પુત્ર, જ્યારે આ દુ:ખ નજીક હોય ત્યારે તેને ઝડપથી દૂર કરી શકાય છે—આમાં કોઈ સંશય નથી, કારણ કે જે અસત્ય છે, તે ક્યારેય સત્ય બની શકતું નથી. જો કોઈ વિચાર સત્ય તરીકે સ્થિર થઈ જાય, તો તેને દૂર કરવું મુશ્કેલ બને છે; પણ જો તે ખરેખર અસત્ય હોય, તો તે સરળતાથી નિવાર્ય છે. જો સંસારનું કલમળપણું સ્વભાવજ હોય, જેમ કાલુંપન કાંડા માટે સ્વાભાવિક છે, તો પછી, હે વિદ્વાન, તેને દૂર કરવા કોણ પ્રયાસ કરે? પણ આ તો ભાતના છોલ, તણખા અને ભૂસી જેવી છે—મહેનત અને માનવીય પ્રયાસથી તેને દૂર કરી શકાય છે. પુત્ર, જે કુદરતી રીતે પ્રાપ્ત થાય છે, તે પણ જ્ઞાની માટે કૃત્રિમ બની જાય છે, કારણ કે સંસારના કલમળપણાંથી આનંદની ક્ષમતા વિક્ષેપ પામે છે. જેમ ભાતનું છોલ કે તાંબાની મલિનતા કર્મથી દૂર થાય છે, તેમ જ મનુષ્યનું કલમળપણું પણ દૂર કરી શકાય છે. જીવનું કલમળપણું, ભાતની જેમ, જન્મજાત છે, પણ નિશ્ચિતપણે દૂર કરી શકાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. તેથી, પ્રયત્નશીલ રહો. આ જગત ખોટી કલ્પનાઓ અને વિચારોથી વ્યર્થ સર્જાયું છે અને ધીરે ધીરે લય પામે છે. જે અસત્ય છે તેમાં કયાંય કોઈ સ્થાયી તત્વ નથી. જે વ્યક્તિ સંસારના સ્વરૂપનું નિરીક્ષણ કરે છે, તેના માટે સંસારનું વાસ્તવિકપણું ગુમ થઈ જાય છે—જેમ દીવો પ્રગટે ત્યારે અંધકાર નાશ પામે છે, અથવા એકતાનું જ્ઞાન થાય ત્યારે દ્વૈતપણું ઓગળી જાય છે. આ તમારું નથી અને તમે તેનો માલિક નથી—આ મોહ છોડો, પુત્ર. જે અસત્ય છે, એમાં મનને રોકશો નહીં—even જો તે સત્ય જેવું દેખાય. તું એવું વિચારતો નહીં કે 'આ મહિમા મારા ગુરુની મહાનતાથી છે.' જ્યારે તું અસ્તિત્વ ધરાવે છે, ત્યારે તારો જ મહિમા પ્રસરી જાય છે; આ બધું તારા સ્વરૂપની જ ઝાંખી છે. આ રીતે, રઘુકુલમાં જન્મેલા હું, રાત્રે તેમની વાતચીત સાંભળી, કદંબના વૃક્ષની ટોચે પાંદડા, ફૂલો અને લતાઓ વચ્ચે, મૌન અને વિહંગમાવૃષ્ટિથી રહિત, માઉન્ટેન પર આરામ કરતાં વાદળ જેવો, એક ખાડામાં પડેલો હતો. ત્યાં મેં દશૂરાને જોયો—જેઓ આત્મસંયમના નાયક અને પરમ તપસ્વી હતા, જેમ અગ્નિ તેજથી પ્રજ્વલિત થાય છે. તેમના શરીરથી નીકળતાં કિરણો ટહેલીઓને સુવર્ણમય બનાવી દેતા અને આસપાસના પ્રદેશને તેઓ સૂર્યની જેમ તાપ આપી રહ્યા હતા. મને આવતાં જોઈ, દશૂરાએ ખૂબ આદરપૂર્વક પાંદડાંનું આસન વિચ્છાવી, પાણી આપીને પૂજા કરી. ત્યારબાદ, દશૂરા સાથે વાતચીત કરતાં, જેમનું તેજ સૂર્ય સમાન હતું, અમે તેમના કુળ સાથે સંકળાયેલી એવી કથાઓ બોલ્યા, જે સંસારના મહાસાગરને પાર કરાવનારી હતી. હું એ વૃક્ષને જોયું—જ્યાં ફૂલોની કળીઓ ખાંચોમાં ઘણી ભેગી હતી, ડાળીઓ પવનમાં ધ્રુજતી હતી અને તેની ચીરોમાં હાસ્ય ઝળહળતું હતું. દશૂરાની ઇચ્છાથી, ત્યાં પડેલા બધા પ્રાણી અને પક્ષીઓ તેની સેવા કરતા હતા, જાણે લતા-મંડપથી શોભિત જંગલ હોય. ચંદ્રકાંતિ જેવી સુંદર ચામરાઓથી ઘેરાયેલું, લતાના કાંઠે ફરતું, તેજસ્વી સફેદ વાદળના ગુચ્છોથી ઢંકાયેલું, જાણે શરદ ઋતુનું આકાશ હોય. તે વૃક્ષ હિમવતના તાજા વૃક્ષો જેવી પંક્તિઓમાં મુક્તા જેવા ફૂલોની માળાથી શોભિત હતું અને દરેક અંગ શુદ્ધ ફૂલોના ગુચ્છોથી ભરેલું હતું. તે પુષ્પરજ અને ચંદનથી સુગંધિત, અખંડ સૌંદર્યથી શોભિત અને વિશાળ લાલ વસ્ત્રોથી અલંકૃત હતું. જાણે લગ્ન માટે સજ્જ થયેલું, ફૂલોના ભારથી મોહક, લતા-કન્યાએ સંભાળેલું, શહેરવાસી સુશોભન કરી રહી હોય. સુવ્યવસ્થિત વાળ જેવી લતાની ગૂંચથી શોભિત, ફૂલોના ગુચ્છ અને ધ્વજોથી અલંકૃત, જાણે ઉત્સવમાં રમતું શહેર હોય. હરણના ખંજવાળથી ફૂલોની ધૂળ ઉડતી, આસપાસની વાડીઓ દૂર થઈ ગઈ હોય, તે વૃક્ષ બીજાં વૃક્ષોમાં મલ્લયોધ્ધા જેવું દ્રઢ ઊભેલું હતું. મોરો ફૂલોની પંક્તિઓ છંટકાવતાં, હિમપાતથી છવાયેલાં યુવાન સાલ વૃક્ષો જેવી શોભા ધરાવતું અને સંધ્યાના વાદળોથી ઘેરાયેલું હતું. કોમળ લાલ ટહેલીઓ હાથ સમાન, ઠંડા છાંયામાં સુતેલું, મદમાં ઝુલતું, તાજી શીતલતાથી તેજસ્વી. ઘણા ફૂલોના સમૂહોને જંગલની પવન હલાવતો, ઊંઘમાં અડધા મીંચાયેલા નેત્રો, સ્તન સમાન ફૂલોના ગુચ્છો ધરાવતું. ફૂલોના ગુચ્છોમાંથી ઉડેલી કેસરની ધૂળથી વસ્ત્ર લાલ પડેલા, લતાની ઝાંખીમાંથી બારી જેવી ખીણીઓ હતી. નવકુસુમિત લતાના હલકે ઝોલામાં આરામથી સુતેલું, આખું નિવાસ લતાથી માથાથી પગ સુધી શોભિત હતું. જંગલકન્યાઓ, કોયલના ગીત સાથે, ભમરા જેવી સ્મિતભરી આંખોથી, અનિશ્ચિત કળીઓના ઘણા ગુચ્છોને જુએ છે. પ્રેમથી થાકેલા, હલકી શીતલતાથી આરામ પામે છે અને ફૂલોની ધૂળથી હવા સુગંધિત છે. ફૂલોની અંતરકક્ષામાં, આસપાસ મદભર્યા ભમરાઓના સ્પષ્ટ ગુંજનથી ઘેરાયેલી, કોઈ અનોખી રમત ચાલે છે. જ્યારે જંગલનગરીના અંતરની દૂરસ્થ ગુંજન સાંભળવા ઉત્સુક, પળભર માટે કાન ઊંચા કરે છે અને કોમળ ટહેલીઓ ચાવવાનું રોકી દે છે. પળભર માટે, પાંદડાની ધાર પર માથું મુકી, દરિયામાં કમરપટ્ટા જેવી ચમકતી ચાંદનીની તરંગોને જુએ છે. જ્યાં વનકન્યાઓ, સૌંદર્યનું મૂર્તિમાન રૂપ બની, ઊભી છે અને હરણીઓ ઘાસની ટહેલીઓ વચ્ચે સુતી, પાંદડાની ઓટમાં આરામ કરે છે. ડાળીઓના ઘેરામાં, પક્ષીઓ નિર્ભયપણે પોતાના બચ્ચાં સાથે સુવે છે અને પાકેલા ફળ નીચે પડેલા મળે છે. ત્યાં ગુચ્છોમાં મૂંગા ભમરા અચકાતાં ફરતા અને કિનારાઓ પર નિલા નવપલ્લવની માળા, કમળની આંખ જેવી, લટકી રહી છે. આખું વન સુગંધથી ભરેલું છે; ઉપર વાદળ ફૂલોના સમૂહ બની ગયા છે; નીચે જમીન ફૂલોની ધૂળથી રંગાઈ છે અને ફળ લેવા વાળાની ઝૂકથી વળી ગઈ છે. અહીં વધુ શું કહેવું? એ વૃક્ષ પર એક પણ પાંદડું એવું નથી જે ખાધું કે માણ્યું ન હોય. આ રીતે તે પવિત્ર વૃક્ષ અને તેની આસપાસના દૈવી દૃશ્યને મેં અનુભવ્યું, અને દશૂરા સાથે સંવાદ કર્યો—જે આત્મસંયમ અને તપના તેજથી ઉજ્જવળ હતા.