શ્રેષ્ઠ અને અવિનાશી અવસ્થા જાણ, જે neither જન્મે છે, neither નાશ પામે છે; તે પોતાની જાતે ચાલે છે, અપ્રગટ છે, શાંતિપૂર્ણ છે, પ્રાચીન છે અને દુઃખથી રહિત છે. એ અવ્યક્ત અવસ્થામાં, એક વિશાળ મંડપ જેવી ગૃહરૂપ જગ્યા છે—જ્યાં લોકો પોતાના સ્વભાવથી ઉપજેલા સ્વરૂપમાં રહે છે; તેઓ પોતાના ગૃહમાં, પોતાની વ્યવસ્થાથી સ્થિર છે. એ ત્યાં કોઈ જગત નથી, ને તેઓ માટે કોઈ સર્જનાનો અનુભવ નથી; તેથી હું કહું છું કે આ જગત અવકાશ જેવું છે—કદી જન્મેલું નથી. બધું જ શૂન્ય સ્વરૂપ ચૈતન્ય છે; મેરુથી શરૂ થતા પર્વતો પણ દિવાલથી બનેલા નથી, જેમ સ્વપ્નના મહાનગરમાં દિવાલો નથી. અંગુઠા જેટલા અવકાશમાં—even diamant જેવું કઠોર ગણાતા પર્વતો અને બીજા પદાર્થો—દરેક ક્ષુદ્ર અણુમાં ખાલી રૂપે જ ઊભા થાય છે. જેમ કે કેલાના પાનની પાતર પાતર પડાવ એકબીજા અંદર ગોઠવાયેલી હોય છે, એમ ત્રણેય લોકની દરેક અણુચૈતન્યમાં પણ સ્વપ્ન-શહેર વસે છે. એમાં આગળ વહેંચણી થવાથી, એક પછી એક અનેક જગતો ઊભા થાય છે; એમાંથી એક એવા જગતમાં, પદ્મા નામના રાજા મૃતદેહ રૂપે પડ્યા છે. હે શુભે, તમારી સહપત્ની લિલા એ જગતમાં તમારાથી પહેલાં પહોંચી ગઈ હતી; અને જ્યારે તમારી સમરૂપ લિલા અચેતન થઈ, એ જ ક્ષણે એ પતિ પદ્માના મૃતદેહ પાસે ઊભી રહી. હે દેવી, એ કેવી રીતે ત્યાં પહોંચી અને શરીર ધારણ કર્યું? અને એ કેવી રીતે તેની પત્ની બની રહી? એ જગતમાં સ્ત્રીઓ કઈ રીતે દેખાય છે અને શું બોલે છે? એ ગૃહના મુખ્ય નિવાસીઓ વિશે સંક્ષિપ્તમાં કહો. શ્રવણ કરો, હું બધું સંક્ષિપ્તમાં કહું છું, જેમ મેં જોયું છે—લિલાની લીલા કહાની, જે દેખાતા અને અદૃશ્યના દર્શનથી પૂર્ણ થાય છે. જેમ કમળ પોતાના તળાવમાં રાજા છે, તેમ એ પુરુષ પોતાની માયા ફેલાવે છે; એમ પોતાના ગૃહમાં, પોતામાં જ ગુંથાયેલા જગતને perceives કરે છે. આ યુદ્ધ મોહનું યુદ્ધ છે; એ લોકો મોહથી જન્મેલા છે; મરણ પણ મોહથી જ છે—આ જ ગૂંચવણનું સ્વરૂપ છે. એ જ ગૂંચવણના ક્રમથી લિલાનો પ્રિય પતિ અવિભાજ્ય રહે છે; તમે અને એ, હે સુન્દરી, માત્ર સ્વપ્નરૂપ છો. એ જ રીતે, એ સ્વામી તમારો અને લિલાનો છે, અને હું પણ એમ જ છું; સંસારની ભાતીગળ ઝાંખી અહીં જોવા મળે છે. એટલું જ સમજાય છે, અને 'જોયું' શબ્દનો અર્થ છોડી દેવામાં આવે છે; એ પણ તમારી જેમ છે, અને રાજા પણ એ જ રીતે સિદ્ધ છે. હું પણ આત્મતત્વમાં સ્થિત થઈને સર્વનો આત્મા છું; આપણે અહીં પરસ્પર સિદ્ધ છીએ, જાણે કે સ્વયંભૂ. આ રીતે, સર્વ સત્વરૂપ બની, પરમ ચૈતન્યના સમૂહમાં સ્થિર રહી, રાણી રમણીય હાસ્યથી તેજસ્વી રહે છે. એની આંખો રમૂજી નજરે રમે છે, એ નવયૌવનથી શોભિત છે; એનું વર્તન સૌમ્ય છે, એનું વચન મધુર અને ઉન્નત છે. એનો અવાજ કોયલની કૂજન જેવો છે, પ્રેમમદથી ધીમી ચાલે છે; એની આંખો કાળી કમળપાંખડી જેવી છે, અને એના સ્તન પુર્ણગોળ છે. એના અંગો સુવર્ણ અને સુંદર