રામજી, સાંભળો, મન જ જગત છે અને જગત જ મન છે—આ બંને હંમેશા અવિભાજ્ય છે. જ્યારે મનમાં ખલેલ આવે છે, ત્યારે જગતમાં પણ ખલેલ અનુભવાય છે; પણ જગતમાં ખલેલ આવે ત્યારે મન જરૂરી નથી કે અશાંત થાય. હે નિર્દોષ, જેમ આ વિશાળ જગત મનમાં સ્પષ્ટ રીતે પ્રગટ થાય છે, એનું સ્પષ્ટ ઉપમાથી વર્ણન કરો. જેમ દેવતાઓના લોક, ઋષિઓના લોક અને પિતૃલોક—all મનમાં જ સ્થિર છે, એમ આ જગત પણ મનમાં જ સ્થિર છે. જેમ મીઠાના રાજા માયાજાળથી ભ્રમિત થઈને ચંડાળ સ્થિતિમાં પહોંચી ગયા, તેમ આ જગત મનમાં જ સ્થિર છે. અને જેમ ભૃગુકુમાર ભૃગુપુત્ર ભર્ગવ, સ્વર્ગીય સુખની ઇચ્છાથી લાંબા સમય સુધી ભોગોના અધિપતિ બની ગયા, તેમ આ જગત મનમાં જ સ્થિર છે. હે પ્રભુ, ભૃગુપુત્રે સ્વર્ગીય સુખની ઇચ્છાથી કેવી રીતે ભોગોના અધિપતિપદ પ્રાપ્ત કર્યું અને સંસારબંધનમાં બંધાઈ ગયા? હવે રામ, તું પ્રાચીન કથા સાંભળ, જે ભૃગુ અને કાલયાની વચ્ચે મંદરપર્વતની તામાલવૃક્ષોથી ઘેરાયેલી ઢાળ પર સંવાદ રૂપે ઘટી હતી. પહેલાં, મંદરપર્વતની પુષ્પભરી ઢાળ પર પૂજ્ય ભૃગુ મહર્ષિ ઘોર તપસ્યા કરતા હતા. ત્યાં તેમના તેજસ્વી પુત્ર, યુવાન અને વિદ્વાન શુક્ર, જેનો તેજ પૂર્ણિમાના ચંદ્ર જેવો હતો, પિતાની સેવા કરતા હતા—જેમ પ્રકાશ સૂર્યની સેવા કરે તેમ. ભૃગુ મહર્ષિ એ અતિ ઉત્તમ જંગલમાં હંમેશા અડગ સમાધિમાં સ્થિત રહેતા, જમીન પર પડેલા પથ્થર જેવું નિષ્ક્રિય. શુક્ર બાળપણમાં ફૂલોની શય્યાઓ પર, શ્વેત કમળો પર અને મૂંગા વૃક્ષોની ઝૂલાની આરામદાયક રમતમાં મગ્ન રહેતા. શુક્ર હજુ પરમ અવસ્થાને પામ્યા નહોતા, એટલે જ્ઞાન અને અજ્ઞાન વચ્ચે તરતાં—જેમ ત્રિશંકુ આકાશમાં અટવાઈ ગયેલા. એકવાર, જ્યારે પિતા નિર્વિકલ્પ સમાધિમાં લીન હતા, ત્યારે શુક્ર એકલા હતા, દુઃખરહિત અને નિરાંતિભર્યા, જાણે દુશ્મનોને જીતનાર રાજા. એ સમયે તેમણે આકાશમાં એક અપ્સરાને વિહરતી જોઈ—જેમ જનાર્દન દુધના દરિયામાંથી ઉદ્ભવેલી લક્ષ્મીને નિહાળે તેમ. આ અપ્સરા મંદાર ફૂલોની વણાવેલી વણમાલાથી સુશોભિત હતી, વાળ હલકા પવનથી લહેરાતા, પગલાંમાં ઝાંઝર વાગતી અને આસપાસ સુગંધ ફેલાતી. તે સૌંદર્યના વૃક્ષની વેલ જેવી, આંખોમાં મદમસ્તતા, અને ચંદ્રપ્રભા જેવા શરીરે આસપાસનું વાતાવરણ અમૃતમય બની ગયું. એ સુંદર સ્ત્રીને જોઈ, શુક્રનું મન ઉલ્લાસિત અને ચંચલ બની ગયું—જેમ સાગરના પાણીમાં પૂર્ણિમાના ચંદ્રનું પ્રતિબિંબ જોઈ મન મોહાઈ જાય. પ્રેમના અઢી સો બાણ હૃદયમાં વીંધાઈ ગયા, છતાં તેમણે મન અને વિચારોને સંયમિત કર્યા; બાકી બધું ભૂલી, જાણે તેઓ એ સ્વર્ગીય કન્યામાં જ લીન થઈ ગયા. ત્યારે શુક્રના મનમાં થયું: “આ સ્ત્રી તો આકાશમાં, સહસ્ત્રનેત્ર ઈન્દ્રના નિવાસસ્થાને છે; હવે હું સ્વર્ગમાં આવી ગયો છું, જ્યાં મનોહર અપ્સરાઓથી શોભાયમાન છે.” ત્યાં તેમને દેવતાઓ દેખાયા—મંદાર ફૂલો વાળમાં ગૂંથેલા, શરીર સોનાની પાંગરેલી ઝલકથી તેજસ્વી. મનોહર સ્ત્રીઓ, હરણની આંખો જેવી, નિર્દોષ સ્મિતોથી ઉજ્જવળ, જાંબલી કમળની ઝરમર કરે તેવી નજરોથી મોહક બની. વાયુદેવતાઓ, કૌસ્તુભ મણિ જેવા તેજથી ઝગમગતા, પરસ્પર પ્રતિબિંબિત થતા, વિશ્વરૂપ જેવા, મદમસ્ત. ત્યાં મધમાખીઓ, એરાવતના સુંડની સુગંધ પ્રત્યે ઉદાસીન, દેવગણો દ્વારા ગવાતા મીઠા ગાન સાંભળે છે. એ સ્વર્ગીય કન્યા, મંદાકિનીના કિનારે આવેલા બગીચામાં આરામ કરે છે, જ્યાં સોનાના કમળ અને બ્રહ્માના હંસો વિહરે છે. ત્યાં જગતના રક્ષક દેવતાઓ—યમ, ચંદ્ર, ઇન્દ્ર, સૂર્ય, વાયુ, જળ અને અગ્નિ—તેજસ્વી જ્યોતિથી ઝળહળતાં દેખાય છે. એરાવત, જેના મુખ પર દેવતાઓના શસ્ત્રોના નિશાન છે અને દાનવરાજાઓના વર્તુળને ભેદી નાખેલા દાંતથી ગર્જના કરે છે, તે પણ ત્યાં છે. એ લોકો, જે પૃથ્વી પર હતા, હવે આકાશમાં તારાઓ બની ગયા છે—સુંદર હાર, પંખા અને કાનના વળયો પહેરેલા દેવગણો. હવામાં ઊભેલા મહેલોની પંક્તિઓ, વિવિધ બગીચાઓ અને રત્નમંદિરોથી શોભાયમાન, સુવર્ણ છત્રોથી ઝગમગતી. મેરુ પર્વતની ઢાળ પરથી છાંટાયેલા ગંગાજળના છાંટાંમાં ભીંજાયેલા દેવતાઓ અને મંદાર ફૂલો ભરેલી ગંગાની તરંગો. ઇન્દ્રના બગીચાની પાંખડીઓમાં અપ્સરાઓના જૂથો હલકે હલકે ડોલે છે, મંદાર કળીઓથી રંગાઈ. અહીં કુંદ અને મૂંગા વૃક્ષોના ફૂલોની સુગંધથી ભરેલા પવન, જાણે ચંદ્રકિરણો. નંદનવનમાં ફૂલોથી ભરેલી વેલો, પરાગ અને રજની ઝાકળથી ભરપૂર. નારદ અને તુંબુરુ અહીં, તેમના વિણાના મધુર સ્વરે, દૈવી નારીઓને આનંદિત કરે છે, જે આનંદથી નૃત્ય કરે છે. પુણ્યશાળી લોકો અનેક આભૂષણોથી શોભાયમાન, આકાશમાં વિમાનો પર આનંદથી વસે છે. દૈવી સ્ત્રીઓ, ગૌરવ અને કામથી મદમસ્ત, દેવરાજની સેવા કરે છે, જેમ વેલો વૃક્ષને વળગી રહે. કામધેનુ વૃક્ષો ચાંદનીથી વણાયેલા ફૂલો, રત્નમય ફળો અને ઝાડની ડાળીઓ પર પક્વ રત્નોથી લદાયેલા છે. હવે, હું આ ઈન્દ્રને, જે સિંહાસન પર બિરાજમાન છે, વિનયપૂર્વક વંદન કરીશ—જેમ બીજું એક દેવરાજ હોય તેમ. આવી રીતે વિચારતાં, શુક્રે શચિપતિ ઈન્દ્રને વિનયપૂર્વક વંદન કર્યા. ત્યાં, જાણે બીજાં ભૃગુ મહર્ષિ, તેમ ઈન્દ્રે પણ તેમનું સન્માનપૂર્વક સ્વાગત કર્યું. ત્યારબાદ, ઈન્દ્રે ઊભા રહી, શ્રદ્ધાપૂર્વક શુક્રનો હાથ પકડી, નજીક બેસાડ્યા અને સન્માન આપ્યો. ઈન્દ્રે કહ્યું: “શુક્ર, આજે આ સ્વર્ગ ધન્ય થયો છે, તારી આગમનથી શોભાયમાન થયો છે; કૃપા કરીને અહીં લાંબા સમય સુધી રહો.