યુદ્ધભૂમિ પર ચારેય બાજુથી હજારો યોદ્ધાઓએ ઘેરી લીધેલા, તેઓ ચક્ર, ભાલા, ગદા, શૂલ અને અનેક શસ્ત્રોથી સજ્જ હતા. વિશાળ મેદાનમાં, યોદ્ધાઓના ઘોષ અને રથોના ઘર્ષણ વચ્ચે, મૃતક અને જીવિત વચ્ચે, તેઓ મનગમતી રીતે ફરતા. લોહીના નદીઓ પાર કરતા, તેમનાં રથોના ચકરા લાલ પાણીમાં ભીંજાઈ જતા અને એમાં વાળ તથા આંતરડાં ચોંટાઈ જતા—આ બધું તેઓ મસ્ત હાથીઓ જેવી મોજમાં કરતા. તેમનાં રથો એટલા શક્તિશાળી હતા કે, તેમના ચકરાના ઘાટથી ઉગ્ર હાથીઓ પણ ધ્રુજતી અને પડી જતી; રથોમાં જડિત રત્નો અને સુશોભિત યોકનો અવાજ ગુંજતો. પવનમાં ફફડતી ધ્વજાઓના ઝણઝણાટ સાથે, તેમના પાછળ અનેક વીર અને અસંખ્ય ભયભીત સેનિકો ચાલતા. તેઓએ ભારે શસ્ત્રો—ભાલા, બાણ, ધનુષ્ય, શૂળ, શૂળમુખી, ચમકતા ચક્ર—લાદેલા હતા. એ બંને, વિશાળ વર્તુળોથી ઘેરાયેલા, એકબીજાને સામે ઊભા રહ્યા—જેમણે શસ્ત્રોના મેઘ એકબીજાને ટક્કર આપતા હોય તેમ. બાણોના વારમવાર પ્રહારથી બંનેના હાથ મજબૂત થઈ ગયા હતા; તેઓ એકબીજાને ઉગ્ર વાદળ જેવી ગર્જના કરતા. જ્યારે એ બંને સિંહ સમાન યોદ્ધાઓ લડી રહ્યા હતા, તેમના બાણ આકાશમાં પથ્થર અને ગદા સમાન ફેલાઈ ગયા. કેટલાંક બાણ તલવારના પાનાં જેવા, કેટલાંક હથોડી અને ગદા જેવા; કેટલાક ચક્રના ધારદાર કિનારા ધરાવતા, તો કેટલાક કુહાડી જેવી ધાર ધરાવતા. કેટલાંક બાણ ભાલાની નોક જેવા, કેટલાંક ક્ષુર ધારવાળા; કેટલાક શૂળના મુખ જેવા, તો કેટલાક અર્ધચંદ્રાકાર હતા. કેટલાંક સિંહમુખવાળા, કેટલાંક ત્રિશૂળના ટોચવાળા; કેટલાક ત્રણમુખી અને વિશાળ પથ્થર જેવા. પથ્થરમુખી બાણો કાલાંધ પવનથી ઉડતા પથ્થરવર્ષા સમાન આકાશમાં ફરે; એ ક્ષણે બધું ગૂંચવાયું, જાણે અંતકાલના સાગરનો ઘોર ઘમાસાણ ઉઠ્યો હોય. એ સમયે રાજા, ઉંચા ઉછળતા તરંગો ધરાવતાં મહાસાગર સામે પહોંચ્યા, ક્રોધથી પ્રગટ, મધ્યાહ્નના સૂર્ય સમાન તેજસ્વી. તેણે ધનુષ્ય ખેંચ્યું, અને બધા દિશાઓ ગર્જના કરી ઉઠી, જાણે પ્રલયના પવન દેવપર્વતના ઢોળાણે અથડાય. મહાબલી રાજાએ પોતાના તુણીરમાંથી અનગણિત બાણ છોડ્યા, જેમ સવારના સૂર્યની કિરણો ફેલાય છે. તેના ધનુષ્ય પરથી એક મહાન બાણ નીકળે, પણ આકાશમાં તે ઉડે ત્યારે હજારો-લાખો બાણ વરસી પડે. એમાં સાગર જેવી ગતિ અને શક્તિ, સૂર્ય જેવી તેજસ્વિતા અને બંને પાસે વિષ્ણુના ધનુષ્ય જેવી શક્તિ હતી. તેના બાણો 'મુસુલા' કહેવાતા, ગદા જેવા આકાર ધરાવતા; તેમના ગર્જનથી આકાશ જાણે પ્રલયકાળના પર્વતોથી ઢંકાઈ જાય. તેના સોનાની ટોચવાળા બાણો આકાશમાં ઝગમગતા, મિસાઇલોના તોફાનમાં વિખેરાતા, જાણે અંતકાળે તારા પડી રહ્યા