આજે હું તમને એક અનોખી વાર્તા કહું છું, જે યોગવાસિષ્ઠના પવિત્ર શ્લોકો પરથી જ રચાયેલી છે. મુનિ, એ એક એવી શક્તિ છે જેને તમે જોઈ શકો છો, પણ પૂરેપૂરું જાણવા અશક્ય છે. એ ન તો ફૂટે છે, ન તો બળે છે—even when struck or scorched. એ છે, પણ છુપાયેલી છે; એ છે, જે ચપલતામાં, એક જ પલમાં, કંઈક ઊંચું ઉઠાવે છે અને બીજું નાશ કરે છે. એ કલ્પનાના રાજ્યની જેમ ફેલાઈ જાય છે. એની રમત અતિ કઠિન અને મજબૂત છે; એ કઠોર આનંદમાં મગ્ન છે અને મનુષ્યોને રાંધણ જેવું હલાવે છે. ઘાસ, ધૂળ, ઈન્દ્ર, સુમેરુ પર્વત, પાંદડું, કે સમુદ્ર—એ બધું પોતાની અંદર શોષી લેવાની તૈયારીમાં છે, પોતાના વિસ્તરણથી. આ જગતમાં, એ cruelty, લોભ, દુઃખ અને અશાંતિથી ભરપૂર છે. એ સૂર્ય અને ચંદ્રને આકાશમાં રમાડે છે, પોતાનાં આંગણામાં રમતા બાળકની જેમ, રમકડાં ફેંકે છે. યુગના અંતે, સમય—કલ્પના કરનાર—સર્વ કલ્પનાઓનું સર્જન કરે છે, અને એનાં સ્વરૂપે સર્વ જીવોના હાડકાંની માળા પહેરીને ચમકે છે. એ જ સમયે, એ જંગલી નૃત્ય કરે છે, અને મેરુ પર્વત આકાશમાં ધ્રુજવે છે, એનાં ભયાનક નૃત્યમાં ફેંકાયેલા અંગોથી, પવનમાં હલાતી ભુરા જેવી. ક્યારેક એ રુદ્ર બની જાય છે, ક્યારેક મહેન્દ્ર, ક્યારેક પિતામહ; એ શુક્ર છે, એ વૈશ્વરવણ છે, અને ક્યારેક કંઈ નથી. એ countless સર્જનાઓને પોતાના અંદર ધરાવે છે—પ્રભાશાળી અને વિનાશ પામેલી—જે સતત ઊભી થાય છે, અલગ-અલગ, પણ એકબીજાથી અછૂટા, સમુદ્રની તરંગો જેવી. એ મહાયુગોના વૃક્ષોમાં ઊભી રહીને, પક્વ ફળ—દેવ અને દાનવ—ગોથવાયેલા સમૂહમાં હલાવે છે. એ વિશાળ પગથી વિશ્વોના ઝૂમતાં ઝૂમતાં સમૂહમાં ચાલે છે, જેમ ઝૂમતાં મચ્છર. શુદ્ધ અસ્તિત્વની કમળ, ચેતનાની કિરણોમાં ખીલી છે, અને એ પોતાનાં સ્વરૂપમાં આનંદ કરે છે, પોતાના પ્રિય કર્મો સાથે. એ પોતાનાં સ્વરૂપને સ્થાપિત કરે છે—શરૂઆતથી અંત સુધી અશીમ—મહા પર્વતની જેમ ઊંચું અને અડીખમ. ક્યારેક એ છાયાની જેમ અંધારું દેખાય છે, ક્યારેક તેજથી ઝળહળે છે, અને ક્યારેક એ બંનેથી ખાલી રહે છે—પોતાની જ સ્વભાવમાં સ્થિર. એ countless વિશ્વોના તત્વમાં મિશ્રિત, પોતાનાં વાસ્તવિક સ્વરૂપે સ્થિર છે, જાણે કોઈ ભારે બાંધથી બંધાયેલો. એ દુઃખી નથી, મરે નથી; આવે-જાય નથી; સૂર્ય-ચંદ્રની જેમ ઊગે-બેસે નથી—even after hundreds of great aeons. માત્ર જગતની શરૂઆતની રમતમાં, effortlessly, એ પોતાનાં અંદર સમય પસાર કરે છે—અહંકારથી મુક્ત. એ રાતની કાદવ જેવી અંધકાર અને દિવસના કમળ જેવી શ્રેણી, કર્મની મધમાખી, પોતાના જ સરોવર પર પ્રોજેક્ટ કરે છે. ભયાનક કાળી રાતને પકડી, જૂની ઝાડૂ, એ સોનાની ધૂળથી પૃથ્વીને ઉજળી કરે છે. કર્મની આંગળીથી, એ સૂર્યના દીપકને ખૂણાંમાં