સમયની સાથે, અહીં મારા જીવનની ઉંમર વધી ગઈ, વાળ બરફ જેવાં સફેદ થઈ ગયા, અને શરીર ઓસ પિધેલી ઘાસ જેવું નાજુક થઈ ગયું. કર્મના પવનમાં મારા કર્મો ઉછળતા રહ્યા, ક્યારેક સ્વચ્છ તો ક્યારેક કલુષિત સરોવરમાં, અને દિવસો સુકાઈ ગયેલા પાંદડાંની ગાંઠો જેવાં એક પછી એક ખસી જતા રહ્યા. જેમ યુદ્ધના મેદાનમાં તીરોની ભીડ થાય છે, તેમ આનંદ અને દુઃખ, કલહ અને ફરજ સતત આવતા-જતાં રહે છે. વિશ્વની માયામાં વિચારોના ઘૂમરાળે મન ભટકે છે, જેમ સાગરમાં તરંગો ઉછળે છે. ચિંતાથી બનેલો વિચારોનો ચક્ર અશાંત આત્મામાં ફેરવાય છે, સમયના મહાસાગરના ઘૂમરાળે ઘાસના તણખા જેવું ઉછળે છે. હું પણ, વિનધ્ય પર્વતની ઘા ઉપર રહેલા જીવાત કે બે પગવાળા ગધેડા અથવા માત્ર એક ગામમાં આશ્રિત મનુષ્ય જેવો, અહીં નબળો પડી ગયો છું. મારી રાજસત્તા ભૂલી ગઈ છે, હું મહા તાવમાં પડેલા મૃતદેહ જેવો, જાતિ બહારના સ્થાને સ્થિર થયો છું—પર્વત પર તૂટી ગયેલા પાંખવાળા પક્ષી જેવો. દુનિયાનો યુગ અંત પામે તેમ, જંગલ અગ્નિથી ભસ્મીભૂત થાય તેમ, સૂકાઈ ગયેલું વૃક્ષ વીજળી પડવાથી ધરાશાયી થાય તેમ, કે તરંગ તટ પર તૂટી પડે તેમ, મારી સ્થિતિ થઈ ગઈ હતી. પછી, વિનધ્ય પ્રદેશ એકાંગી અને નિર્જન બની ગયો—મરણના ભયાનક અને અવિરત ઘેરાવથી ઘેરાયેલો, જ્યાં અનાજ, ઘાસ, પાંદડા કે પાણી કંઈ જ નહોતું. ઘેરાયેલા વાદળોએ વરસાદ નહોતો વરસાવ્યો; વાદળો દૃશ્યમાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા અને પાછા આવ્યા નહીં; પવન ફક્ત રાખ અને અંગારાઓ ઉડાડતો રહ્યો. વનોમાં પાંદડાં સુકાઈને ખખડતાં હતાં, જંગલ અગ્નિથી સળગી ગયેલા, અને વનખંડો જાણે ક્યારેકના ભૂલાયેલા હોય તેમ ખાલી પડી ગયા હતાં. અચાનક ભયાનક અને અશમિત અગ્નિ ફાટી નીકળી, દરેક ઝાડી સૂકવી નાખી, ફક્ત રાખ અને ઘાસના અવશેષો જ છોડ્યાં. સર્વ શરીરો ધૂળથી ઢંકાઈ ગયા, દરેક માનવી ભૂખ્યો હતો; ભૂમિ અનાજ, ઘાસ અને પાણી વગર, જંગલ અગ્નિથી ઘેરાઈ ગઈ હતી. પ્રદેશમાં ભેંસો મૃગજળ અને રેતીમાં ફસાઈ ગયા, પવન રેતીના ઢગલા ઊભા કરે અને વાદળો આકાશને ઢાંકતા. લોકોનું ટોળું માત્ર પાણીની અવાજ સાંભળવા તરસ્યું હતું, તીવ્ર ઉકળાટથી સમગ્ર જીવન સૂકાઈ ગયું. ભૂખે ત્રસ્ત થઈ, કેટલાકે પોતાનાં બાળકોને ખાઈ નાંખ્યાં, તો કેટલાકે પોતાના અંગો દાઝી નાખ્યાં, તેમના દાંત ઊંડા ઘૂસી ગયાં અને તેઓ પીડાથી કૂકાં મારતાં હતાં. એ સ્થળ માંસના ટુકડાઓ, હાડકાં અને ખડિરના તીખા કાંઠા છવાયેલા હતાં; અગ્નિના અંગારા છૂટાં પડ્યાં હતાં અને ભૂખ્યા દેડકા પથ્થરો ચાવી રહ્યા હતાં. ત્યાં માતા, પુત્ર અને પિતા—all મળીને એકબીજાને ઝડપે છે; જંગલના મેયનાને ગીધો પોતાના ઉગ્ર ભૂખથી આખા ગળી જાય છે. ભૂમિ પર એકબીજાને ફાડતાં પ્રાણીઓના કપાયેલા અંગોથી લોહી વહી રહ્યું છે; પાગલ થયેલા હાથીઓ, સિંહોની ઉગ્રતાથી ઉશ્કેરાઈ, ભયાનક રીતે ખાઈ નાખવામાં આવે છે. એ ભયાનક દૃશ્ય છે—સિંહો Deer ને એક જ ગાળમાં ગળી જાય છે, અને લોકો