ઘણા વર્ષો પહેલા, એક ભયાનક કાળમાં, જંગલના વૃક્ષો પાંદડાવિહોણા ઊભા હતાં, તેમનાં તણા ધૂમ્ર અને કાળાં થઈ ગયાં હતાં, હવામાં રાખના જાડા વાદળો છવાઈ ગયા હતાં. જમીન પર લોહી પીતા બિલાડાંઓએ ચાટેલા અવશેષો છવાઈ ગયા હતાં. જંગલની હવા અગ્નિની ઘન, ધધકતી જ્વાળાઓના ગર્જનાથી ભરાઈ ગઈ હતી. સર્વત્ર અગ્નિના ગુચ્છો ઉછળી ઉછળી પીળાશ ફેલાવતાં હતાં. સર્પોના બળેલા બિલમાંથી ધૂમ્ર અને માંસના ટુકડા ઉઠતા, અને આકાશમાં આગની જ્વાળાઓના પવનથી ઉડતા રંગીન વાદળો જોવા મળતા. હવામાં રાખના ગોળા ચક્રવાતની જેમ ફરતા, અને બાળકોના દાંત તૂટી ગયા હોય એમ તેમનાં રડવાની અવાજો પુરુષોના હાહાકાર સાથે ગુંજતાં. ત્યાં એક વિશાળ લાશ પડી હતી, જેના દાંતો માનવોની ભીડે ફાડી નાખ્યા હતાં અને લોહીથી ભીંજાયેલા હાથોએ તેનું માંસ ઝટપટ ભક્ષણ કર્યું હતું. ધૂમ્રથી તેનું રંગ કાળું પડ્યું, પાન અને લતાની ખખડાટ સાથે પીળાશ આવી, ભયાનક ગિધો તેના માંસનો ભોગ લેતા, અને આકાશમાં ધૂમકেতુઓ ફરી રહ્યાં હતાં. વિભિન્ન અવયવો એકબીજાથી ફાટી પડ્યાં, આખું સ્થળ ભયથી ભરાઈ ગયું, હૃદય અને પેટ અગ્નિના ટકોરાથી ફાટી ગયાં. ભયાનક જંગલનાં દાવાનળ પવનની ગર્જનાથી ધડકતાં, વૃક્ષો સળગતા કાલખના ગોળા બની પડતાં, અને ડરાયેલા સર્પો ફફડતાં. આખું પ્રદેશ ખોખલું અને સુકાઈ ગયું, જાણે બાર સૂર્યના તાપથી દહાઈ ગયેલું વિશ્વ હોય. જંગલના સળગતા, જ્વાળાવાળાં વૃક્ષો અને સર્વત્ર વંટોળાતા પવનથી એ સ્થળ જાણે સૂર્યપુત્રોના દહકતા મહેલ બની ગયું. આવી ભયાનક પરિસ્થિતિમાં, કાળના અંતે, તીવ્ર તાપે બધું દહાઈ રહ્યું હતું. કેટલાક લોકો તેમના પત્ની, મિત્રો સાથે એ સ્થળ છોડીને બીજે ચાલી ગયા, જેમ શરદમાં વાદળો આકાશ છોડે છે. કેટલાક તેમના શરીર, સંતાન, પત્ની અને સગા સાથે ત્યાં જ નાશ પામ્યા, જાણે જંગલમાં કાપાયેલા વૃક્ષો. કેટલાક જંગલના પ્રાણીઓના ભોગ બન્યા, જેમ બાળપક્ષી ઘરમાંથી નીકળતા જ ગિધો પકડી જાય. કેટલાક અગ્નિમાં કીડીની જેમ પડ્યા, તો કેટલાક પહાડ પરથી ખસી પડેલા પથ્થર જેવી ખાઈમાં ખસ્યા. પણ હું—મારા સગાસંબંધીઓ, સાસરીયાઓને છોડીને, માત્ર મારી પત્ની સાથે ભારે મુશ્કેલીથી એ પ્રદેશમાંથી નીકળી ગયો. અગ્નિ, પવન, રક્ષકો અને જંગલના પ્રાણીઓથી બચી, હું અને મારી પત્ની મૃત્યુના ભયમાંથી છટકી ગયા. જ્યારે દેશની સીમાએ, એક પામના વૃક્ષ નીચે પહોંચ્યા, ત્યારે મેં મારા બાળકોને ખભેથી નીચે ઉતાર્યા, જાણે ભારે દુઃખના ભાર ઉતાર્યા. લાંબા થાક પછી, જાણે નરકમાંથી મુક્ત થયો હોઉં, ઉનાળાના દાવાનળથી દહાઈ ગયેલો કમળ જેમ પાણી વગર સુકાઈ જાય, તેમ હું આરામ કરવા બેઠો. એ સમયે, એક ચંડાલની પુત્રી વૃક્ષની છાંયમાં સૂઈ રહી હતી, અને બે બાળકો તેને ભેટી ચુંબન કરતા. મારા નાના પુત્રનું નામ થુથ્થક હતું, જે અમારા માટે અત્યંત પ્રિય અને તેજસ્વી હતો, એ મારા સમક્ષ ઊભો રહ્યો. એ દુઃખી હૃદય અને આંસુભરી આંખોથી મને કહેવા લાગ્યો: “મને જલદી માંસ આપો અને લોહી પીવા દો.” વારંવાર એ બાળક ભૂખથી બૂમો પાડતો, મૃત્યુની નજીક પહોંચી ગયો. મેં તેને કયાંય માંસ નથી એવું સમજાવ્યું, તેમ છતાં એ મગજમાં મૂર્ખાઈથી કહેતો રહ્યો: “તમારા શરીરનું માંસ આપો.” હું માતાપિતા તરીકેના પ્રેમ અને દુઃખથી કચડાઈને કહ્યું: “પુત્ર, મારું રાંધેલું માંસ ખા.” એણે એ પણ સ્વીકારી, અને પછી ફરીથી “મારું માંસ આપો” કહેતો રહ્યો, અને અંતે, થાકીને, એણે મારું માંસ ખાધું. હું તેના તમામ દુઃખ દૂર કરવા ઈચ્છતો, પ્રેમ અને દયા થી ભ્રમિત, તરત જ ઊભો થયો. ઉનાળાની ગરમીથી દહાઈ ગયેલા જંગલમાંથી લાકડું લાવી, મેં પોતાને માટે ચિતા તૈયાર કરી, મૃત્યુ માટે તત્પર થયો. ત્યારબાદ ચિતા સળગી ઉઠી, જ્વાળાઓ તીવ્રતાથી ફાટી નીકળી, અને એક પળમાં એ ભડભડતી, મારા શરીર માટે તત્પર બની ગઈ. ત્યારે મારી દીકરીએ કહ્યું: “જ્યારે તમે ચિતામાં પડશો, ત્યારે તરત પોતાનું માંસ ફાડી-ફાડી ખાવું.” એવું કહી, હું ચિતામાં પડવા જતો હતો, ત્યારે અચાનક, રાજન, હું આ સિંહાસન પરથી નીચે પડી ગયો. પછી, વિજયના નાદ અને ઢોલના અવાજ વચ્ચે, હું અચાનક જાગી ગયો, અને ચેતનામાં આવ્યો. આ રીતે, શમ્બરિકાની શક્તિને કારણે, હું ભ્રમમાં ફસાઈ ગયો, જેમ જીવ આત્મા અજ્ઞાનથી ઘેરી જાય છે અને અનેક અવસ્થાઓ અનુભવે છે. મેં તમને મારી જાતની આ વાર્તા કહી, જેમ માર્કંડેયે દેવરાજાઓને યુગના અનંત દુઃખની કથા કહી હતી. જ્યારે મહાન રાજા લવણએ આ બધું કહ્યું, ત્યારે શમ્બરિકા તુરંત જ ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયો. ત્યાં ઉપસ્થિત બધા લોકોએ અદ્ભુત આશ્ચર્યથી એકબીજાને કમળની પાંખ જેવી વિશાળ આંખે જોયા અને કહ્યુ: “આહ, ખરેખર, કેવી અદ્ભુત અને અનોખી છે આ મایا! આ所谓 શમ્બરિકા કોણ છે અને એ ક્યાં ગયો?” “નિષ્શંકપણે, સર્જનહારની શક્તિઓ અદ્ભુત અને અનેકવિધ છે; બુદ્ધિશાળી મન પણ આ માયાથી ભ્રમાઈ જાય છે. આ રાજા, જેને જગતના વ્યવહારની ખબર છે—એ હવે ક્યાં છે? અને એ વિશાળ ભ્રમ તો સામાન્ય મન માટે જ યોગ્ય છે.” “આ માયા, શમ્બરિકા દ્વારા ઉદ્ભવેલી, મનની ભ્રાંતિ નથી; કેમ કે આવા શમ્બરિકાઓ હંમેશા ફાયદા માટે તત્પર રહે છે.