જેમ પાણી સાગર છે અને તાપ છે અગ્નિ, તેમ વિશ્વની અનેકવિધ પ્રવૃત્તિઓ પણ અંતે મન જ છે. અહીં જે કંઈ દેખાય છે—કર્તા, કર્મ, સાધન, અને સમગ્ર જ્ઞાનક્ષેત્ર, જેમાં દ્રષ્ટા, દર્શન અને દૃશ્ય ભરપૂર છે—તે બધું તુંજારું મન છે. મન જ પોતે જગત, લોક અને વનો રૂપે અનેક રીતે પ્રગટે છે, જેમ એક જ સોનાથી લોકો કંગણ, મુગટ અને બાંગડીઓ બનાવે છે, સોનાની એકતાને ભૂલીને. હવે, હું તને એક અદભુત વાર્તા કહું છું, જે બતાવે છે કે જગતની મોહકતા સંપૂર્ણપણે મન પર આધાર રાખે છે. પૃથ્વી પર એક વિશાળ અને સમૃદ્ધ ભૂમિ છે, અનેક નગરો અને વનો ધરાવતી—તેનું નામ છે ઉત્તર પાંડવો. ત્યાં તપસ્વીઓ તાજા જાંબિરસના વનમાં રહે છે, જ્યાં ખોટ નથી; અને દેવયાનીઓ લતાવલીઓથી બનાવેલી ઝૂલાઓથી ઉદ્યાનો અને નગરો શોભાયમાન છે. તેના પર્વતો કમળના પરાગથી સુવર્ણમય છે, પવનથી પરાગ વિખરાય છે, અને વન ચમકતા પુષ્પમાળાથી અલંકૃત છે. જંગલો કરંજનના પુષ્પોથી ઘેરાયેલા છે, અને ખજુરના વૃક્ષોમાં છુપાયેલા ગામડાંઓની ઝાંઝર જેવી ધ્વનિ આકાશમાં ગૂંજતી હોય છે. પાકતા ખેતરો, સુવર્ણ बाजરી અને ઘઉં, મોરના ઝુંડ અને સુંદર વનમાળાઓથી તે ભૂમિ શોભાયમાન છે. ક્રૌંચ અને સારસ પંખીઓના રવથી ગુંજતી, ફૂલેલા કમળના વનમાં ભરેલી, અને ઘેરા તામાલ વૃક્ષો તથા નીલા પર્વતગામોથી ઘેરાયેલી છે. વિવિધ અદભુત પક્ષીઓના ઝુંડના રવથી ગુંજતી, અને નદીનાં કાંઠે સુસ્ત પડેલા પારીહદ્રક વૃક્ષોથી લાલાયમાન છે. જ્યાં બાજરીના ખેતરમાં કન્યાઓની મીઠી ગાન કામદેવને આકર્ષે છે, અને પવન પુષ્પમય મેદાનોમાંથી પુષ્પવૃષ્ટિ કરે છે. તે ભૂમિ સિદ્ધો અને દેવયાત્રીઓથી સન્માનિત છે, જાણે સ્વર્ગની સૌંદર્ય અહીં ઉતારીને રચાયું હોય. કેલા વૃક્ષોના વનમાં કિનારા પર કિનરાઓના યુગલ ગાય છે, અને ફૂલોના બગીચા હળવા પવનથી ફિક્કા થાય છે. ત્યાં લવણ નામે એક મહાન અને ધર્મનિષ્ઠ રાજા રાજ કરે છે, જે હરિશ્ચંદ્રના વંશજ છે અને પૃથ્વી પર સૂર્યની જેમ તેજસ્વી છે. તેના યશની માળાઓથી પર્વતોના શિખરો પણ ફિક્કા લાગે છે, જાણે હરના પર્વતો હલાવીને શોભાયમાન કર્યા હોય. જ્યારે તેના બધા દુશ્મનો તણખલા સમાન નાશ પામ્યા, ત્યારે જે શત્રુ નથી એવા પણ તેની યાદથી ભયથી તપે છે. જે generously કાર્ય કરે છે અને સજ્જનોની રક્ષા કરે છે, તેની કીર્તિ લોકો હરિના કાર્યોની જેમ લાંબા સમય સુધી યાદ રાખે છે. દેવલોકમાં, દેવપર્વતોના શિખરો પર અપ્સરાઓ તેના ગુણગાન ગાય છે, આનંદથી તેમના શરીરો કૂદતા ખીલે છે. તેની સુંદર સ્ત્રીઓ દ્વારા ગવાતા ગીતો, લોકપાલોમાં