રાજા અને રાક્ષસી વચ્ચેની આ અનોખી કથા યથાવત્ વર્ણવાઈ છે. રાજાએ રાક્ષસી પાસે વિનંતી કરી – “અમારી વિનંતી નકારશો નહીં, કેમ કે સજ્જનોની મિત્રતા માત્ર મુલાકાતથી જ વિકસે છે.” પછી રાજાએ કહ્યું, “તમારે સૌમ્ય અને મનોહર રૂપ ધારણ કરવું, લાજશ્રીથી શોભાયમાન બની અમારા ઘર આવો, અને ત્યાં તમારી ઈચ્છા મુજબ નિવાસ કરો.” રાક્ષસી એ જવાબ આપ્યો, “તમે જે સ્ત્રીરૂપ ધારણ કરીને આવ્યા છો તેને તો ભોજન આપી શકો છો, પણ હું તો રાક્ષસી રૂપે આવી છું, મને કેવી રીતે સંતોષશો?” એણે સ્પષ્ટ કહ્યું, “મને તો માંસ જ ભોજનરૂપે ભાવતું છે, સામાન્ય લોકોનું ભોજન નહીં. આ મારી પ્રાચીન સ્વભાવ છે, જે સર્જનના આરંભથી અંત સુધી યથાવત્ રહે છે.” રાજાએ કહ્યું, “તમારે સોનાની વેણીઓથી શોભાયમાન થઈ, અમારે ઘરે થોડા દિવસ સ્ત્રીરૂપે રહો, જેટલો સમય હું ઈચ્છું.” પછી રાજાએ કહ્યું, “પછી મેં અનેક જિલ્લાઓમાંથી મૃત્યુદંડ પામેલા હજારો દુષ્ટ ચોરો ભેગા કર્યા અને તેઓને ઉત્તમ ભોજનરૂપે તમને આપી દીધા.” પછી એ રાક્ષસી એ સુંદર રૂપ છોડીને ભયાનક રાક્ષસી રૂપ ધારણ કર્યું અને એ સજજ દંડિતોને લઈ લીધી. રાજાએ કહ્યું, “હિમાલયના શિખરે જાઓ અને ત્યાં તમારી ઈચ્છા મુજબ એકલાં ભોજન કરો, કેમ કે મોટા ભોજનકર્તાઓને એકલાં ભોજનમાં આનંદ મળે છે.” પછી રાજાએ કહ્યું, “નિદ્રા અને આરામ ત્યજી ફરી ધ્યાનમાં લીન થાવ, અને જ્યારે ધ્યાનમાંથી બહાર આવો ત્યારે ફરી પાછા આવજો. તમે ફરી દંડિતોને લાવશો, હિંસા ધર્મ નથી, છતાં તમારા કર્મથી તે મહાદયાની સમાન છે.” પછી રાજાએ કહ્યું, “જ્યારે તમારું ધ્યાન પૂર્ણ થશે, ત્યારે તમે મને ફરી મળશો. એકવાર સ્થપાયેલી મિત્રતા, ખોટા લોકોમાં પણ, કદી છૂટતી નથી.” રાક્ષસી એ કહ્યું, “રાજા, તમે યોગ્ય કહ્યું છે, હું તેમ જ કરીશ, કારણ કે મિત્રભાવથી કરેલા વચનને સ્વીકારવું જ યોગ્ય છે.” આમ કહીને, એ રાક્ષસી શોભાયમાન દાગીનાં, વેણી, કંકણ, કમરબંધી અને હારોથી શોભાઈ રહી હતી. પછી એણે કહ્યું, “રાજા, ચાલો,” અને રાજા તથા મંત્રી સાથે રાત્રે રસ્તો પકડ્યો. રાજા અને મંત્રી આગળ ચાલ્યા, અને એ રાક્ષસી પાછળથી ચાલતી રહી. પછી તેઓ રાજમહેલમાં પહોંચ્યા અને એક જ કક્ષમાં આનંદપૂર્વક વાતો કરતા રાત વિતાવી. સવારે રાક્ષસી આંતરમહેલમાં રહી, રાજા અને મંત્રી પોતપોતાના કાર્યમાં લાગ્યા. છ દિવસમાં રાજાએ અન્ય રાજ્યો અને પોતાના વશવાળા રાજાઓ પાસેથી દંડિત કેદીઓ ભેગા કર્યા. પછી રાજાએ ત્રણ હજાર દંડિત કેદીઓ રાક્ષસીને આપી. રાત્રે એ ભયાનક, કાળી રાક્ષસી બની ગઈ. એણે પોતાના બાહુપાશમાં