પુણ્યશાળી લોકો એ યુવાનને માન આપતાં નથી, જે કામના જેવી ઝડપથી વધતી તરસથી પીડાય છે; જેમ તેઓ સુકાઈ ગયેલા ઘાસના તણાને મૂલ્ય આપતાં નથી, તેમ. યુવાની હંમેશા ગર્વમાં અંધ થયેલા મનુષ્યના વિનાશ સાથે જોડાયેલી છે—જેમાં અનેક દોષોનું હાર છે, અને જે ગર્વના મહા હાથી જેવી છે. યુવાની એ કુપિતતા અને દુ:ખના વૃક્ષો માટેનું એક નવાં જંગલ છે, જેનાં મૂળ મનમાં ઊંડા છે અને જેમાં દોષ રૂપ સાપો વસે છે. યુવાનીને એવો કમળ જાણો, જેમાં સુખના રેશમો ઘૂમરાય છે, ખોટી કલ્પનાઓની પાંખડીઓથી ભરપૂર છે અને ચિંતાની મધમાખીઓથી ગૂંજી ઉઠે છે. નવી યુવાની એ દુ:ખ અને રોગના પક્ષીઓનું નિવાસસ્થાન છે, જે હૃદયના સરોવરના કિનારે આવીને, કર્મ અને અક્રિયાના પાંખોથી સંચરે છે. પુર્ણ યુવાની એ એવો મહાસાગર છે, જેમાં અનંત જડ અને રમૂજી તરંગો ઉછળે છે, અને જેને કોઈ સીમા નથી સ્પર્શતી. યુવાનીની પવન, ક્યારેક અસમાન તો ક્યારેક કુશળ, સર્વ ગુણોના પાનાં પરથી રાગ-દ્વેષની ધૂળ દૂર કરી દે છે. યુવાનીની કર્કશ રેતી ઊંચી શિખરો સુધી ચડી જાય છે, અને મનુષ્યના મુખને પીળું કરી, તેને અસ્વસ્થ અને ચિંતિત કરી નાખે છે. યુવાનોમાં ઉલ્લાસિત યુવાની અનેક દોષોને જગાવે છે, ગુણોની માળાને તોડી નાખે છે અને દુર્ગુણોનું તેજ બની જાય છે. યુવાનીનો ચાંદો મનની ઉડતી મધમાખીને શરીરના કમળની ધૂળથી બાંધે છે અને મનુષ્યને મોહમાં મૂકે છે. શરીરના ટેકરી પરથી ઊગેલી યુવાનીની મોહક વેલી, મનની મધમાખીને મદમાં મૂકી દે છે, જ્યારે તે પૂર્ણ વિકાસ પામે છે. યુવાન સ્ત્રીઓનું મૃગમરીચિકા, શરીરના વાયુના તાપથી ઊપજેલું, મનના હરણને દોડાવે છે અને ખતરનાક ખીણોમાં પાડી દે છે. યુવાનીનું તેજ, જે શરીરની રાતમાં ચાંદની જેવું છે, મન નામના સિંહની વાળ, જીવનના મહાસાગરમાં તરંગ—આ યુવાન સ્ત્રી હવે મને આનંદ આપતી નથી. થોડા દિવસો માટે, યુવાની શરીરના જંગલમાં ફૂલતી રહે છે; પણ યુવાનીના આ શરદ ઋતુમાં વિશ્વાસ ન કરવો જોઈએ. યુવાનીનો પક્ષી ઝડપથી શરીર છોડીને ઉડી જાય છે, જેમ કે દુર્ભાગ્યશાળી માણસના હાથમાંથી ચમત્કારીક રત્ન એક ક્ષણે સરકી જાય છે. યુવાની જ્યારે શિખર પર પહોંચે છે, ત્યારે ઇચ્છાઓ ઉગ્ર બનીને ઉદય થાય છે, પણ અંતે વિનાશ જ લાવે છે. યુવાનીની રાત સુધી, રાગ અને દ્વેષ જેવા ભૂતો નૃત્ય કરે છે; આ બધું ત્યાં સુધી ચાલે છે, જ્યાં સુધી યુવાની પોતે અસ્ત ન થાય. આ દુ:ખદ યુવાની, અનેક ફરજોથી ભરેલી અને ક્ષણે ક્ષણે અદૃશ્ય થતી, તેમાં દયાભાવ રાખો, જેમ કે મરતા બાળક માટે રાખવામાં આવે છે. જે માણસ મોહવશ થતી, ક્ષણભંગુર યુવાનીમાં આનંદ માણે છે, તે પૂર્ણ રીતે મોહિત થઈ, માનવી રૂપ પ્રાણી બની જાય છે. જે યુવાનીની ઈચ્છા કરે છે, ગર્વ, મોહ અને અભિમાનથી મદમાં છે, એ મૂર્ખ મનુષ્ય ઝડપથી પસ્તાવો કરે છે. તેઓ જ ધર્માત્મા છે, તેઓ જ મહાન આત્મા છે, તેઓ જ સાચા મનુષ્ય છે, જેઓએ યુવાનીના ખતરાને સરળતાથી પાર કરી લીધો છે, હે મહાનુભાવ! મહાસાગર, જેમાં શક્તિશાળી માછલીઓના ઝુંડ છે, તે સહેલાઈથી પાર થઈ શકાય છે; પણ યુવાનીના વિનાશરૂપ મહાસાગર, જે દોષના તરંગોથી ઉછળે છે, તે પાર થવું અશક્ય છે. વિનમ્રતા થી શોભિત, મહાન લોકો માટે આશ્રય, દયા થી તેજસ્વી, ગુણોથી ભરપૂર—એવી ઉત્તમ યુવાની દુનિયામાં દુર્લભ છે, જેમ કે આકાશમાં જંગલ. સ્ત્રીની સુંદરતામાં શું છે? તેનું શરીર તો માંસનું પुतળું છે, અંગો યંત્રથી હલનચલન કરે છે અને આખું દેહ સ્નાયુ અને હાડકાંથી બંધાયેલું છે. જો આંખમાંથી ચામડી, માંસ, લોહી, વરાળ અને આંસુ અલગ કરો, પછી જુઓ તો શું આકર્ષણ બાકી રહે છે? કેમ વ્યર્થ મોહમાં ફસાઈ જશો? અહીં વાળ છે, ત્યાં લોહી છે—સ્ત્રીનું શરીર આવું જ છે. વિશાળ મનાવાળા માણસ માટે આ તુચ્છ વસ્તુમાંથી શું પ્રાપ્ત કરવું? જે અંગો વારંવાર વસ્ત્ર અને સુગંધથી શણગારાય છે, તે અંતે તમામ શરીરોમાં માંસખોર પ્રાણીઓ દ્વારા ભક્ષાય છે. જેના ઉદર પર મોતી શોભે છે, હારના તેજથી ઝગમગે છે, જેમ ગંગાના તરંગો મેરુ પર્વતની ચોટી અને ઢાળ પર ઝગમગે છે; પણ એ જ પ્રિય ઉદર, અંતે સ્મશાન અને ચૌરસ્તાઓ પર, સમય જતા, રાંધણાંઓ દ્વારા ખાઈ જાય છે, જેમ અંધ માણસે નાનકડો ગાંઠ ખાઈ જાય. જેમ જંગલમાં વાછરડાંના અંગો લોહી અને માંસથી લપેટાય છે, તેમ સ્ત્રીના અંગો પણ છે; તેમાં શું મેળવવું છે? સ્ત્રીનું દેખાતું આકર્ષણ માત્ર કલ્પિત છે; હે મુનિ, હું માનું છું કે એ અહીં અસ્તિત્વ ધરાવતું જ નથી—માત્ર મોહ જ કારણ છે. એક સ્ત્રી, જે મદમસ્તીથી આનંદ આપે છે, અને દારૂ, જે અસ્થીર છે—આ બંનેમાં શું ફરક છે? હે મુનિ, જેમના મન સ્ત્રીઓના આકર્ષણમાં લીન છે, તેઓ લાંબા સમય સુધી સંયમનો પ્રયાસ કરે તો પણ જાગૃતિ પ્રાપ્ત કરતા નથી. વાળ અને કાજલથી શોભિત સ્ત્રીઓ સ્વભાવથી તીખી હોય છે; તેઓ દુર્ગુણોની અગ્નિની જ્વાળાઓ જેવી છે, જે પુરુષોને ઘાસની જેમ સળગાવી નાખે છે. તેઓ જ venerable છે, તેઓ જ મહાન આત્મા છે, તેઓ જ પુરુષ છે, જેઓએ યુવાનીના ખતરાને સરળતાથી પાર કરી લીધો છે, હે મહાનુભાવ! દૂરથી પણ, ભલે આનંદદાયી લાગે, સ્ત્રીઓ નરકની અગ્નિ માટેનું લાકડું છે—સુંદર હોવા છતાં, કઠોર અને ભયાનક. તેની આંખો વાળની છાંયામાંથી ઝગમગતા તારાની જેમ છે; તેનું મુખ પૂર્ણ ચાંદ છે, અને હાસ્ય ખીલે છે જેમ ખીલેલા કમળોના ગુચ્છ. રમૂજી પણ કઠોર, તે પુરુષના પ્રયત્નોના વિનાશમાં કારણ બને છે; લાંબી રાતોની સ્ત્રી, મનને અત્યંત મોહક લાગે છે. તે ફૂલો જેવું મીઠું, આનંદદાયી, તેની કોમળ હથેળીઓ નવી પાંખડી જેવી છે; તેની ભૌહે મધમાખી જેવી વળી છે, અને તેનું ઉદર ફૂલના ગુચ્છ જેવી છે. તેના અંગો ફૂલના રેશમ જેવા પીળા છે, પુરુષોના વિનાશમાં તત્પર છે; આ પ્રિય, એક ઘાતક વેલી જેવી છે, જે પરમ અશક્તિ લાવે છે. આ રીતે, યુવાની અને સ્ત્રીના આકર્ષણ વિશે શાસ્ત્રો દ્વારા સમજાવાયું છે, કે જેમાં મોહ અને અભિમાનમાં ફસાઈ જવાથી પુરુષ પોતાનું કલ્યાણ ગુમાવી દે છે; અને સાચા મહાન પુરુષો એ છે, જેઓ આ બધું પાર કરી, ધૈર્ય, દયા અને વિવેકથી જીવન જીવતા હોય છે.