ઇત્ય્ ઉક્તે મુનિનાથેન સન્દેહવતિ પાર્થિવે । ખેદવત્ય્ આસ્થિતે મૌનં કઞ્ચિત્ કાલં પ્રતીક્ષિણિ
મુનિએ આવું કહ્યું પછી, રાજા શંકા અને દુઃખમાં મૌન રહી થોડો સમય રાહ જોતો રહ્યો.
પરિખિન્નાસુ સર્વાસુ રાજ્ઞીષુ નૃપસદ્મસુ । સ્થિતાસુ સાવધાનાસુ રામચેષ્ટાસુ સર્વતઃ
રાજમહેલની બધી રાણીઓ ચિંતિત થઈ ગઈ અને સૌ કોઈ રામના વર્તનને ધ્યાનપૂર્વક જોતા રહ્યા.
એતસ્મિન્ન્ એવ કાલે તુ વિશ્વામિત્ર ઇતિ શ્રુતઃ । મહર્ષિર્ આગમદ્ દ્રષ્ટું તમ્ અયોધ્યાં નરાધિપમ્
એ જ સમયે, પ્રસિદ્ધ મહર્ષિ વિશ્વામિત્ર અયોધ્યાના રાજાને મળવા આવ્યા.
તસ્ય યજ્ઞો ઽથ રક્ષોભિસ્ તદા વિલુલુપે કિલ । માયાવીર્યબલોન્મત્તૈર્ ધર્મકામસ્ય ધીમતઃ
તે સમયે ધર્મપ્રેમી અને બુદ્ધિશાળી મહર્ષિનો યજ્ઞ, માયા અને શક્તિથી ઉન્મત્ત થયેલા રાક્ષસો દ્વારા ખલેલ પામતો હતો.
રક્ષાર્થં તસ્ય યજ્ઞસ્ય દ્રષ્ટુમ્ ઐચ્છત્ સ પાર્થિવમ્ । ન હિ શક્તો હ્ય્ અવિઘ્નેન તમ્ આપ્તું સ મુનિઃ ક્રતુમ્
એ યજ્ઞની રક્ષા માટે, તે ઋષિએ રાજાને મળવાની ઇચ્છા રાખી. કારણ કે, તે મુનિ વિઘ્ન વિના એ યજ્ઞ પૂર્ણ કરી શકતો ન હતો.
તતસ્ તેષાં વિનાશાર્થમ્ ઉદ્યતસ્ તપસાં નિધિઃ । વિશ્વામિત્રો મહાતેજા અયોધ્યામ્ અભ્યયાત્ પુરીમ્
પછી, તે તપસ્વીઓના વિનાશના ઈરાદે, મહાન તેજવાળા અને તપના ખજાનાં એવા વિશ્વામિત્ર અયોધ્યા શહેર તરફ ગયા.
સ રાજ્ઞો દર્શનાકાઙ્ક્ષી દ્વારાધ્યક્ષાન્ ઉવાચ હ । શીઘ્રમ્ આખ્યાત માં પ્રાપ્તં કૌશિકં ગાધિનસ્ સુતમ્
રાજાના દર્શન માટે ઇચ્છુક, તેમણે દ્વારપાળોને કહ્યું: 'ઝલ્દી જાઓ અને કહો કે હું ગાધિના પુત્ર કૌશિક આવી ગયો છું.'
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા દ્વાસ્સ્થા રાજગૃહં યયુઃ । સમ્ભ્રાન્તમનસસ્ સર્વે તેન વાક્યેન ચોદિતાઃ
તેમના શબ્દો સાંભળીને, બધા દ્વારપાળ એ આજ્ઞાથી ગભરાઈને રાજમહેલ તરફ દોડી ગયા.
તે ગત્વા રાજભવનં વિશ્વામિત્રમ્ ઋષિં તતઃ । પ્રાપ્તમ્ આવેદયામ્ આસુઃ પ્રતીહારપતિં તદા
પછી તેઓ રાજમહેલમાં ગયા અને ત્યાંના મુખ્ય દરવાજા સંભાળનારને જણાવી દીધું કે ઋષિ વિશ્વામિત્ર આવ્યા છે.
અથાસ્થાનગતં ભૂપં રાજમણ્ડલમાલિતમ્ । સમુપેત્ય ત્વરાયુક્તો યાષ્ટીકો ઽસૌ વ્યજિજ્ઞપત્
પછી દરવાજા સંભાળનાર ઝડપથી સભામાં બેઠેલા અને રાજમંડળથી ઘેરાયેલા રાજાને મળવા ગયો અને તેને આ વાત કહી.