એ હજારો દંડિતોને પકડી લીધા, જેમ વરસાદના ઝાપટાં વાદળમાં ભરાઈ જાય છે. પછી એ રાજાને વિદાય લઈ, હિમાલયના શિખર પર ગઈ, જેમ ગરીબ સ્ત્રી સોનું મેળવે તો પોતાના ઘર જાય છે, તેમ છતાં એનું રૂપ ભયાનક હતું. ત્યાં એણે બે દિવસ આરામથી ઊંઘીને ભૂખ શાંત કરી, પછી તાજગીથી ફરી ઊંડા ધ્યાનમાં લીન થઈ ગઈ. કેટલાક વખત પછી, ત્રણ કે પાંચ વર્ષમાં, એ ધ્યાનમાંથી જગતી અને રાજાના દરબારમાં સન્માન પામતી. ત્યાં, વિશ્વાસભરી વાતચીત કર્યા પછી, ફરી દંડિતોને લઈ પોતાના નિવાસસ્થાને પાછી જતી. આજે પણ એ રાક્ષસી, જીવિત મુક્તિ પામેલી, એ જ પહાડના જંગલમાં રહે છે, અને તેનું મન સર્વસંયમથી મુક્ત છે. જ્યારે એ રાજાએ સર્વ ઇચ્છાઓ ત્યજી મોક્ષ મેળવ્યો, ત્યારે એ રાક્ષસી લાંબા સમય સુધી રાજાના મિત્રત્વમાં ભોજન મેળવનાર રહી. કિરાત પ્રદેશમાં, એ રાક્ષસી એ તમામ સ્થાનિક રાજાઓ સાથે ઊંચી મિત્રતા સ્થાપી. એ યોગસિદ્ધ રાક્ષસી મહાન આપત્તિ, ભૂતોનો ભય, અને રોગો દૂર કરતી. વર્ષો સુધી એ ધ્યાન છોડતી નહીં, અને ત્યાં ભેગા કરવામાં આવેલા યજ્ઞપશુઓને ભોજનરૂપે ગ્રહણ કરતી. આજે પણ, જે યજ્ઞપશુઓ નિર્ધારિત છે, રાજા એ મિત્રતા નિમિત્તે અર્પણ કરે છે—કોણ સ્થિરતા ન રાખે? જ્યારે એ રાક્ષસી શિકારી જાતિમાં ધ્યાનમગ્ન બેસી રહે છે અને લાંબા સમય સુધી બહાર આવતી નથી, ત્યારે પ્રજાની દોષો શાંત થાય છે. એ દેવી, કંદરા નામે અને મંગલેતરા તરીકે પણ ઓળખાય છે, શહેરની ઊંડા ગુફામાં બહુ સન્માનથી સ્થાપિત થઈ. ત્યારથી, જે રાજા ત્યાં શાસન કરે છે, એ પોતે કંદરા દેવીની સ્થાપના કરે છે. જો કોઈ હલકા રાજા કંદરાની સ્થાપના નહીં કરે, તો પ્રજાજનો અનેક આપત્તિઓથી તેને નષ્ટ કરી નાખે છે. એ દેવીની પૂજા કરવાથી લોકો ઈચ્છિત ફળ મેળવે છે; અને જે અવગણે છે, તેને દુર્ભાગ્ય મળે છે. એ દેવી, દંડિતોની વિધિપૂર્વક પૂજા સ્વીકારી, મૂર્તિમાં નિવાસ કરે છે અને મનમાં રહેલા ફળ આપે છે. એ લાંબા સમયથી પૂજિત, વનવાસીઓની આશ્રયદાતા, પરમજ્ઞાની દેવી છે, અને સર્વજગતને મંગલ આપે છે, અને વિનાશ પામનાર સમૂહોને ભક્ષણ કરે છે—એ અહીં વિજયી છે. આ સમગ્ર નિર્દોષ કથા, જેમ બની તેમ, રાક્ષસી કર્કટી વિશે તમને કહાઈ ગઈ છે. હવે પૂછાયું: “પ્રભુ, જે હિમાલયની ગુફામાં રહેલી કાળી રાક્ષસી છે, તેને ‘કર્કટી’ નામ કેમ મળ્યું?” એમ સમજાવાયું કે, રાક્ષસોની અનેક જાતિઓ છે—કાળા, સફેદ, લીલા અને તેજસ્વી. એમાં એક ‘કર્કટ’ નામનો રાક્ષસ હતો, જે કાંકડા જેવો દેખાતો. એની પુત્રી કાળી, કર્કટીની તરીકે જન્મી, અને એની આકૃતિ પણ કાંકડા જેવી હતી.