એકબીજાને મારામારી કરે છે, જાણે મલ્લ યુદ્ધમાં જીવલેણ સંઘર્ષ કરે છે. વૃક્ષો પાંદડાવિહિન, તેમનાં તણા દાઝીને કાળાં પડી ગયાં છે, વાતાવરણમાં રાખ છવાઈ છે; જમીન પર લોહી પીતા બિલાડીઓએ ચાટેલા અવશેષો લિપટાયા છે. જંગલની હવા ઘન અગ્નિની કૂકથી ગૂંજી રહી છે; દરેક જગ્યાએ અગ્નિના ઝૂંડ પીળા રંગે ઝળહળી રહ્યા છે. સર્પોના દાઝેલા બિલ્લામાંથી ધૂમ્રવર્ણના, માંસના ગાંઠાં ઉઠે છે; આકાશમાં પવનથી લપટાતા અગ્નિના જ્વાળાઓ વાદળોને રંગી નાખે છે. વાતાવરણમાં રાખના ઘૂમરાળા સ્તંભ wild winds થી ઉછળે છે; બાળકોના દાંત તૂટી ગયાં છે, તેમનાં રડવાના અવાજો પુરુષોના કરુણ ક્રંદન સાથે ગૂંજી ઉઠે છે. એક વિશાળ મૃતદેહ, જેના દાંત માનવ સમૂહના ઘમાસાનમાં તૂટી ગયા, તેનું માંસ લોહીથી તરબતર અંગુલીઓએ ઝડપથી ખાઈ નાખ્યું. તેનું રંગ ધૂમ્રથી કાળું, પાંદડાં અને વેલો ખખડવાની અવાજથી પીળું થઈ ગયું, ગીધો તેની આસપાસ ચક્કર મારી તેનો ભક્ષણ કરે છે, અને આકાશમાં ઉલ્કાઓ દોડે છે. અંગો એકબીજાએ ફાડી નાખ્યા, સ્થળમાં અફરાતફરી મચી ગઈ, હૃદય અને પેટ અગ્નિના તીવ્ર ધડાકાથી ફાટી ગયાં. એ ભયાનક જંગલ અગ્નિ પવનની ગર્જના સાથે ધધકે છે, વૃક્ષો ડરી ગયેલા સર્પોની સીટી સાથે બળતાં કોઇલાં જેવાં પડી જાય છે. એ પ્રદેશ, ખોખલો અને સૂકો, એવી વિપત્તિ પર પહોંચી ગયો કે જાણે દુનિયા બાર સૂર્યના અગ્નિથી દાઝી ગઈ હોય. જંગલ, પોતાની જ્વલંત જ્વાળાવાળા વૃક્ષો અને sweeping winds સાથે, જાણે સૂર્યના સંતાનોના અગ્નિભવન જેવું બની ગયું. એ સમયે, એ સ્થળે, આવી ભયાનક અને દુઃખદ પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે, યુગના અંતે, ઉકળાટ અવિરત હતો. કેટલાક લોકો પોતાની પત્નીઓ અને મિત્રોને લઈને, જાણે પાનખરમાં આકાશમાંથી વાદળો વિખૂટી જાય તેમ, બીજા પ્રદેશમાં ચાલ્યા ગયા. કેટલાક પોતાના શરીર, અંગો, પુત્રો, પત્ની અને નજીકના સગાં સાથે ત્યાં જ જીવ ગુમાવી બેઠા, જાણે જંગલમાં વૃક્ષો કાપી નાખ્યાં હોય તેમ. કેટલાક ઘરમાંથી નીકળતા જ જંગલી પ્રાણીઓના ભક્ષ્ય બની ગયા, જાણે ઘેટાંના છાનામાંથી નીકળતાં પાંખી ચીલના પંજામાં સપડાય. કેટલાક અગ્નિમાં પટકાઈ ગયા, જાણે જ્યોત પર પડતા પતંગિયાં, અને કેટલાક પહાડમાંથી પડતા પથ્થર જેવાં ખીણમાં પડી ગયા. પણ હું, મારા સગાં-સંબંધી અને જાતિના લોકોએ છોડી, ફક્ત પત્ની સાથે એ પ્રદેશ છોડ્યો—મહાન મુશ્કેલી સાથે. અગ્નિ, પવન, રક્ષક—even શિકારી પ્રાણીઓથી બચીને, હું મૃત્યુના ભયમાંથી પત્ની સાથે પસાર થયો. એ પ્રદેશની સીમા પર, એક પામના વૃક્ષ નીચે, મેં મારા બાળકોને ખભા પરથી ઉતારી મૂક્યાં—જાણે દુઃખદ દુર્ઘટનાઓનું ભાર ઉતારી દીધું હોય. દીર્ઘકાળના થાકથી હું આરામ કર્યો, જાણે નરકમાંથી મુક્ત થયો, ઉનાળાની જંગલ અગ્નિથી દાઝાઈ ગયેલો, પાણી વગરના કમળ જેવો. પછી, જ્યારે ચંડાલાની દીકરી એ વૃક્ષ નીચે આરામ કરતી હતી, ઠંડી છાંયામાં સૂતી હતી, ત્યારે બે બાળકો તેને ચાંપીને સૂઈ ગયા.