જ્યારે હું પતિ તરીકે સ્થાપિત થયો, ત્યારે મને આ ભોજન આપવામાં આવ્યું. પ્રેમાળ પુરુષો માટે તો પોતાનું જીવન પણ અર્પણ કરી દેવું જોઈએ એવું માનવામાં આવે છે. ત્યારબાદ મેં તેણીને કહ્યું: “હે સદ્ગુણે, હવે હું તારો પતિ બનીશ; દુઃખના સમયમાં તો જાતિ, ધર્મ અને કુટુંબની ભેદરેખાઓ પણ ઓછી ગણાય છે.” પછી તેણીએ મને પોતાના ભાતમાંથી અડધી ભાગીદારી આપી, જેમ કે ક્યારેક માધવીના અમૃતમાંથી અડધું ભાગ ઇન્દ્ર અને અગ્નિને આપવામાં આવ્યું હતું. જાંબુ ફળનો રસ પીધા પછી, મેં પુક્કસાનું ભાત ખાધું અને ત્યાં જ હું મોહગ્રસ્ત થઈ આરામ કરવા લાગ્યો. એ કાળી, મેઘ જેવી સ્ત્રીએ મને તળાવની જેમ ભરપૂર કરી દીધો અને હાથ પકડીને જાણે જીવ બહાર ખેંચી લે તેવી અનુભૂતિ આપી. પછી તેણી એ ભયંકર અને ભયાનક સ્વરૂપ ધરાવનારા મારા પિતાને મળી, જે અવીચિ નરક જેવું ભયાનક શરીર ધરાવતો હતો. જે સ્ત્રી મને પ્રિય હતી, તેણે મારા પિતાને પોતાના હિત માટે સમર્પિત થઈ, જેમ શાંત અને ચિંપટ રહેનાર મધમાખી હાથીને પોતે અર્પણ કરે છે. મારા પિતાએ તેને “નિશ્ચિત” એમ જવાબ આપ્યો અને દિવસ પૂરું થવા આવ્યો ત્યારે, જાણે અમે યમદૂતના દાંત વચ્ચે બંધાયેલા હોઈએ તેમ, અમને મુક્ત કરી દીધા. દિવસના અંતે અમે તે જંગલમાંથી બહાર નીકળી ગયા, ભૂતપ્રેતની જેમ દરેક દિશામાં વિખેરાઈ ગયા, જેમ ધુમ્મસ અને વાદળો હવામાં ઉડી જાય છે. થોડી જ વારમાં, સાંજ પડતા, અમે વિશાળ જંગલમાંથી ગામમાં પહોંચી ગયા, જાણે સ્મશાનમાંથી ભૂતપ્રેત બીજા સ્મશાનમાં પહોંચી ગયા હોય. એ ગામમાં લોહીથી ભીંજાયેલા જમીનના ટુકડાઓ પર મચ્છરોનો ઝુંડ હતો અને વનશૂકર, ઘોડા, વાંદરા, પક્ષીઓ અને કાગડાઓના અવશેષો ચારેકોર છૂટેલા હતા. પક્ષીઓ ભીના આંતરડાંના જાળ પર ઊડતાં હતાં, જે સુકવવા માટે પથરાયા હતાં, અને કૂતરાના પગ લીંબુના ગોઠમાં ચોંટેલા હતા. કાગડા અને અન્ય પક્ષીઓ સુકાયેલા ચરબીના ઢગલાં પર બેઠા હતા અને લોહીથી ભીંજાયેલા ત્વચા પર આંખે ગાડીને જોઈ રહ્યાં હતાં. બાળકોના હાથમાં કાચા માંસના ટુકડા હતા, જેના પર માખીઓ ભણભણ કરતી, અને વૃદ્ધ, ફાટેલા કપડાં પહેરેલા, ઉગ્ર ચંડાળ વૃદ્ધો રડતા બાળકો પર બૂમો પાડતાં હતાં. અમે એ ભયાનક, દુર્ગંધયુક્ત સ્થળે પ્રવેશ કર્યો, જ્યાં જમીન પર ખોપરીઓ અને આંતરડાં છૂટેલાં હતાં, જાણે યમદૂતના સહાયક તરીકે યુગના અંતે કોઈ વિચિત્ર દુનિયામાં પહોંચી ગયા હોઈએ. મારા સસરાના નવા ઘરમાં, હું થોડી બળતરમાં કેલા પાનના આસન પર બેઠો. મારી સાસુ, આંખોમાં આંસુ સાથે, મને પાત્ર તરીકે સંબોધી, પ્રેમથી આવકારવા લાગી. પછી, હરણચામડાના આસન પર આરામ કર્યા પછી, મેં ત્યાં એકઠું થયેલું ચંડાળ ભોજન ગ્રહણ કર્યું, જાણે પુણ્યના બદલે ઘણાં પાપ ભોગવી રહ્યો છું. એ ત્યાં બોલાયેલા પ્રેમાળ શબ્દો પણ, દેખાવમાં મીઠા લાગતાં