો એમના કાનમાં પહોંચતાં જ, અંદરથી આનંદથી ભરાઈ ગયા.
વસિષ્ઠવિશ્વામિત્રાદ્યૈર્ મુનિભિસ્ સંસદિ સ્થિતૈઃ । જયન્તઘૃષ્ટિપ્રમુખૈર્ મન્ત્રિભિર્ મન્ત્રકોવિદૈઃ
વશિષ્ઠ, વિશ્વામિત્ર જેવા મહાન ઋષિઓ સભામાં બેઠા હતા, અને જયંત, ઘૃષ્ટિ વગેરે કુશળ સલાહકારો પણ હાજર હતા.
નૃપૈર્ દશરથપ્રખ્યૈઃ પૌરૈઃ પારશવાદિભિઃ । સામન્તૈ રાજપુત્રૈશ્ ચ બ્રાહ્મણૈર્ બ્રહ્મવાદિભિઃ
દશરથ જેવા પ્રસિદ્ધ રાજાઓ, શહેરના નાગરિકો, વાર્તાકારો, મહામંત્રીઓ, રાજકુમારો અને વેદમાં પારંગત બ્રાહ્મણો પણ ત્યાં હાજર હતા.
તથા ભૃત્યૈર્ અમાત્યૈશ્ ચ પઞ્જરસ્થૈશ્ ચ પક્ષિભિઃ । ક્રીડામૃગૈર્ ગતસ્પન્દૈસ્ તુરઙ્ગૈર્ ગતચર્વણૈઃ
તેમજ સેવકો અને મંત્રીઓ, પાંજરામાં બંધ પંખીઓ, રમતાં રમતાં શાંત થયેલા હરણો અને ચારો છોડીને ઊભા રહેલા ઘોડાઓ પણ ત્યાં હતા.
કૌસલ્યાપ્રમુખૈશ્ ચૈવ નિજવાતાયનસ્થિતૈઃ । સંશાન્તભૂષણારાવૈર્ અસ્પન્દૈર્ વનિતાગણૈઃ
કૌશલ્યા સહિત અનેક સ્ત્રીઓ પોતાના ઝરોખામાં ઊભી રહી, તેમના આભૂષણોની ઝંકાર શાંત થઈ ગઈ હતી અને તેઓ પણ નિઃસ્તબ્ધ રહીને જોઈ રહી હતી.
ઉદ્યાનવલ્લીનિલયૈર્ વિટઙ્કનિલયૈર્ અપિ । અક્ષુબ્ધપક્ષતતિભિર્ વિહગૈર્ વિરતારવૈઃ
ઉદ્યાનની વેલીઓમાં વસતા, વાંદરો પોતાના રહેઠાણમાં અને શાંતપણે બેઠેલા પક્ષીઓ, જેમણે ગાન બંધ કર્યું છે, એ બધાં ત્યાં હતાં.
સિદ્ધૈર્ નભશ્ચરૈશ્ ચૈવ તથા ગન્ધર્વકિન્નરૈઃ । નારદવ્યાસપુલહપ્રમુખૈર્ મુનિપુઙ્ગવૈઃ
આકાશમાં વિહાર કરતા સિદ્ધો, તેમજ ગંધર્વો, કિન્નરો અને નારદ, વ્યાસ, પુલહ જેવા મહાન ઋષિઓ પણ ત્યાં ઉપસ્થિત હતાં.
અન્યૈશ્ ચ દેવદેવેશવિદ્યાધરમહોરગૈઃ । રામસ્ય તા વિચિત્રાર્થા મહોદારા ગિરશ્ શ્રુતાઃ
અને બીજા દેવોના નેતાઓ, વિદ્યા ધરાવનારા મહાન યક્ષો અને મહાશક્તિશાળી સાપો પણ ત્યાં હતાં; એ બધા ત્યાં રામના અદ્ભુત અને ઉદાર વચનો સાંભળી રહ્યા હતા.
અથ તૂષ્ણીં સ્થિતવતિ રામે રાજીવલોચને । તસ્મિન્ રઘુકુલાકાશશશાઙ્કસમસુન્દરે
પછી જ્યારે કમળની આંખો ધરાવતો અને રઘુવંશના આકાશમાં ચાંદની જેવો સુંદર રામ શાંતિથી ઊભો રહ્યો હતો,
સાધુવાદગિરા સાર્ધં સિદ્ધસાર્થસમીરિતા । વિતાનકસમા વ્યોમ્નઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત હ
પવિત્ર વચનો અને સિદ્ધોનું સમૂહ સાથે, આકાશમાંથી ફૂલોની છત્રી જેવી વરસાદ વરસી પડી.