પ્રસિદ્ધ, બ્રહ્માના હંસો પણ આ ગીતો સ્વયં ગુંજાવે છે. હે રામ, જેના અજોડ વિક્રમો અદ્ભુત છે, તેના જીવનમાં—even સ્વપ્નમાં—દુ:ખની લેશમાત્ર પણ છાયા નથી. તેને કપટતા ખબર નથી, લોભ ક્યારેય જોયો નથી; તેની મહાનતા બ્રહ્માની જપમાળાની જેમ અડગ છે. જ્યારે દિવસના અષ્ટમ ભાગે સૂર્યદેવ આવે છે, ત્યારે ક્યારેક રાજા સભામાં સિંહાસન પર બેસે છે. તે ત્યાં ચાંદની જેમ તારાઓ વચ્ચે આરામથી બેસે છે, ત્યારે સામંતોની સેના ઉત્સાહથી સભામાં પ્રવેશ કરે છે. પ્રિય સ્ત્રીઓ ગીત ગાય છે, રાજાઓ આરામથી બેઠા છે, અને વીણા તથા વાંસળીના મધુર અને મનમોહક સ્વર મનને મોહી લે છે. રાણીઓ સુંદર ચામર ડોલાવે છે, અને મંત્રીઓ—દેવ-દૈત્ય ગુરુઓ સમાન—નજીક આરામ કરે છે. મંત્રીઓ રાજકીય મુદ્દાઓ પર કુશળતાપૂર્વક ચર્ચા કરે છે, અને કુશળ ગુપ્તચરો પ્રાંતોની તાજી ખબર આપે છે. શુભ સમયે ઇતિહાસ અને ધર્મગ્રંથોનું પઠન થાય છે, અને ભટ્ટો રાજાને વંદન કરીને પવિત્ર સ્તુતિ ગાય છે. એ સમયે, ગર્વભેર એક જાદુગર સભામાં પ્રવેશ કરે છે, જાણે મેઘ પૃથ્વી પર વરસવા આતુર હોય. તે રાજાને વંદન કરે છે, જેનો ગળો પર્વતશિખર સમાન ઉંચો છે, અને તેના પગે ફળોથી લદેલા વૃક્ષ સમાન ઉભો રહે છે. જેમ વાંદરું છાંયો, ફળ, ફૂલ અને ઊંચી ડાળીઓ ધરાવતા વૃક્ષ સમક્ષ ઊભું રહે છે, તેમ તે રાજા સમક્ષ ઊભો રહે છે. ચંચળ અને ઇનામની લાલચવાળો, તે રાજાને સંબોધે છે, જેનો ગળો ઊંચો છે, જાણે મધમાખી સુખદ પવનમાં કમળને બોલી રહી હોય. પછી, હે ભગવાન, જુઓ, અહીં એક જ પાશો છે, જે પાટ પર પડેલો પણ અદભુત લાગે છે, જાણે ચંદ્ર આકાશમાંથી પૃથ્વી પર આવ્યો હોય. આ કહીને, તે પાશાની ગતિ કરાવતો દાંડી ફેરવે છે, જાણે પરમાત્મા પોતે માયાની જેમ અનેક સર્જનાઓનું બીજ ફેરવે છે. રાજા તેને જુએ છે, તેજસ્વી પ્રકાશરેખાથી ઝગમગતો, જાણે ઇન્દ્ર પોતાનાં રથમાં ધનુષ લઈને ઊભો હોય. એ જ ક્ષણે, રાજા પોતાના સિંધુ સામંતો સાથે સભામાં પ્રવેશે છે, જાણે વાદળ તારાઓ અને ગ્રહોથી ભરેલા આકાશમાં પ્રવેશે છે. અને એ ઝડપી અને ઉત્તમ ઘોડો પણ તેની પાછળ આવે છે, જાણે દેવલોકમાં પહોંચવા આતુર હોય, જેમ ઉચ્છૈ:શ્રવાસ ઇન્દ્રના પાછળ ચાલે છે. એ ઘોડાને લઈને, તે રાજાને સંબોધે છે, જેમ સાગર ઉચ્છૈ:શ્રવાસને પામીને પવનના ઇન્દ્રને બોલાવે. હે રાજન, આ ઘોડો ઘોડામાં રત્ન છે, ઉચ્છૈ:શ્રવાસ સમાન છે, ઝડપમાં અજેય છે, જાણે પવન સ્વરૂપે અવતરી ગયો હોય. હે ભગવાન, આ ઘોડો મારા સ્વામી દ્વારા તમને મોકલવામાં આવ્યો છે; ખરેખર, મહાન દ્વારા અપાયેલી વસ્તુઓની કિરણ વધુ તેજસ્વી બને છે.