યOUTH વિશે એક વિવેકપૂર્વક વૃત્તાંત યૌવન એક ક્ષણ માટે ઝબૂકતું, મૃગતૃષ્ના પર આધારિત છે—જેમ આકાશમાં ચક્ર દોરવામાં આવે, એ રીતે એ મને ગમતું નથી. બહારથી નરમ અને ભવ્ય, પણ અંદરથી ખાલી અને એક પળમાં ઘાયલ થઈ જાય છે; શરદના વાદળ જેવું—યૌવન મને ગમતું નથી. એ માત્ર ક્ષણિક આનંદમાં રહે છે, અંદરથી કોઈ સત્ય નથી; વેશ્યાની સંગતિ જેવું—યૌવન મને ગમતું નથી. યૌવનમાં જે પણ મુશ્કેલ કાર્ય છે, તે બધાં દુઃખ લાવે છે; દરેક પ્રકારના દુઃખો એમાં ભેગા થાય છે, જેમ કોઈ મહા આપત્તિ અંતે આવે છે. યૌવનની અજ્ઞાનતાની રાત્રિથી ભગવાન પણ ડરે છે, જે હૃદયમાં અંધકાર લાવે છે અને ભયંકર સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. યૌવનની આ ગૂંચવણ સારા વર્તનને ભૂલાવી દે છે, મનમાં ગભરાટ લાવે છે અને મહા મોહ ઉત્પન્ન કરે છે. યૌવનમાં જીવ હૃદયની જ્વાળાથી બળી જાય છે, એ જ્વાળા પ્રિયજનથી વિયોગથી ઉપજતી છે, જેમ જંગલની આગમાં વૃક્ષ બળી જાય છે. જો મન વિશાળ, સ્વચ્છ અને શુદ્ધ હોય, તો પણ યૌવનમાં એ દૂષિત થઈ જાય છે, જેમ વરસાદમાં નદી ગંદી થઈ જાય છે. ભયાનક તરંગોવાળી નદી તો રોકી શકાય, પણ યૌવનથી ઉદ્ભવતી અંદરની તરસ, કામના દ્વારા ઉંચલાયેલી, એ રોકી શકાય નહીં. યૌવનમાં વ્યક્તિના મનમાં “એ પ્રિય છે, એના ઉર છે, એના આકર્ષણ છે, એનું મુખ છે”—આવા વિચારો આવે છે, અને એથી વ્યક્તિ થાકી જાય છે. સારા લોકો એ યુવાનને માન આપતા નથી, જે ઝડપથી ચાલતી કામનાની તરસથી પીડાય છે, જેમ સૂકાં ઘાસના પાંદાને કોઈ મૂલ્ય નથી. યૌવન હંમેશા ગર્વમાં અંધ વ્યક્તિના વિનાશ સાથે જોડાયેલું છે, જે દોષોના મણકા પહેરી arroganceના મહા હાથી જેવો છે. યૌવન ગુસ્સા અને દુઃખના વૃક્ષો માટે એક નવી જંગલ છે, જેના મૂળ મનમાં ઊંડા છે, અને એમાં દોષોના સાપો વસે છે. યૌવનને pleasureના તંતુઓથી ભરેલી કમળ, ખોટી કલ્પનાઓની પાંખડીઓ અને ચિંતાની મધમાખીઓથી ઘેરાયેલું સમજો. નવયૌવન દુઃખ અને રોગના પંખીઓનું નિવાસસ્થાન છે, જે હૃદયના સરોવર કિનારે, કર્મ અને અકર્મના પાંખ સાથે ફરતા છે. પૂર્ણ યૌવન અનંત તરંગોવાળું સમુદ્ર છે, જે કોઈ સીમાને માનતું નથી, inert અને playful તરંગો માટે. યૌવનનું પવન, અશમ અને કુશળ, બધાં નૈતિક પાંદાઓ પરથી વાસનાની ધૂળ ઉડાડી દે છે. યૌવનની કઠોર રેતી ઊંચી શિખર સુધી પહોંચે છે, મુખને નિરાશ અને મનને ઉથલપાથલ કરે છે. યૌવનમાં પુરુષોની ઉલ્લાસ અનેક દોષોને જગાવે છે, ગુણોની માળા કાપી નાખે છે, અને દુરાચારની શોભા છે. યૌવનનું ચાંદ મનના અશાંત મધમાખીને શરીરનાં કમળની ધૂળથી બાંધે છે અને