એક વૃદ્ધ, દુર્બળ અને મૂર્ખ માનવી જેમ સુકાઈ ગયેલા વૃક્ષોની મૂળને વારંવાર ખોદે છે, એમ જ પુણ્યશાળી લોકોના સારા કર્મો પણ એક એક કરીને કાઢી લેવામાં આવે છે. હું જંગલમાં નાનાં પાત્રોમાં ઉત્સાહપૂર્વક રાંધેલું કાદવ ખાધું છે, જે લોકો દ્વારા ધોઈયાં વગર જ ખવડાવવામાં આવ્યું—જેમ કોઇ દુષ્ટ પત્ની સાથે જીવન વિતાવવું પડે એમ. એવા જીવનમાં, ખાવાની શક્તિ ઘટી જાય, અને મારા ભાગનું બધું કોઇ બીજા, અનેક મોઢાવાળાં અને ભયાનક ચહેરાવાળાં માણસે વેચી નાખ્યું, જાણે એ મારી પોતાની કમાણી હોય. મારા જ જીવતા શરીરનું માંસ વારંવાર કાપીને, તેને વિંધ્ય પ્રદેશના બહિષ્કૃત લોકોમાં વેચવામાં આવ્યું—જાણે એ મારી જ આયુષ્યને વેચી નાખવામાં આવી હોય. મારા પાપ જેમ હજારો જન્મોમાં વધવા માટે એકઠાં થાય છે અને પછી આનંદ બગીચાઓ અને ઉદ્યાનોમાં વિખેરાઈ જાય છે, એમ જ મારા દુ:ખો વિસ્તર્યા હતાં. એક દિવસ મેં કૂદાળી તરફ સીધા પ્રેમભરી નજરથી જોયું; જેમ રૌરવ નરકમાં પડેલો crow (કાગડો) પણ કરુણાથી ભરાઈ જાય, તેમ હું પણ દયાળુ બની ગયો. વિંધ્યના જંગલમાં ઝાડીઓ અને ઝાડપાં વચ્ચે ફરી રહ્યો હતો, ત્યારે મારા શરીર પર પાંદડીઓની પાંખીઓ ગોઠવવામાં આવી—જાણે જંગલના વનવાસીઓ સાથે સગપણ થયું હોય. મારી પત્ની અને બાળકો, ગામડાંમાંથી ભીખમાં મળેલી કે દંડના જોરે મેળવેલી ખાદ્ય વસ્તુથી સંતોષી જતા. જુગાડથી મળેલી જાડું ખાદ્ય ખાઈને તેઓ સંતોષ પામતા. રાત્રિઓ હું સુકાઈ ગયેલા તાડપાનાં પાંદડાં પર વિતાવતો, આસપાસ જંગલી પ્રાણીઓના ચીસો ગુંજતા, વાનરોની વચ્ચે, અને ઠંડીમાં મારા દાંત કંપતા. વરસાદના મોસમમાં, તીવ્ર ઠંડીમાં મારા શરીરે વાળ ઊભા થઈ જતા, અને પાણીના ટીપાં મોતીની માળા જેવી ચોંટાઈ રહેતા. જંગલમાં, ભૂખથી પેટ સુકાઈ ગયેલી પત્ની સાથે માત્ર એક આદું કે અજમાના ટુકડા માટે પણ ઉગ્ર ઝઘડો થતો. ઠંડીથી દાંત કંપતા, આંખો પહોળી થઈ ગયેલી, અને શરીર કાજળીથી મલિન, હું મારા જ પરિવારને ભૂત જેવા લાગતો. નદીના કાંઠે, માછલી માટે હૂક લઈને ભટકતો, જાણે યમરાજ પોતાનો ફાંસો લઈને જીવ શોધે છે એમ. ઘણા ઉપવાસ પછી, તાજું ખેંચેલું, ગરમ લોહી મારેલા પ્રાણીને પીધું, જાણે બાળક માતાનું દુધ પીવે છે એમ. જંગલમાં, પલાશના પાંદડાં પહેરીને, લોહીથી લથપથ અને નશો ભરેલા, સ્મશાનમાં રહેતા એવા લોકો, ભયાનક દેવીથી ડરાઈને ભાગી જતા. જંગલમાં પશુઓ અને પક્ષીઓને પકડવા માટે જાળ પથરાયો—as if આશા સંતાન, પત્ની અને કુટુંબમાં વૃદ્ધિ માટે ફેલાય છે તેવી. મારા હાથે માયાના બંધનવાળા જગત, દોરડાંથી બનેલા પક્ષી અને જાળ—all નાશ પામ્યા, જેમ સજ્જનોના માર્ગ પણ વિઘટિત થયા. અહીં, મન દુષ્કર્મો તરફ દોડતું, આશા બહુ દૂર સુધી ખેંચાઈ—as if વરસાદમાં નદી ફાટી નીકળે. જેમ સાપ ઝડપથી પોતાની ચામડી ત્યજી દે છે, તેમ દયા પણ શરીરથી દૂર થઈ ગઈ, શરમમાં ત્યજી દેવામાં આવી. ક્રૂરતા, ઉગ્ર ગુસ્સો અને તીક્ષ્ણ બાણોના વરસાદ જેવા દુર્ગુણ અપનાવ્યાં, જેમ ઉનાળાના અંતે કાળા વાદળાં છવાય છે. જેઓ સુખી અને અખંડ સ્વરૂપે વિકસ્યા છે, એમને લોકો ટાળી જાય છે, જેમ દુર્ભાગ્ય લાંબા સમય સુધી છુપાઈ રહે છે. કુતરા અને કાગડાંથી ભરેલા ખૂણાંઓમાં, માનવીય દુ:ખના ખેતરોમાં, દુષ્કર્મોના બીજ વાવ્યાં, અને મોહના વરસાદથી પાંગર્યાં. જેમ પર્વતની ગુફામાં નિર્દય શિકારી જાળ પાથરે, તેમ હું પણ પ્રાણીઓમાં મૃત્યુની જેમ ફરતો. ખેડૂતના કાચા મડિયાની દીવાલે થાકેલું માથું ટેકીને, અજ્ઞાનમાં ઊંઘતો, જેમ શેષનાગ ભગવાન વિષ્ણુના શરીરે આરામ કરે છે. પાંદડાંની વસ્ત્રો પહેરી, બાણોની ઝાંખીથી ધૂમ્રવર્ણી, મારું શરીર વિંધ્ય પર્વતની ઠંડી ગુફાઓમાં નિવાસ કરતું. લાંબા સમય સુધી, ખભા પર ફાટેલું કાળાં કપડું પહેર્યું, ગંદકીથી ભરેલું, જેમ પૃથ્વી ઉનાળામાં જંગલી વરાહનું ભાર સહન કરે છે. ઘણા વખત, હું પ્રલયાગ્નિ જેવો બની, જંગલના પ્રાણીઓનો નાશ કર્યો, જાણે સમય પોતે જગતને ભસ્મ કરે છે. ત્યાં, મારી પત્નીઓ અને બાળકો—even એ પણ કઠણ અને દુ:ખ આપનારાં હતાં, જેમ લોખંડની બાંધણી કે દુર્ભાગ્ય હોય. મારા એક જ પુત્ર સાથે, હું ત્યાં સાઠ ટૂંકા વર્ષો સુધી રહ્યો, અસાધ્ય દોષોથી પીડાતો. દુર્વ્યસનોના બંધનમાં બંધાઈ, ઘણું સહન કરવું પડ્યું: ગાળો ખાવું, કડક વાણી સાંભળવી, દુ:ખમાં રડવું, ઓછું ખાવું, અને તૂટેલા મકાનમાં ઊંઘવું, હે મહાનુભાવો. પછી, અહીં સમય પસાર થયો, વૃદ્ધાવસ્થાથી આયુષ્ય ક્ષીણ થયું, વાળ તુષાર જેવાં સફેદ, શરીર ઓસથી ભીંજાયેલા ઘાસ જેવું નબળું. કર્મના પવનથી કર્મો ચકરાવા લાગ્યા, ક્યારેક સ્વચ્છ તો ક્યારેક ગંદા પાંજરાંમાં, અને દિવસો સુકાઈ ગયેલા પાંદડાંની જેમ ટપકવા લાગ્યા. જેમ યુદ્ધભૂમિમાં બાણો એકઠાં થાય છે, તેમ સુખ-દુ:ખ, ઝઘડા અને ફરજો સતત આવતા-જતાં રહે છે. જગતની માયામાં મન વિચારોના ચક્રમાં ફરતું રહે છે, જેમ સાગર તરંગોથી ઉથલપાથલ થાય છે. ચિંતા અને ઉલઝણથી બનેલું વિચારોનું ચક્ર, ભ્રમિત સ્વમાં સતત ફરતું રહે છે, જેમ સમયના મહાસાગરમાં ઘાસની પાંખડી ઘૂમાવાય. હું હવે વિંધ્ય પર્વતમાં ઘાવમાં રહેલા જીવાત જેવો, બે પગવાળા ગધેડા જેવો, કે એક ગામમાં આશ્રિત માણસ જેવો, દુર્બળ થઈ ગયો છું. મારું રાજપદ ભૂલાઈ ગયું, હું મહા તાવગ્રસ્ત મૃતદેહ જેવો, અને જાતિથી બહાર પડેલો, જેમ પર્વત પર તૂટેલા પાંખવાળો પક્ષી. જગત માટે પ્રલય સમાન, જંગલ માટે અગ્નિપ્રલય જેવો, સુકાઈ ગયેલા વૃક્ષ પર વીજળી પડેલી હોય તેમ, કે તરંગ કિનારે અથડાય તેમ, એમ મારું જીવન થઈ ગયું. પછી વિંધ્ય પ્રદેશ એક સૂનું, નિર્જન પ્રદેશ બની ગયું, મૃત્યુની ભયાનક અખંડ મંડળીથી ઘેરાયેલું, જ્યાં ક્યાંય અનાજ, ઘાસ, પાંદડાં કે પાણી નહોતું. વાદળનાં સમૂહમાંથી વરસાદ પડતો નહોતો, વાદળો અદૃશ્ય થઈ ગયા અને પાછા આવ્યા નહિ; પવન માત્ર રાખ અને દહકતી ચીંગારી ઉડાડતો રહ્યો. આ રીતે, જીવનના દુ:ખ અને પાપથી ભરેલા, હું વિંધ્યના જંગલોમાં ભટકતો રહ્યો, જીવનના અંતિમ તબક્કે, વૃદ્ધાવસ્થાની નબળાઈ અને એકાંતમાં, પોતાના કર્મોના ફળ ભોગવતો રહ્યો.