મન્દારકોશવિશ્રાન્તભ્રમરદ્વન્દ્વનાદિની । મદિરામોદસૌન્દર્યમુદિતોન્મદમાનવા
મંદારના કળીઓમાં આરામ કરનાર ભમરોની ગૂંજથી ભરેલી, સુગંધ અને સૌંદર્યથી મસ્ત થઈ ખુશખુશાલ અને આનંદિત હતી.
વ્યોમવાતવિનુન્નેવ તારકાણાં પરમ્પરા । પતિતેવ ધરાપીઠં સ્વર્ગસ્ત્રીહસિતચ્છટા
આકાશના પવનથી ઉડતી તારાઓની પાંખડી જેમ ધરતી પર પડેલી હોય, કે સ્વર્ગની સ્ત્રીઓની સ્મિતની ઝાંખી ધરતી પર છવાઈ ગઈ હોય એમ લાગતું.
વૃષ્ટિષ્વ્ એકશરન્મેઘલવાવલિર્ ઇવ ચ્યુતા । હૈય્યઙ્ગવીનપિણ્ડાનામ્ ઈરિતેવ પરમ્પરા
જેમ એક જ વાદળમાંથી વરસાદની હાર પડે, અથવા ઘી ના ગોળા એક પછી એક નીચે પડતા જાય એમ લાગતું.
હિમવૃષ્ટિર્ ઇવોદારા મુક્તાહારચયોપમા । ઐન્દવી રશ્મિમાલેવ ક્ષીરોર્મીણામ્ ઇવાતતિઃ
એ ધારો એવો ભવ્ય હતો કે જાણે હિમવર્ષા વરસી રહી હોય, કે મોતીની માળા જેવી ઝાંઝાવાત, કે ચાંદનીની શીતલ કિરણો જેવી, કે દૂધના દરિયાની લહેરો જેવી.
કિઞ્જલ્કામોદવલિતા ભ્રમદ્ભૃઙ્ગકદમ્બકા । સીત્કારગાયદામોદમધુરાનિલદોલિતા
તેમાં કમળના પરાગની સુગંધ ફેલાઈ રહી હતી, ભમરાંઓની ટોળીઓ ગૂંજી રહી હતી, મધુર પવન હળવે હળવે વહેતો અને તેમાં ભમરાંઓના ગાનની મીઠી ધ્વનિ સંભળાતી હતી.
પ્રભ્રમત્કેતકવ્યૂહા પ્રસરત્કૈરવોત્કરા । પ્રપતત્કુન્દવલયા વલત્કુવલયાલયા
કેટકીના ગુચ્છો ચક્રવાતમાં ફરતા, ખીલેલા કુમુદના ઢગલા ફેલાતા, કુન્દના હાર નીચે પડતા અને નીલકમળના સરોવર ઝળહળતા.
આપૂરિતાઙ્ગનારામગૃહચ્છાદનચત્વરા । ઉદ્ગ્રીવપુરવાસ્તવ્યવરનારીવિલોકિતા
સુંદર સ્ત્રીઓના ઘરનાં ઓટલા અને છાપરાં એ ધારે ભરાઈ ગયા હતા, શહેરના રહેવાસીઓ અને સ્ત્રીઓ ઊંચી ગળે બહાર જોઈ રહી હતી.
નિરભ્રોત્પલસઙ્કાશવ્યોમવૃષ્ટિર્ અનાકુલા । અદૃષ્ટપૂર્વા સર્વસ્ય જનસ્ય જનિતસ્મયા
નિર્ભર આકાશમાં, વાદળ વગર, નીલ કમળ જેવું સ્વચ્છ વરસાદ પડ્યો, જે પહેલેથી ક્યારેય જોયો નહોતો અને બધાને આશ્ચર્યથી હસાવતો હતો.
અદૃષ્ટપૂર્વા સિદ્ધૌઘકરોત્કરસમીરિતા । સા મુહૂર્તચતુર્ભાગે પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત હ
આવો અદભૂત પુષ્પવર્ષ, જે ક્યારેય જોવા મળ્યો નહોતો અને સિદ્ધોના સમૂહના સ્પર્શથી ઉદ્ભવ્યો હતો, તે ચોથા ભાગ જેટલા મુહૂર્ત સુધી વરસ્યો.