હલાવે છે; દયાથી, એ observes—જગતના ઘર માં શું છે, ક્યાં છે. દિવસો, પલમાં સૂર્યની આંખથી પકવાઈ જાય છે; અને એ જગતના રક્ષકોના ફળો ભક્ષે છે, જાણે પ્રાચીન જંગલના ફળ ખાય. મૃત્યુ, ભયાનક છાતી, ધીમે ધીમે વિશ્વોના રત્ન—વિશ્વના જૂના ઝૂંપડાં—પોતાના ભયાનક ખાડામાં જમા કરે છે. એ વિશ્વ-રત્નોની માળા, ગુણોથી ભરેલી, પોતાને શણગાર તરીકે પહેરે છે, અને પછી ફરીથી કાપી નાખે છે. રાતના કમળની માળા, દિવસના હંસના પાછળ, એ ચંચળ, આકાશને તારાઓના કિરણોથી ઘેરી લે છે. જીવનના દારૂ વેચનાર, પર્વત, નદી, વાદળ અને જગત હલાવે છે, અને રોજ, છાંટ્યા પછી, તારા ના લાલ ટીપાં પણ પી જાય છે. કોઈ યુવાની, કમળ, ચાંદ, કે જીવનની સિંહમાળ—કશું એવું નથી જે એ ચોર, નાના-મોટા, પકડી ન લે. જગત-ચક્રની રમતથી, જીવોને દબાવે છે, ફેંકે છે, અને પોતાનાં જ સ્વમાં આનંદ કરે છે—ઉદય અને અવસાનની સ્મિત સાથે. એ કર્તા છે, ભોક્તા છે, નાશકર્તા છે, સ્મરણકર્તા છે—દરેક અવસ્થામાં પહોંચે છે; બધું કરે છે, છતાં કશું જ નથી કરતો. સમયની શક્તિ, લોકોમાં ઝળહળે છે; અને તરત જ આખું સ્વરૂપ દર્શાવે અને છુપાવે છે—શુભ-અશુભ સ્વરૂપો, સમયના બધા વિભાગો સાથે. આ મહાન રમતમાંના બધા પગલાં, જગતના રાજકુમારથી દૂર છે—જેની શક્તિ સમયથી માપવામાં આવી નથી. એમાં, જ્યારે એ ક્રિયા કરે છે, bewildered, દુઃખી જીવોના ઝુંડ સાથે, જગત, થાકેલું, અસ્તિત્વના જંગલમાં શિકારસ્થળ બની જાય છે. કોઈ જગ્યાએ, સમુદ્રની અગ્નિનું સુંદર કમળ ઊગે છે; રમણનું સરોવર, મહા પ્રલયના મહાસમુદ્ર. સમયનો પ્રવાહ, sour, bitter, salty અસ્તિત્વના સમુદ્રમાં વૃદ્ધ થયેલા જીવોથી ભરેલો છે. ભયાનક, સર્વ દિશામાં ફરતો, માતાઓના સમૂહ સાથે, એ અસ્તિત્વના જંગલમાં she-wolf છે, મનુષ્યોના હરણને ખેંચે છે. પૃથ્વી એનાં હથેળી પર છે, પૃથ્વી એ પીવાની વાસણ છે, સ્વાદથી ભરેલી, કમળ, જલકમળ, ફૂલની માળા સાથે શણગારેલી. ઘરઘરાટ કરે છે, જોરદાર માર મારે છે; સિંહ-મનુષ્ય, હાથના પાંજરમાં, વિશાળ અને મજબૂત માળ સાથે, એ પ્રિય રમણ પંખી છે. તુંબડી વીના જેવી મીઠી ધ્વનિ, શરદના શુદ્ધ આકાશ જેવી તેજસ્વી, એ દેવ, મહાકાલ છે—રમતા યુવાન કોયલ. એનું સ્વરૂપ સતત ઘરઘરાટ કરે છે, દુઃખની તીરો ફેંકી દે છે, 'અકલ્પના' નામના ધનુષથી સજ્જ, સર્વત્ર ધ્વનિત કરે છે. સર્વોચ્ચ રમણના ધ્વનિથી, ફરતું, પકડી લેતું, ફેરવે છે, ફાડી નાખે છે—આ વૃદ્ધ, જગતથી થાકેલું, ચંચળ વાંદરું—અહીં, સમય—પોતાનાં શરીરમાં ધબકારા કરે છે. આ રીતે, યોગવાસિષ્ઠના આ પવિત્ર શ્લોકોમાં, સમય અને અસ્તિત્વની અનંત, અદભુત, અને અઘરી રમત, જગતના બધા જીવો અને તત્વોને સ્પર્શે છે—અને એમાં, સર્વેને પોતાનાં જ સ્વરૂપમાં સ્થિર રહેવું છે.