દેવ દ્વારિ મહાતેજા બાલભાસ્કરભાસ્વરઃ । જ્વાલારુણજટાજૂટઃ પુમાઞ્ શ્રીમાન્ અવસ્થિતઃ
હે રાજા, દરવાજે એક તેજસ્વી પુરુષ ઊભા છે, જે બાળસૂર્ય જેવો તેજ ધરાવે છે, જ્વાળાની જેમ લાલ જટાઓ ધરાવે છે અને ખૂબ જ તેજ ધરાવે છે.
સચામરપતાકાઢ્યં સાશ્વેભપુરુષાયુધમ્ । કૃતવાંસ્ તં પ્રદેશં યસ્ તેજોભિઃ કીર્ણકાઞ્ચનમ્
તેમણે પંખા અને ધ્વજોથી, ઘોડા, હાથી, માણસો અને શસ્ત્રોથી એ સ્થળને શોભાવ્યું છે, તેમનું તેજ એ જગ્યા પર словно સોનાની જેમ ઝગમગાટ કરે છે.
વક્ત્ય્ અસ્માન્ આશુ યાષ્ટીકા નિવેદયત રાજનિ । વિશ્વામિત્રો મુનિઃ પ્રાપ્ત ઇત્ય્ અનુદ્ધતયા ગિરા
તમે તરત જ જઈને નમ્રતાથી રાજાને કહો કે મહર્ષિ વિશ્વામિત્ર આવ્યા છે.
ઇતિ યાષ્ટીકવચનમ્ આકર્ણ્ય નૃપસત્તમઃ । સ સમન્ત્રી સસામન્તઃ પ્રોત્તસ્થે હેમવિષ્ટરાત્
યાંષ્ટીકના આ શબ્દો સાંભળીને મહાન રાજા પોતાના મંત્રીઓ અને સામંતો સાથે સોનાની ગાદી પરથી ઊભા થયા.
પદાતિર્ એવ મહતાં રાજ્ઞાં વૃન્દેન પાલિતઃ । વસિષ્ઠવામદેવાભ્યાં સહ સામન્તસંસ્તુતઃ
પદયાત્રા કરતાં અનેક રાજાઓના સમૂહ સાથે, સામંતો દ્વારા વખાણાતા, તેઓ વશિષ્ઠ અને વામદેવ સાથે આગળ વધ્યા.
જગામ તત્ર યત્રાસૌ વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ । દદર્શ મુનિશાર્દૂલં દ્વારભૂમાવ્ અધિષ્ઠિતમ્
તેઓ ત્યાં ગયા જ્યાં મહર્ષિ વિશ્વામિત્ર હતા અને તેમણે મહાન ઋષિ-શારદૂલને દ્વાર પર ઊભેલા જોયા.
કેનાપિ કારણેનોર્વીતલમ્ અર્કમ્ ઇવાગતમ્ । બ્રાહ્મેણ તેજસાક્રાન્તં ક્ષાત્રેણ ચ મહૌજસા
કોઈ અગમ્ય કારણસર, તે પૃથ્વી પર આવી પહોંચ્યો હતો, જાણે સૂર્ય જ આવી ગયો હોય. તેમાં બ્રાહ્મણની તેજસ્વિતા અને ક્ષત્રિયની મહાન શક્તિ બંને ઝળહળી રહી હતી.
જરાજરઢયા નિત્યં તપઃપ્રસરરૂક્ષયા । જટાવલ્લ્યા વૃતસ્કન્ધં સસન્ધ્યાભ્રમ્ ઇવાચલમ્
તેણાં ખભા પર સતત તપસ્યાથી કરકશ અને વૃદ્ધાવસ્થાથી વૃદ્ધ થયેલી જટાઓ વળાઈને હતી, જે સાંજના વાદળોથી ઘેરાયેલા પર્વત જેવો દેખાતો હતો.
ઉપશાન્તં ચ કાન્તં ચ દીપ્તમ્ અપ્રતિઘં તથા । નિભૃતં ચોર્જિતાકારં દધાનં ભાસ્વરં વપુઃ
તે શાંત અને મનોહર હતો, તેજસ્વી અને અવરોધરહિત, સંપૂર્ણ રીતે સ્થિર અને ગૌરવપૂર્ણ, અને તેના શરીર પર અજવાળું છવાયેલું હતું.
પેશલેનાતિભીમેન પ્રસન્નેનાકુલેન ચ । ગમ્ભીરેણાતિપૂર્ણેન તેજસા રઞ્જિતપ્રજમ્
તેની હાજરી સૌમ્ય પણ ભયજનક, પ્રસન્ન છતાં ઊંડા ગંભીર અને પુરપાટ તેજથી ભરપૂર હતી, જે લોકોના મનમાં પ્રભાવ પેદા કરતી હતી.