આપૂરિતસભાલોકે શાન્તે કુસુમવર્ષણે । ઇમાન્ સિદ્ધગણાલાપાઞ્ શુશ્રુવુસ્ તે સભાસદઃ
સભાખંડમાં બધું ભરાઈ ગયું હતું અને પુષ્પવર્ષ શાંત થયો ત્યારે, ત્યાં બેઠેલા સૌએ સિદ્ધોના સંવાદો સાંભળ્યા.
આકલ્પં સિદ્ધસેનાસુ ભ્રમદ્ભિર્ અભિતો દિવમ્ । અપૂર્વમ્ અદ્ય ત્વ્ અસ્માભિશ્ શ્રુતં શ્રુતિરસાયનમ્
અમે તો વર્ષો સુધી આકાશમાં ફરતા સિદ્ધોના સમૂહમાં રહ્યા છીએ, પણ આજે જે સાંભળ્યું તે તો ક્યારેય ન સાંભળેલું અમૃત સમાન વચન હતું.
યદ્ અનેન કિલોદારમ્ ઉક્તં રઘુકુલેન્દુના । વીતરાગતયા તદ્ ધિ વાક્પતેર્ અપ્ય્ અગોચરમ્
રઘુવંશના ચંદ્રે જે વાત નિરપેક્ષપણે કહી છે, એ તો બોલીનો દેવ પણ સમજી શકે તેમ નથી.
અહો વત મહત્ પુણ્યમ્ અદ્યાસ્માભિર્ ઇદં શ્રુતમ્ । વચો રામમુખોદ્ભૂતમ્ અમૃતાહ્લાદકં ધિયઃ
અરે, આજે અમને કેટલું મહાન પુણ્ય મળ્યું છે! રામના મુખમાંથી નીકળેલા શબ્દો અમને અમૃત જેવો આનંદ આપે છે.
ઉપશમામૃતસુન્દરમ્ આદરાદ્ અધિગતોત્તમતાપદમ્ એષ યત્ । કથિતવાન્ ઉચિતં રઘુનન્દનસ્ સપદિ તેન વયં પ્રતિબોધિતાઃ
રઘુનંદને જે શાંતિરૂપ અમૃત જેવી શ્રેષ્ઠ અવસ્થાની વાત કરી છે, એ સાંભળતાં જ અમને યોગ્ય રીતે જાગૃતિ આવી છે.
પાવનસ્યાસ્ય વચસઃ પ્રોક્તસ્ય રઘુકેતુના । નિર્ણયં શ્રોતુમ્ ઉચિતં વક્ષ્યમાણં મહર્ષિભિઃ
રઘુવંશના ધ્વજ દ્વારા ઉચ્ચારાયેલા પવિત્ર શબ્દો અંગે મહર્ષિઓ જે નિશ્ચય કહેવાના છે, તે સાંભળવું યોગ્ય છે.
નારદવ્યાસપુલહપ્રમુખા મુનિપુઙ્ગવાઃ । આગચ્છતાશ્વ્ અવિઘ્નેન સર્વ એવ મહર્ષયઃ
નારદ, વ્યાસ અને પુલહ જેવા મહાન ઋષિઓ સહિત બધા મહર્ષિઓ કોઈ અવરોધ વિના ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
પતામઃ પરિતઃ પુણ્યામ્ એતાં દાશરથીં સભામ્ । નીરન્ધ્રકનકામ્ભોજાં નલિનીમ્ ઇવ ષટ્પદાઃ
ચાલો આપણે સૌ પવિત્ર દશરથપુત્રની આ સભાને ચારે બાજુથી ઘેરી લઈએ, જેમ મધમાખીઓ નિખૂટ સોનાના ખીલેલા કમળને ઘેરી લે છે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સા સમસ્તૈવ વ્યોમાવાસનિવાસિની । આપપાત સભાં તત્ર દિવ્યા મુનિપરમ્પરા
આ રીતે બોલ્યા પછી, આકાશમાં વસતા બધા દિવ્ય ઋષિપરંપરાએ મળીને એ સભામાં અવતર્યા.
અગ્રસ્થિતમરુત્પૃષ્ઠરણદ્વીણમુનીશ્વરા । પયઃપીનઘનશ્યામવ્યાસમેચકિતાન્તરા
આગળ ઊભેલા શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, પીઠે પવન લઈને, વનવાસી મહાન ઋષિઓ સાથે, જળથી ભરેલા ઘનશ્યામ મેઘ જેવા વ્યાસજીની વચ્ચે વિખરાયેલા હતા.