હોય. વિદુરથ તરફથી સતત બાણોની ધારા વહેતી, જાણે મહાસાગરથી પ્રવાહ કે સૂર્યથી કિરણો ફૂટે. એ બાણો વાવાઝોડામાં વૃક્ષ પરથી પડેલા ફૂલો અથવા તપતા લોખંડમાંથી ઉડેલા ચિંગારી જેવા દેખાતા. ક્યારેક એ મેઘમાંથી વરસાદની ધારા, ક્યારેક ધોધમાંથી ઝરમર ટીપાં, તો ક્યારેક મહાનગરની અગ્નિમાંથી ઉડેલી ચમકતી ચીંગારી જેવા વરસતા. બંને ધનુષ્યના તીવ્ર અવાજ સાંભળીને, બંને પક્ષો મૌન થઈ ગયા, જાણે સાગર પણ શાંત થઈ, સૌ નિરખતા. બાણોની ઘોર ઘમાસાણવાળી ધારા આકાશમાં ગંગાની જેમ વહેતી, મહાસાગર તરફ દોડતી, યક્ષોની ગર્જના સાથે. ધનુષ્યના મેઘમાંથી સોનાની ટોચવાળા બાણોનો અવિરત વરસાદ વરસતો, મૃતકની ભયાનક ચીસો સાથે, જાણે ગર્જના વરસે. શહેરની રાણી, પોતાની જમખીથી, એ બાણોની નદી મહાસાગરમાં વહી રહી છે એ જોઈ, રમૂજી જિજ્ઞાસાથી નિહાળી રહી. એ બાણોના ઘોર સમૂહને જોઈને અને પતિની વિજયની અપેક્ષા રાખીને, કમળ સમાન ચહેરે આનંદ ફૂટ્યો અને તેણે કહ્યુઃ “જય હો મા! આપણા સ્વામી વિજયી થાય છે—જુઓ, આ બાણોની ધારા તો મેરુ પર્વતને પણ ધૂળમાં મિલાવી દે.” તેવું બોલતી વખતે, તેની વાણી પ્રેમથી ભીની હતી; બંને દેવીઓ, ચહેરા પર હાસ્ય અને આંખોમાં એકાગ્રતા સાથે, હૃદયમાં માનવસ્વરૂપ સ્નેહ અનુભવે છે. એ બાણોની મહાસાગર જેવી ધારા, સિંધુના અગ્નિએ પી ગઈ, જેમ જહ્નુ નદીની ઉષ્ણતાએ મંડાકિનીને પી લીધી. પછી, ઘનઘોર બાણવર્ષાથી, તેણે એ બાણોના સમૂહને ભેદી નાખ્યા, નીચે ધકેલી, અને તેને આકાશના મહાસાગરમાં ફેંકી દીધું. જેમ બુઝાઈ ગયેલા દીપકની લોઅનું ગતિ જાણી શકાતી નથી, તેમ એ બાણોના સમૂહનો માર્ગ પણ અજાણ્યો રહ્યો. એ ઘોર બાણવર્ષા વચ્ચે, તેણે પોતાનું ઘનઘોર બાણમેઘ આકાશમાં ફેલાવ્યો, અને સાથે યોદ્ધાઓના મૃતદેહો પણ હતા. વિદુરથએ પણ પોતાના શ્રેષ્ઠ બાણોથી એ બધું વીંછી નાખ્યું, જાણે પ્રલયના પવન સામાન્ય મેઘને વિખેરી નાખે. આમ, બંને રાજાઓએ પરસ્પર બાણવર્ષાની પ્રતિક્રિયા આપી, એકબીજાના પ્રહાર નિષ્ફળ બનાવ્યા. પછી સિંધુએ, ગંધર્વોની મિત્રતા માટે, મોહનાસ્ત્ર ઉપાડ્યું; તેની શક્તિથી વિદુરથ સિવાય બધા પ્રાણીઓ મોહમાં પડી ગયા. યોદ્ધાઓએ શસ્ત્ર-વસ્ત્ર મૂકી દીધા, મૌન થઈ ગયા, મસ્તક ઝુકાવ્યું—મૃતક જેવા કે ચિત્ર પર દોરેલા પાત્રો જેવા લાગતા. જ્યાં સુધી વિદુરથના રથ પર મોહના પ્રભાવથી ગતિ ધીમી પડી, ત્યાં સુધી રાજા વિદુરથએ જાગૃતિનું અસ્ત્ર ઉપાડ્યું. પછી, જ્યારે લોકો જાગૃત થયા, જાણે પ્રભાતે કમળ ખીલે, ત્યારે વિદુરથમાં એક મહાસાગર સમાન ઉગ્રતા ઉદ્ભવી, જાણે દૈત્ય સામે ક્રોધિત મહાસાગર ઉછળી આવે.