અનન્તજીવિતદશાસખીમ્ એકામ્ અનિન્દિતામ્ । ધારયન્તં કરે શ્લક્ષ્ણાં વીણામ્ અમ્લાનમાનસમ્
તેના હાથમાં નરમ વીણા હતી, મન હંમેશા પ્રસન્ન અને શાંત હતું, અને તેની સાથે એક નિષ્કલંક સખી હતી—અનંત આયુષ્ય.
કરુણાક્રાન્તચેતસ્ત્વાત્ પ્રસન્નમધુરેક્ષિતૈઃ । ઈક્ષણૈર્ અમૃતેનેવ સંસિઞ્ચન્તમ્ ઇમાઃ પ્રજાઃ
કરુણા ભરેલા હૃદયથી, સ્પષ્ટ અને મીઠી નજરે, તે લોકો પર નજર ફેંકતો જાણે અમૃત વરસાવતો હોય એમ લાગતું હતું.
સિતાસિતતતાપાઙ્ગં ધવલપ્રોન્નતભ્રુવમ્ । આનન્દં ચ ભયં ચાન્તઃ પ્રયચ્છન્તમ્ અવેક્ષિતુઃ
તેની નજર ક્યારેક ઉજળી તો ક્યારેક ઘેરી, ભ્રૂકુટિ ઊંચી અને તેજસ્વી, અને જેને જોઈ તેનાં મનમાં આનંદ પણ, ડર પણ જગાવતો હતો.
મુનિમ્ આલોક્ય ભૂપાલો દૂરાદ્ એવાનતાકૃતિઃ । પ્રણનામ ગલન્મૌલિમણિમાલિતભૂતલમ્
મુનિને દૂરથી જોઈને, રાજાએ નમ્રતાથી વંદન કર્યું, તેમનું મસ્તકના મણિભૂષિત મુગટ જમીનને સ્પર્શી ગયું.
મુનિર્ અપ્ય્ અવનેર્ ઈશં ભાસ્વાન્ ઇવ શતક્રતુમ્ । તત્રાભિવાદયાં ચક્રે મધુરોદારયા ગિરા
મુનિએ પણ ત્યાં ધરતીના રાજાને, જેમ સૂર્ય ઇન્દ્રને નમસ્કાર કરે છે તેમ, મીઠા અને ઉદાર શબ્દોથી વંદન કર્યું.
તતો વસિષ્ઠપ્રમુખાસ્ સર્વ એવ દ્વિજાતયઃ । સ્વાગતાદિક્રમેણૈનં પૂજયામ્ આસુર્ આદૃતાઃ
પછી વશિષ્ઠજીની આગેવાનીમાં બધા દ્વિજોએ, યોગ્ય સ્વાગત અને આદર સાથે, રાજાનું સન્માન કર્યું.
અશઙ્કિતોપનીતેન ભાસ્વતા દર્શનેન તે । સાધો સ્વનુગૃહીતાસ્ સ્મો રવિણેવામ્બુજાકરાઃ
તમારી નિર્ભય અને તેજસ્વી હાજરીથી, હે મહાન, અમે તો એ જ રીતે ધન્ય થયા છીએ જેમ કમળો સૂર્યના પ્રકાશથી આનંદિત થાય છે.
યદ્ અનાદિ યદ્ અક્ષુબ્ધં યદ્ અપાયવિવર્જિતમ્ । તદ્ આનન્દસુખં પ્રાપ્તા અદ્ય ત્વદ્દર્શનાન્ મુને
જે અનાદિ છે, અડગ છે અને ક્યારેય નાશ પામતું નથી, એ આનંદ અને સુખ આજે તમારા દર્શનથી, હે મુનિ, અમને પ્રાપ્ત થયું છે.
અદ્ય વર્તામહે નૂનં ધર્મ્યાણાં ધુરિ ધર્મતઃ । ભવદાગમનસ્યેમે યદ્ વયં લક્ષ્યતાં ગતાઃ
આજે ખરેખર આપણે ધર્મના માર્ગે ચાલનારા શ્રેષ્ઠ લોકોમાં ગણાય છીએ, કેમ કે આપના આવવાને કારણે અમારે પર ધર્મનો લાભ થયો છે.
એવં પ્રકથયન્તો ઽત્ર રાજાનો ઽથ મહર્ષયઃ । આસનેષુ સભાસ્થાનમ્ આસ્થાય સમુપાવિશન્
આ રીતે વાતો કરતાં રાજાઓ અને મહર્ષિઓએ સભામાં પોતાની બેઠકો પર જઈને બેસી ગયા.