છતાં, અનંત દુઃખના બીજ હતા અને ખરેખર અશુભ જ હતા. પછી, એક દિવસ, નિર્મળ આકાશમાં તારાઓ ઝગમગ કરતાં, વિવિધ વિધિવિધાનો, ધુમધામ અને વસ્ત્ર-ધનના દાન સાથે, એ પુરુષે પોતાની દીકરીને—ભયજનક અને કાળી, જાણે પાપનું ફળ હોય—મને આપી. તે સ્થળે ચંડાળો દારૂના નશામાં ઉગ્ર અવાજે ગર્જના કરતાં હતાં; મોટા લોકો પણ પાપમાં લીન, ઢોલ વગાડતા, ઉન્માદમાં મગ્ન, જાણે પાપના જ સ્વરૂપ હતા. હવે વધુ શું કહું? એ સમયથી, મારા મનમાં આનંદનો લેશ પણ ન રહ્યો; હું દુઃખી અને દુર્બળ ચંડાળ બની ગયો. સાત દિવસના ઉત્સવ પછી, ધીરે ધીરે આઠ મહિના વીતી ગયા; પછી મારી પત્ની ગર્ભવતી થઈ. તેણીએ એક દીકરીને જન્મ આપ્યો, જે દુઃખ લાવનારી હતી, જાણે દુર્ભાગ્ય. એ બાળકી ઝડપથી મોટી થઈ, મૂર્ખ ચિંતાની જેમ સ્થૂળ બની. ત્રણ વર્ષ પછી, તેણીએ પુનઃ એક પુત્રને જન્મ આપ્યો, જે અપ્રીતિકર, જાણે દુર્ભાગ્યનું સ્વરૂપ, મૂર્ખ અને આશાના બંધનથી બંધાયેલો હતો. ફરી એક દીકરી અને પછી એક સંતાનનું જન્મ થયું; આમ, હું જંગલમાં વૃદ્ધ અને નબળો ચંડાળ પતિ બની ગયો. તેણી સાથે ઘણા વર્ષો વીતી ગયા, ચિંતામાં ડૂબેલો, જાણે બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી નરકમાં તડપતો હોય. જંગલની ઠંડી, પવન અને ઉષ્માના દુઃખથી હું લાંબા સમય સુધી તડપતો રહ્યો, જાણે વૃદ્ધ કાચબો કાદવમાં ફસાઈ ગયો હોય. પત્ની માટેની ચિંતાથી મન ઉગ્ર રીતે દહાયું, અને મને ચારેય દિશાઓ દુઃખદાયક કાર્યોથી ભરેલી, અગ્નિ જેવી લાગતી. કપડાંના ટુકડાંથી બનેલો વસ્ત્ર પહેરી, જંગલમાં લાકડાંનું ભાર વહન કરતો, હું જાણે દુર્ભાગ્યનું સ્વરૂપ બની ગયો હતો. મોટા ઘરોની નીચે, વાદળો ઘેરાયેલા હોય ત્યાં, હું જૂના, ભીંજાયેલા અને દુર્ગંધયુક્ત લૂંગી પહેરીને લઈ જવામાં આવ્યો. મારી પત્ની પણ, ઠંડી પવનમાં થાકી, કંપતી, જંગલના અંતરમાં છુપાયેલી રહી, જાણે એકાંત સ્થળે. વિવિધ ઝઘડા અને કલહના ગરમાવથી, મારા આંખોમાંથી લોહી ઝરતાં અશ્રુ નીકળી પડતાં. સ્ત્રીઓ વરસાદથી ભીંજાઈ, જંગલમાં જંગલી શૂકરનું માંસ ખાતા, પથ્થરની જમીનવાળા ઝુંપડાંના ખૂણામાં છુપાઈ જતા. સમય જતાં પ્રેમ પણ ટળી ગયો, પત્ની પણ ઉદાસીન થઈ ગઈ; સંબંધીઓમાં મિત્રતા ન રહી, સતત ઝઘડા વધ્યા. શંકા અને બેચેનીથી ભરેલા, બાળકો પંખીની જેમ ચહકતા, હું દુઃખી હૃદયથી વર્ષો સુધી બીજાના ઘરમાં રહ્યો. ચંડાળોના ઝઘડા અને ઉગ્ર ગાળીઓથી હું દુઃખી થઈ ગયો, મારા ચહેરા પર પડછાયાં આવી ગઈ, જાણે રાહુએ ચાંદ્રમાને દાઝી નાખ્યો હોય. ચિત્તને દાઝતા, હું ચિત્તડાની ચામડીના ટુકડા, જાણે નરકવાસીઓની જીભ, ખરીદી અને ખાઈ રહ્યો હતો. હિમાલયની ગુફાઓમાંથી નીકળતી ભયાનક શિયાળાની પવન, નગ્ન શરીરે સહન કરવી પડી, જાણે મૃત્યુના તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થયો હોઉં.