વ્યક્તિને મોહમાં મૂકે છે. યૌવનની આનંદદાયી વેલી, શરીરનાં moundમાંથી ઉગેલી, મનની મધમાખીને મદમાં મૂકે છે, જ્યારે એ પર્વત સુધી પહોંચે છે. યૌવનમાં યુવતીઓની મૃગતૃષ્ના, શરીરના પવનની ગરમીથી, મનના હરણને દોડાવે છે અને એને ખતરનાક ખીણમાં પાડી દે છે. યૌવનની કાંતિ, શરીરની રાતમાં ચાંદની, મનના સિંહની જટા, જીવનના સમુદ્રમાં તરંગ—આ યુવતી હવે મને ગમતી નથી. યૌવન થોડા દિવસ શરીરના વનમાં ફૂલે છે, પણ આ શરદના યૌવનમાં વિશ્વાસ ન રાખો. યૌવનનું પંખી શરીરથી ઝડપથી ઉડી જાય છે, જેમ કમનસીબ વ્યક્તિના હાથમાંથી ચિંતામણિ એક પળમાં ખસે છે. જ્યારે યૌવન ઊંચા શિખર પર પહોંચે છે, ત્યારે કામનાઓ ભરપૂર ઊઠે છે, પણ અંતે વિનાશ જ લાવે છે. યૌવનની રાત સુધી, કામ અને દ્વેષના ભૂત નાચતા રહે છે; આ બધું યૌવનના અસ્ત સુધી બંધાતું નથી. આ દુઃખદ યૌવન, અનેક કાર્યોથી ભરેલું અને ક્ષણમાં લુપ્ત થતું, એમાં દયાળુ રહો, જેમ મરતાં બાળક માટે દયા રાખો. જે વ્યક્તિ મોહથી ક્ષણિક યૌવનમાં આનંદ પામે છે, સંપૂર્ણ રીતે મોહિત, એ માનવ પશુ ગણાય છે. જે યૌવનની ઇચ્છા કરે છે, ગર્વ, મોહ અને અહંકારથી મદમાં છે, એ મૂર્ખ ખૂબ જલદી પસ્તાય છે. સત્ય ધર્મના, મહાન આત્મા, સાચા પુરુષ એ જ છે, જેમણે યૌવનના ભયને સરળતાથી પાર કરી લીધું છે. મહાસાગર, જેમાં મહા માછલીઓ છે, એ સરળતાથી પાર થઈ શકે છે; પણ દોષોથી ઉથલાયેલી યૌવનની સમુદ્ર, એ પાર થવી અશક્ય છે. વિનમ્રતા, મહાન લોકો માટે આશ્રય, દયાની શોભા અને ગુણોથી ભરેલી—એવું ઉત્તમ યૌવન દુનિયામાં દુર્લભ છે, જેમ આકાશમાં જંગલ. સ્ત્રીના શરીરમાં શું સુંદરતા છે? એ માત્ર માંસની પुतળી છે, અંગો યાંત્રિક રીતે ચાલે છે, અને હાડકાં-માસના ગાંઠોથી ભરેલું છે. જો ત્વચા, માંસ, લોહી, વરાળ અને આંખના આંસુ અલગ કરો, તો શું આકર્ષણ રહે? કેમ વૃત્તિમાં વ્યર્થ મોહ રાખો? અહીં વાળ છે, ત્યાં લોહી—સ્ત્રીનું શરીર એવું જ છે. વિશાળ મનવાળા વ્યક્તિ માટે આ નીચ વસ્તુમાં શું કામ? જે અંગો વારંવાર વસ્ત્ર, સુગંધથી શણગારાય છે, અંતે એ બધા શરીરોમાં માંસખોર પ્રાણીઓ ખાઈ જાય છે. જેના ઉર પર મણકા છે, હારની શોભા સાથે ચમકે છે, જેમ ગંગાની તરંગો મેરુ પર્વત પર ઝળહળે છે; એ જ પ્રિય ઉર, સમય બાદ, શ્મશાન અને કિનારે, કૂતરાઓ દ્વારા ખાઈ જાય છે, જેમ અંધ માણસ નાના ગાંઠ ખાઈ જાય. જેમ જંગલમાં વાછરડાની અંગો લોહી-માંસથી મરડાયેલી હોય છે, એ રીતે સ્ત્રીના અંગો પણ છે; એમાંથી શું મેળવવું? આ રીતે, યૌવન અને શરીરના મોહમાં રહેલી વ્યર્થતા, દુઃખ અને મોહ, જ્ઞાનપથ પર ચાલનાર માટે સમજવા જેવી છે.