છે, હોઠ બિંબા ફળ જેવાં રસીલા છે; એ તમારા મનમાં પતિના ચિત્તમાં જે રૂપ છે, એ જ રૂપ છે. પછી એ સ્ત્રી તમારું જ રૂપ ધારણ કરીને ચૈતન્યમાં આશ્ચર્યચકિત ઊભી રહી; અને પતિના મૃત્યુની ક્ષણે એ પણ તરત જ મૃત્યુ પામી. એ પતિથી પહેલાં જોવા મળી, જે તમારી જ કલ્પનાનો અણુ હતો; મન જે ભૌતિકતાનો અનુભવ કરે છે, એ પોતે જ perceives કરે છે. મન જાણે છે કે આ સાચું નથી, પણ સૂક્ષ્મ શરીરનું પ્રત્યાયન છે; જે કંઈ મન ભૌતિકરૂપે perceives કરે છે, એ સાચું નથી. સૂક્ષ્મ શરીરનું પ્રત્યાયન બીજામાં થાય છે; મૃત્યુની જાગૃતિથી ફરી જન્મભ્રમ ઊભો થાય છે. તમે આ બધાના જ્ઞાતા છો અને તમે આ સમજ્યું છે; એમ, તેણે તમને જોયા અને તમે પણ તેને જોયા. તમે આ આત્મામાં સ્થિર છો, કારણ કે ચૈતન્ય સર્વવ્યાપી છે; બ્રહ્મ સર્વત્ર હોવાથી, જે કંઈ જ્યાં અને જેમ ઊભું થાય છે, એ બધું બ્રહ્મ જ છે. એ ત્યાં તરત જ એમ બની જાય છે; પોતાની શક્તિએ એમ perceives કરે છે. સર્વત્ર સર્વશક્તિમાન બની, જ્યાં જે શક્તિ ઊભી કરે છે, ત્યાં એ પ્રગટ થાય છે. એ ત્યાં જ સ્થિર રહીને તેજસ્વી બને છે, તીવ્ર સંકલ્પશક્તિથી; મૃત્યુ અને મોહના ક્ષણે એ દંપતી—પતિ અને પત્ની—એકસાથે રહ્યા. પછી, બંનેના હૃદયમાં દેખાવના બળથી આ સમજ ઊભી થઈ: 'આ અમારા પિતા છે, અને આ અમારી માતા છે.' 'આ શરીર છે, આ સંપત્તિ છે, આ અગાઉનું કર્મ છે; અમે બંને એમ લગ્ન કર્યા, અને નામથી એકતા પામી.' એ બંનેના લોકો પણ ત્યાં જ સત્યરૂપે દેખાયા; અહીં, સ્વપ્નના અનુભવનું સીધું ઉદાહરણ છે. આવી લીલામાં, મને પણ રમતમાં પૂજવામાં આવી; 'હું વિધવા ન થાઉં'—આ વિચારથી, મેં પણ તેને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો. જાણે કે એ ઈચ્છા માટે, એ યુવતી અગાઉ મૃત્યુ પામી હતી; અહીં હું જ તમારી ચૈતન્યમય અંશોમાં ચૈતન્યરૂપ છું. કુટુંબદેવીની હંમેશા પૂજા કરવી જોઈએ; તેથી હું પણ એ જ કરું છું. પછી, એની પ્રાણશક્તિ શ્વાસરૂપ બની શરીર છોડે છે. મનના સંકેતથી એ મોઢાની ટોચે પહોંચે છે, શરીર પાછળ રહી જાય છે. પછી, મૃત્યુની બેભાન અવસ્થાના અંતે, એ જ ઘરમાં, એ જાગૃત થાય છે; ચિંતનથી ઘડાયેલી એની ચેતના જીવાત્મા દ્વારા perceives થાય છે. એ સિદ્ધ છે, હરણ જેવી આંખો ધરાવે છે, પૂર્ણચંદ્ર જેવી મુખશોભા છે, ગૌરવ અને પ્રેમથી પ્રિય છે, પ્રિયતમને ભોગવવાની ઈચ્છા ધરાવે છે; પૂર્વ સ્મૃતિઓ સાથે, આતુર મુખવાળો, અંતરલયમાં સંયમી, મૂળ તેજ ધરાવતી, કમળની જેમ ખીલી છે. હવે, એણે પોતાનું વરદાન પ્રાપ્ત કર્યું છે, અને એ જ શરીરથી રાજાને મેળવવા માટે, પતિની પ્રાપ્તિની ઈચ્છાથી, આકાશમાર્ગે સ્વર્ગલોક તરફ જાય છે. આ રીતે વિચારીને, આનંદથી, મહામકર ધ્વજ ઊંચો કરીને, એ આકાશમાં પક્ષી જેવી ભવ્યતાથી ઉડી જાય છે. ત્યાં, એ યુવતીને કલ્યાણ માટે સંદેશ મળ્યો, જાણે કે એના પોતાના સંકલ્પના મહાદર્પણમાંથી પ્રગટ થયો હોય.